Նոր ոգի – հայկական հոգևոր երաժշտություն և ավելին

Լոս Անջելես – 2008թ. դեկտեմբերի 18-ին, երբ Գոռ Մխիթարյանը բարձրացավ բեմ և լույսերը մարեցին, նա նստեց աթոռին՝ կիթառը գրկին, և սկսեց երգել. «Հայր մեր, որ երկինս ես, սուրբ եղիցի անուն քո...»

Իր յոթերորդ ստուդիական ալբոմի՝ «Հոգի»-ի (Spirit) թողարկմանը նվիրված համերգի ժամանակ, որը տեղի ունեցավ Լոս Անջելեսի կենտրոնում գտնվող «Զիփեր» համերգասրահում, հավանաբար առաջին անգամ հնչեց «Հայր մեր»-ը՝ կիթառի նվագակցությամբ հանդիսատեսի առջև։

Թեև այսօր հոգևոր և հատկապես կրոնական ստեղծագործությունները համաշխարհային երաժշտության կարևոր մասն են կազմում, ժամանակակից հայկական երաժշտությունը դեռևս չի հարմարվել նոր նյութի մեջ հոգևորը կամ նույնիսկ հոգևոր տարրերը ներառելու գաղափարին։ Մխիթարյանը փորձում է փոխել դա։

Թեև «Հոգի» ալբոմը հեռու է քրիստոնեական ռոքի ոճով խիստ կրոնական լինելուց, այն հարգանքի տուրք է մատուցում հայ հոգևոր երաժշտության մեծ հնագույն ավանդույթին և ներկայացնում է լիովին ժամանակակից հոգևոր և հումանիստական երաժշտական լեզու, որը խիստ պակասում էր հայկական փոփ և ռոք երաժշտության մեջ։

«Հոգի» ալբոմը Մխիթարյանի և Հայ եկեղեցու երիտասարդաց միությունների ու «Իր կոշիկների մեջ» (In His Shoes) առաքելության հիմնադիր հայր Վազգեն Մովսեսյանի համատեղ աշխատանքի արդյունքն է։ Հայր Մովսեսյանը, պնդելով, որ կարևոր է հոգևոր երաժշտությունը հասանելի դարձնել ժամանակակից, հատկապես երիտասարդ ունկնդիրներին, ասում է. «Եկեղեցու վաղեմի սրբերից՝ Գրիգոր Լուսավորչից ու Մեսրոպ Մաշտոցից մինչև Ներսես Շնորհալու ու Գրիգոր Նարեկացու աղոթական կյանքը, Սայաթ-Նովայի մեղեդիներից մինչև Կոմիտաս Վարդապետի ստեղծագործություններն ու մշակումները, պատգամը միշտ հնչել է բոլորին հասկանալի լեզվով»։

«Սա առաջին անգամն է, որ մենք փորձում ենք ստեղծել նոր, ժամանակակից, հոգևոր երգեր», - հավելում է Մխիթարյանը։

Թարմ օդի շունչ

Հայաստանի Վանաձոր քաղաքում մեծանալիս Մխիթարյանը տարված էր ռոք երաժշտությամբ։ Նա նաև երգում էր եկեղեցական երգչախմբում։ «Ես մեծացել եմ 1970-ականների ռոք հերոսներին լսելով», - հիշում է նա։ Այդ ժամանակից ի վեր նրա երաժշտական ճաշակը մեծապես զարգացել է։ «Եթե հիմա էլ սպանեք, չեմ կարող լսել Rolling Stones-ը», - ասում է Մխիթարյանը, որն այսօր նախընտրում է Coldplay և Dave Matthews Band խմբերը։

1996 թվականին, երբ Հայաստանը դեռևս բախվում էր հսկայական դժվարությունների, Մխիթարյանը միացավ իր աներորդուն՝ Մհեր Մանուկյանին, «Լավ էլի» խումբը ստեղծելու համար։

Որպես նորարարական անդերգրաունդ ռոք խումբ, որն անկեղծորեն արտացոլում էր փոփոխվող հասարակության տագնապները, «Լավ էլի»-ն թողարկեց երկու հայտնի ալբոմ, նախքան լուծարվելը։ «Մի պահ եկավ, երբ մենք որոշեցինք այլ բաներ անել», - ասում է Մխիթարյանը՝ նկատի ունենալով այդ ժամանակ իր ցանկությունը՝ ավելի համարձակ փորձարկումներ կատարել տարբեր երաժշտական ժանրերի և նույնիսկ գործիքների հետ։

Չկորցնելով ժամանակը՝ Մխիթարյանը «Լավ էլի»-ի փլուզումից հետո գրեց նոր նյութ և ձայնագրեց դեմո ժապավեն, որը 2001 թվականին թողարկվեց Բոստոնում նորաստեղծ Pomegranate Music լեյբլի կողմից։ Դեբյուտային CD-ն՝ «Երազ» վերնագրով ակուստիկ հավաքածուն, թարմ օդի շունչ հաղորդեց ժամանակակից հայկական ֆոլկ երաժշտությանը և կիթառներից բացի ներառում էր այնպիսի գործիքներ, ինչպիսիք են բանջոն և դումբեկը։

Ստեղծագործական բազմազանություն

«Երազ»-ից հետո արտիստի հաջորդ վեց ալբոմները ռոքի, փոփի և ֆոլկի բազմազան ուղղություններով ճամփորդություններ էին։ Մխիթարյանը, որի ձայնասկավառակները 2004 թվականից թողարկվում են իր սեփական GorMusic լեյբլի ներքո, թողարկել է նաև անգլալեզու ալբոմ՝ «Green Grass» վերնագրով։

Մեկնաբանելով իր աշխատանքի էկլեկտիկ որակը՝ 2003 թվականից Լոս Անջելեսի բնակիչ Մխիթարյանն ասում է. «Ես առաջարկում եմ մի բան, որը տարբերվում է. ոչ թե եզակի, այլ պարզապես տարբեր»։

Նա հավելում է, որ երբ մոտենում էր իր վերջին աշխատանքի՝ «Հոգի»-ի թողարկումը, ինքը չգիտեր, թե ինչպես ներկայացնել ալբոմը։ «Ես շատ ժանրերի եմ անդրադարձել», - նշում է նա։ «Սա ֆոլկլորային ալբոմ է, սակայն ոմանք այն անվանում են այլընտրանքային, իսկ ոմանք էլ տեսնում են որպես անդերգրաունդ, ենթաժանր կամ հետդեպրեսիոնիզմ»։ Մխիթարյանը նախընտրում է ձայնասկավառակը նկարագրել որպես հիմնականում ռոք ալբոմ, որն առաջարկում է «Pearl Jam/Seattle Sound-ի զգացողություն՝ հայկական ֆոլկի երանգով»։

Ալբոմի հայեցակարգի հեղինակներն են Մխիթարյանը և տեր Մովսեսյանը, որն արտիստին ծանոթացրել է «Նրա կոշիկների մեջ» առաքելության հետ։ Ոչ առևտրային կազմակերպություն, որը բաց է բոլոր կրոնական հայացքներ ունեցող մարդկանց համար, «Նրա կոշիկների մեջ»-ը հիմնադրվել է ի պատասխան էթնիկ զտումների, ինչպիսին է Հայոց ցեղասպանությունը։ Հանրահավաքների, դրամահավաքների և այլ հանրային միջոցառումների միջոցով կազմակերպությունը աջակցություն է ցուցաբերում խոցելի խմբերին և ձգտում է օգնել վերջ դնել սովին ամբողջ աշխարհում։

Մխիթարյանի վերջին ալբոմից ստացված ողջ հասույթը կնվիրաբերվի «Նրա կոշիկների մեջ» առաքելությանը։

Թեև «Հոգի» ալբոմի մի քանի երգեր կրում են հստակ քրիստոնեական պատգամ, Մխիթարյանը շեշտում է ալբոմի հոգևորության համընդհանուր բնույթը։ «Ես ուզում եմ, որ մարդիկ ստանան հենց այն, ինչ իրենք են ակնկալում», - ասում է նա՝ բացատրելով, որ իր նպատակն է օգնել ունկնդիրներին հասնել ներքին արթնացման, անկախ նրանից՝ նրանք դա կապում են իրենց կրոնական համոզմունքների հետ, թե ոչ։