Սարդարապատի տոնակատարություն (ոչ սուգ)՝ 90 տարի անց

Ես սիրում եմ «Սարդարապատ» երգը։ Սիրում եմ առաջին տողերը՝ «Երբ չի մնում ելք ու ճար, խենթերն են գտնում հնար…»։ Այս խոսքերն ինձ համար ուղենիշ են դարձել՝ մղելով ինձ նայելու սահմաններից այն կողմ։ Իրականում, սա հավանաբար համահունչ է իմ այն սկզբունքին, որ միշտ ավելի հեշտ է ներողություն խնդրել, քան թույլտվություն ստանալ։

Սարդարապատը մեր հայոց ազգային հաղթանակն է։ Մենք ոտքի կանգնեցինք թուրքերի դեմ և հաղթեցինք։ Լսեցի՞ք՝ մենք հաղթեցինք։ Մենք կասեցրինք թուրքական առաջխաղացումը։ Եվ դա հուզիչ է։ Նկատի ունեմ՝ մտածեք մեր պատմության մասին… մենք խոսում ենք Տիգրան թագավորի մասին, բայց դա մի քանի հազարամյակ առաջ էր։ Այսպիսով, մեր պատմության ընթացքում տեղի ունեցած բոլոր կոտորածներից ու ցեղասպանություններից հետո, կա այս փոքրիկ ճակատամարտը՝ Սարդարապատում, որը փայլում է որպես քաղաքական և ռազմական հաղթանակ։ Սա, իհարկե, մեծ նվաճում չէ, բայց անշուշտ մեր փոքրաթիվ ժողովրդի՝ հայերի հաղթանակների ցանկում է։

Եվ այս տարի՝ 2008-ին, Սարդարապատի ճակատամարտի 90-ամյակն է։ Գիտեք, թե ինչքան ենք սիրում կլոր թվերը։ Ուրեմն, կա՞ արդյոք ավելի լավ ժամանակ տոնելու համար։ Եկե՛ք աղմուկ բարձրացնենք։ Սա Հայաստանի հաղթանակն է, և մենք պետք է տոնենք։ Այդպե՞ս չէ։

Դե… կարող եք պատկերացնել իմ հիասթափությունն ու զայրույթը, երբ անցյալ շաբաթ թեմից ստացա հրահանգ, որով բոլոր եկեղեցիներին կարգադրվում էր Սարդարապատի 90-ամյակը նշել… (կռահո՞ւմ եք)… հոգեհանգստյան կարգով!!! (Հոգեհանգիստ!)

Հիանալի է։ Մեր հաղթած միակ ճակատամարտերից մեկը. նույնիսկ Ավարայրը (Վարդանանց) իր ենթատեքստն ունի, որտեղ մենք Վարդան Մամիկոնյանին հիշատակում ենք որպես ընկած հերոսի։ Բայց Սարդարապատը հաղթանակ է։ Ես կողմ եմ ննջեցյալների հոգու հարգանքին, բայց եկեք անկեղծ լինենք, մի՞թե սա է ամենը։ Մի՞թե սա է միակ ուղղությունը, որով Հայոց եկեղեցին կարող է մեզ առաջնորդել։ Արդարության համար նշեմ, որ թեմի առաջնորդի ստորագրած հրահանգում նշված էր, որ հրամանը վերևից է եկել՝ Ամենայն Հայոց Կաթողիկոսը խնդրել է հոգեհանգստյան կարգ կատարել բոլոր եկեղեցիներում։ Բայց սա միայն ավելի տխուր է դարձնում իրավիճակը։

Սուրբ Գրքում կարդում ենք, որ նախքան Հիսուսին հետևելը, մի մարդ խնդրեց թույլ տալ իրեն գնալ և հորը թաղել։ Հիսուսը պատասխանում է. «Հետևի՛ր ինձ և թո՛ւյլ տուր, որ մեռելները թաղեն իրենց մեռելներին» (Մատթ. 8:22)։ Մի՞թե մենք՝ որպես Եկեղեցի, պարտավոր չենք նույն խոսքերն ուղղել մեր ժողովրդին։ Փոխարենը, մենք ոչ միայն նրանց չենք ազատում մահվան կապանքներից, այլև (այսպիսի հրահանգներով) նրանց ուղիղ գերեզման ենք ուղարկում։

Իհարկե, սգացե՛ք ննջեցյալների համար, բայց մի պահ գիտակցե՛ք, որ այն, ինչ հրեշտակն ասաց յուղաբեր կանանց՝ «Ինչո՞ւ եք ողջին փնտրում մեռելների մեջ» (Ղուկ. 24:5), այն է, ինչ ժողովուրդն այժմ ասում է մեր եկեղեցուն։

Ո՞րն է այլընտրանքը։ Ինչո՞ւ հոգեհանգստի փոխարեն չնշել հարության տոնը։ Ինչո՞ւ մեր ժողովրդին չբացատրել, որ Սուրբ Հաղորդությունը գերեզմանից անդին անցնելու զորություն ունի։ Ինչո՞ւ չկազմակերպել մի տոնախմբություն, որտեղ եպիսկոպոսներն ու քահանաները կպարեն ժողովրդի հետ՝ ի նշան հաղթանակի։ Լսե՞լ կամ կարդացե՞լ եք Սառա Մայլզի՝ Հաղորդության հետ կապված փորձառության մասին։ http://www.prx.org/pieces/25794-this-i-believe-sara-miles

Մի քանի տարի առաջ որոշեցի ականջս ծակել։ Հետաքրքիր էր տեսնել մարդկանց արձագանքը ականջօղ կրող քահանայի հանդեպ։ Այդ ժամանակ եկեղեցու «Նախագոչ» տեղեկագրում մի փոքր հոդված գրեցի։ Ամբողջությամբ՝ http://armodoxy.blogspot.com/1993/06/guns-earrings.html, բայց այն հատվածը, որին ուզում եմ ուշադրություն հրավիրել՝

Հենց այս ոգով եմ ես կոչ անում մեզ՝ որպես հայ ուղղափառության ժառանգորդների, այսօր դուրս գալ հոգեհանգստյան կարգերի սահմաններից, նայել սիրո և նվիրումի զորությանը։ Եթե ոչ, ապա այո, հոգեհանգիստը տեղին կլիներ, բայց ոչ թե Սարդարապատի նահատակների համար, այլ մի եկեղեցու, որը կորցրել է կապը կյանքի և ապրելու հետ։