Սուրբ Աստված, խաչյալ

Հայոց ուղղափառությունը այսօր. Սուրբ Աստված, Խաչյալ

Հայ եկեղեցու այս շարականը կարող է ծանոթ թվալ այլ ավանդական եկեղեցիներում, ինչպիսիք են Հռոմեական կաթոլիկ կամ Արևելյան ուղղափառ եկեղեցիները, լսելիս։

Սուրբ Աստված, Սուրբ և Հզոր, Սուրբ և Անմահ, ողորմյա մեզ։ Երեք անգամ կրկնվելով՝ այն նախորդում է Ավետարանի ընթերցանությանը։

Հայ եկեղեցում շարականի բառերում կա մի փոքր հավելում, որը մատնանշում է Քրիստոսի մեր ըմբռնման մեջ առկա շատ մեծ և նշանակալի տարբերությունը. «Սուրբ Աստված, Սուրբ և Հզոր, Սուրբ և Անմահ, որ հարյար ի մեռելոց, ողորմյա մեզ»։ Սուրբ Աստուած, Սուրբ և Հզոր, Սոււբ և Անմահ որ յարեար ի մեռելոց, Ողորմեա մեզ…

Այս արտահայտությունը՝ որ հարյար ի մեռելոց, վերաբերում է Սուրբ Երրորդության երկրորդ անձին՝ Հիսուս Քրիստոսին. «Որ հարյար ի մեռելոց վասն մեր»։ Այն փոփոխվում է՝ համաձայն եկեղեցական տարվա օրացույցի։ Օրինակ՝ Սուրբ Ծննդյան տոնին բառերը փոխվում են՝ «Որ ծնար և հայտնեցար վասն մեր»։ Իսկ Սուրբ Խաչի տոնի համար բառերը հնչում են՝ «Որ խաչեցար վասն մեր»։ Այստեղ բացահայտվում է, որ Հայ եկեղեցու համար Հիսուս Քրիստոսը ճշմարիտ Աստված է։ Աստված հայտնվում է մեզ։ Աստված հարություն է առնում։ Եվ, հետևաբար, Աստված խաչվում է մեզ համար։

Սա նուրբ, բայց կարևոր տարբերություն է։ «Տառապող Աստծո» գաղափարը աստվածաբանական դիրքորոշում է, որը նաև ներկայացնում է թեոդիցեա՝ պատասխան չարիքի խնդրին։ Աստված տառապում է Իր արարածների ձեռքով։ Այլ կերպ ասած՝ չարիքն ու տառապանքը Աստծուց չեն, այլ մեր ազատ կամքի բնական հետևանքն են։

Այսօր Արցախի փողոցներում ադրբեջանական կառավարությունը և նրա ժողովուրդը տանջում են հայ ժողովրդին՝ զրկելով նրանց սննդից և բժշկական պարագաներից։ Ստեղծելով իրավիճակներ, որտեղ նրանք կարող են հարձակվել և իրականացնել հայ բնակչության ցեղասպանության ծրագիրը, նրանք հետևում են փարիսեցիների նույն ծրագրին՝ Հիսուսի մասին սուտ լուրեր տարածելով՝ իրենց օրակարգն առաջ մղելու համար։ Ո՞ւր է Աստված այս ամենի մեջ։ Նա Խաչի վրա է։ Նա մեզ հետ է։ Նա լաց է լինում մեզ հետ, երբ տեսնում է, թե ինչպես է Իր ստեղծած մարդը կյանքի փոխարեն ընտրում մահը, խաղաղության փոխարեն՝ պատերազմը։ Սուրբ Ներսես Շնորհալին «Այսօր անճառ» կոչվող իր վեհաշունչ աղոթք-շարականում բանաստեղծորեն նկարագրում է, որ նույն ձեռքերը, որոնք ժամանակին վերցրին հողը և ստեղծեցին մարդկությանը, այժմ տանջվում էին՝ Իր իսկ արարածների կողմից խաչին գամված։

Տառապող Աստվածն այն պատճառն է, թե ինչու է հայոց ուղղափառությունը միշտ արդիական։ Այն պահանջում է, որ մենք լուծումներ փնտրենք մեր ներսում՝ միմյանց մեջ։

Ավելին, Խաչի վրա գտնվող Աստված ընդգծում է մեր հանդեպ Իր սիրո չափը։ Այդ իսկ պատճառով խաչը Հայ եկեղեցում սիրո վերջնական խորհրդանիշն է։ Խաչը բարձրացողը պարզապես պատմական կերպար չէր, այլ Պատմության Արարիչը, Ով խաչվեց, թաղվեց և ապա հարություն առավ մեռելներից։

Ամբողջ շարականի մեջ՝ Սուրբ Աստված, Սուրբ և Հզոր, Սուրբ և Անմահ, որ խաչեցար վասն մեր, ողորմյա մեզ, մենք նկատում ենք Սուրբ, Հզոր, Անմահ բառերի հակադրումը մեր տոնած տառապող և հաղթանակած Աստծուն։ Սա իսկապես յուրահատուկ շարական է, որը հատուկ հնչեղություն է ստանում Խաչի տոնի շրջանում, քանի որ մենք կրկնում ենք, որ Աստծո գործողությունները՝ Նրա փրկչական գործերը, Հիսուս Քրիստոսի միջոցով մեզ տրված Նրա պարգևն են։

Մեր այսօրվա եզրափակիչ խորհրդածությունը Սուրբ Պողոս առաքյալի՝ Կորնթացիներին ուղղված երկրորդ նամակից է (5:16-21). Ուրեմն այսուհետև մենք ոչ ոքի մարմնավոր կերպով չենք ճանաչում. թեև Քրիստոսին մարմնավոր կերպով ճանաչեցինք, բայց այժմ այլևս այդպես չենք ճանաչում։ Հետևաբար, եթե մեկը Քրիստոսի մեջ է, նա նոր արարած է. հինը անցավ, ահա ամեն ինչ նորացավ։ Եվ ամեն ինչ Աստծուց է, որ մեզ հաշտեցրեց Իր հետ Հիսուս Քրիստոսի միջոցով և մեզ տվեց հաշտության պաշտոնը. այսինքն՝ Աստված Քրիստոսի մեջ հաշտեցնում էր աշխարհը Իր հետ՝ նրանց հանցանքները նրանց չհաշվելով, և մեզ հանձնեց հաշտության խոսքը։ Արդ, մենք Քրիստոսի դեսպաններն ենք, կարծես Աստված աղաչում է մեզանով. Քրիստոսի անունից աղաչում ենք՝ հաշտվե՛ք Աստծու հետ։ Որովհետև Նա Իրեն, որ մեղք չգիտեր, մեր փոխարեն մեղք դարձրեց, որպեսզի մենք Նրանով դառնանք Աստծո արդարությունը։

Շապիկի լուսանկարը՝ Գրեգորի Բեյլերյան, Հայաստան 2023