Երևանի մատույցներում՝ դեպի Սուրբ Էջմիածին տանող ճանապարհին, գտնվում են հայկական եկեղեցու ավերակներ, որոնք կոչվում են Զվարթնոց։ Տասնամյակներ շարունակ խոսակցություններ են եղել հավատքի այս հուշարձանը հնագույն փաստաթղթերի և ավերակների դիրքի հիման վրա կատարված հնագիտական վերլուծությունների միջոցով վերականգնելու հնարավորության մասին։ Ճարտարապետներն ուսումնասիրել են պատերի և գմբեթների հսկայական քարե բեկորները, սակայն չեն համարձակվել ձեռնարկել այդ նախագիծը։ Նրանք գծագրել են այն, ստեղծել մոդելներ, բայց չեն վերստեղծել այն։
Ես հավատում եմ, որ այն հնարավոր չէ վերստեղծել: Տեսեք, «Զվարթնոց» բառը նկարագրում է «հրեշտակների հանգրվանը»: Ես չեմ հավատում, որ այն մարդկային ձեռքերով է կառուցվել: Եվ ես հավատում եմ, որ այն կատարյալ վայր է, հետևաբար՝ չի կարող վերստեղծվել այս երկրի վրա, քանի դեռ հրեշտակների համար հանգիստ չկա:
Անմեղները, որոնք մահվան դատավճիռ են ստացել՝ լինի դա պատերազմից տուժած տարածքներում գնդակներից ու ռումբերից խուսափելու, թե ցեղասպանության մասշտաբի զանգվածային ատելության ու սպանությունների զոհ դառնալու, կամ անբուժելի հիվանդություններից տառապող երեխաների պատճառով, հանգչում են կատարելության այս օթևանում, որը կոչվում է Զվարթնոց՝ ստեղծված Աստվածային ձեռքերով: Հայ ժողովրդի պատմությունը վկայում է, որ Հայոց եկեղեցին մշակել է մահվան իր ընկալումը, մասնավորապես՝ հոգեհանգստյան կարգը, հալածված և ատելության զոհ դարձած ժողովրդի համար: Հայոց եկեղեցին կենդանի վկան է մի ժողովրդի, որին մահվան դատավճիռ էր կայացվել միայն հայ լինելու համար: «Արմոդոքսին» մեզ սովորեցնում է, որ այսօր մենք պետք է արձագանքենք և մխիթարենք նրանց, ովքեր պայքարում են պատերազմի, անհանդուրժողականության, ատելության և աղետների մեջ: Սա քրիստոնեական կոչ է՝ քայլելու ուրիշների կոշիկների մեջ:
Մենք աղոթում ենք. Հանգուցյալների հոգիների համար մենք խնդրում ենք մեր Տեր Աստծուն, որ ընդունի նրանց և մեզ պարգևի ուրախությունը՝ ապրելու ներդաշնակության մեջ՝ հանուն աշխարհում խաղաղության և հանդարտության: Ամեն:
Այս շաբաթ աշխարհասփյուռ հայությունը հրաժեշտ տվեց Օշին Քեշիշյանին, որը 91 տարեկանում հանձնեց իր հոգին Աստծուն։ Շերի և մի քանի այլոց պես՝ նրան ևս ճանաչում էին մեկ անունով։ Երբ ասում էիք «Օշին», բոլորը գիտեին, թե ում մասին է խոսքը։ Հայկական աշխարհում նրան ճանաչում էին որպես հայագիտության քայլող հանրագիտարան։ Նախքան արհեստական բանականությամբ հագեցած որոնողական համակարգերը, նախքան Google-ը և նույնիսկ նախքան «Բրիտանիկա» հանրագիտարանը, Օշինը հայկական ամեն ինչի մասին ստույգ տեղեկատվության աղբյուր էր, ինչպես նաև կապող օղակ աշխարհի գրեթե ցանկացած հայի հետ՝ Այդահոյի գործարանի ամենաաննշան պահակից մինչև ամենահայտնիները։ Գրող Վիլյամ Սարոյանից մինչև աստղաֆիզիկոս Վիկտոր Համբարձումյան՝ Օշինը կարող էր այդ կապը հաստատել։ Իրականում, հենց հայկական կառավարությունը նրան խնդրեց լինել այն պատվիրակության անդամ, որը Սարոյանի աճյունը վերադարձրեց Հայաստան։
Մարդաբանության ոլորտում կրթություն ստացած Օշին Քեշիշյանը հայկական աշխարհի, հատկապես Սփյուռքի գիտակ էր։ 1970 թվականին նա հիմնեց և հրատարակեց «Armenian Observer» շաբաթաթերթը և ավելի քան 50 տարի իր թերթի էջերում տարեգրեց ու փաստագրեց հայ Սփյուռքի պատմությունը։ 2023 թվականին թերթը բռնեց թվային մեդիայի այս դարաշրջանում հայտնված բազմաթիվ այլ պարբերականների ուղին։ Օշինի առողջական վիճակի վատթարացումից հուսահատ՝ «Armenian Observer»-ի վերջին համարը լույս տեսավ առանց իր փակման մասին որևէ նշումի կամ հաղորդագրության։
Մեր մշտական հետևորդներից շատերը գուցե հիշում են, որ անցյալ տարի այս ժամանակ ես ձեզ հետ կիսվել էի «մոռացվածների» մասին ամենօրյա հաղորդագրությունների շարքով։ Նրանց թվում էր Սիլվա անունով մի կին, որը վերջին երկու տասնամյակն անցկացնում է բանտախցում՝ մարդասպանների և հանցագործների հետ՝ մի հանցանքի համար, որը նա չի գործել։ Նրանց համար, ովքեր սա լսում են առաջին անգամ, նշեմ, որ Սիլվան քսանհինգ տարի շարունակ ենթարկվել է ամուսնու բռնությանը։ Ընտանիքին, ընկերներին և նույնիսկ ոստիկանությանը դիմելուց և լուծումներ չգտնելուց հետո, հուսահատության մեջ նա հավատում է, որ բռնությունից դուրս գալու միակ ճանապարհը բռնության գործադրումն է, և որոշում է վերջնականապես ազատվել նրանից։ Սպանության փորձը այն ամենն էր, ինչին նա հասավ։ Նրա փորձը ձախողվեց։ Օրենքի համաձայն՝ մարդ սպանելու փորձը բավարար է բանտ ընկնելու համար, և հենց դա էլ տեղի ունեցավ։ 25 տարի բռնության ենթարկվելուց հետո՝ այժմ քսան տարի բանտում։
Ես տարիների ընթացքում այցելել եմ Սիլվային՝ նախ բանտում, իսկ այժմ՝ Հարավային Կալիֆորնիայի խիստ ռեժիմի գաղութում։ Սովորաբար նրան լավատես եմ գտնում՝ հույսով ապրելով, որ շուտով պայմանական վաղաժամկետ ազատ կարձակվի։ Նա հատկապես ուրախանում է, երբ հազվադեպ այցելուներ է ունենում, ուստի զարմացա, երբ 2024-ի ամռանը հանդիպեցի նրան և գտա անսովոր տխուր։ Նա ասաց, որ հուսալքված և հիասթափված է։ Իհարկե, նման իրավիճակում գտնվող մեկից կարելի է սպասել նման զգացմունքներ՝ 25 տարի ամուսնու կողմից բռնության ենթարկված և 20 տարի բանտարկված։ Ցանկացած մարդ կհուսալքվեր և կհիասթափվեր։ Բայց Սիլվայի համար սա անսովոր էր։ Հարցրի՝ ինչո՞ւ։ Նրա հուսալքությունը, ինչպես բացատրեց, մոռացված լինելուց էր։ «Բոլորը մոռացել են ինձ։ Նույնիսկ Օշինը դադարեցրեց ինձ «Armenian Observer» ուղարկելը»։ Ես թույլ չտվեցի, որ նույնիսկ մեկ վայրկյան անցնի, և ընդհատեցի նրա ողբը. «Օ՜, ոչ։ Օշինը դադարեցրել է «Armenian Observer»-ի հրատարակումը»։ Նա ինձ նայեց թեթևացած։ Պարզվեց, որ Օշինը թերթը նրան ուղարկում էր կալանավորվելու օրվանից՝ հայ համայնքի գործունեությանը տեղյակ պահելու համար։ Նրա համար այդ պատժիչ պատերի միջով թերթի ժամանումը շաբաթական հիշեցում էր, որ իրեն չեն մոռացել։ Ո՞վ կիմանար։ Եվ ո՞վ գիտե, թե քանի այլ բանտարկյալներ՝ լինեն բանտերում, թե իրենց տների պատերի ներսում, հուզվեցին այս մարդու առատաձեռնությունից։ Ահա մի մեծ մարդ, որը շփվում էր գերաստղերի, նախագահների և վարչապետների հետ, և այնուամենայնիվ ուներ կարեկցանք և խոնարհություն՝ իր ձեռքը մեկնելու տառապողներին։
Ես մենակ էի, վախեցած և ընկճված, և Դուք ձեռք մեկնեցիք և մխիթարեցիք ինձ, ասաց մեր Տեր Հիսուսը։ Ե՞րբ տեսանք Քեզ ընկճված։ Վախեցա՞ծ, թե՞ մենակ։ Նա պատասխանեց. Երբ դա արեցիք Իմ այս փոքր եղբայրներից ու քույրերից մեկին, Ինձ համար արեցիք։ (Մատթեոս 25) Թող Աստված հանգստություն պարգևի Օշին Քեշիշյանի հոգուն, և թող նրա հիշատակը ոգեշնչի մեզ բոլորիս անելու այն, ինչ ճիշտ է։
https://epostle.net/wp-content/uploads/2026/11/Newspaper-through-bars.png657559Վազգեն Մովսեսյանhttps://epostle.net/wp-content/uploads/2022/07/final_logo_large_for_epostle_web-300x189.pngՎազգեն Մովսեսյան2026-11-05 00:10:232026-11-04 22:35:01Դիտորդը, որը հիշում էր
Եկեղեցական միջավայրում առկա հանդիսավորությունը հաճախ քրիստոնեության վերաբերյալ թյուրըմբռնումների պատճառ է դառնում։ Այո՛, եկեղեցում մենք Աստծո ներկայության մեջ ենք և Աստծուն մոտենում ենք ակնածանքով։ «Արմոդոքսին» (Armodoxy) այդ ակնածանքը մեկ քայլ առաջ է տանում և պնդում, որ մենք պետք է ակնածանքով լցված լինենք ոչ միայն եկեղեցու ներսում, այլև դրսում՝ այսինքն՝ ամենուր։ Աստծո ներկայությունը միայն եկեղեցու պատերի ներսում չէ, որ զգացվում է, այլ ողջ արարչագործության մեջ։ Այդ ակնածանքն է ոգեշնչում այն հիացմունքը, որը մենք զգում ենք՝ լինի դա աստղադիտակով գիշերային երկնքին նայելիս, թե մանրադիտակի տակ շարժվող մանրագույն օրգանիզմին հետևելիս։ Կյանքը Աստծո կողմից մեզ տրված ամենամեծ պարգևն է։ Այդ պարգևին ակնածանքով մոտենալը մեզ մղում է երախտագիտություն հայտնելու նման հրաշքի համար։
Հայ եկեղեցու Սուրբ Պատարագը գոհաբանության արտահայտություն է։ Այն ուրախությամբ և երջանկությամբ մատուցվող ընծա է, որը մենք բերում ենք Արարչին՝ Կյանքի պարգևի համար։ «Պատարագ» բառը բառացիորեն նշանակում է «զոհաբերություն»։ Մենք գիտակցում ենք մեր հոգու և գոյության հավերժական բնույթը, և թե ինչպես Հիսուս Քրիստոսի Զոհաբերության միջոցով դա դարձավ տեսանելի մարդկության համար։
Սուրբ Պատարագը տոնակատարություն է, որը պետք է հռչակվի ամենաբարձր գագաթներից՝ ողջ մարդկությանը։ Այդ տոնակատարությունն արտահայտվում է ուրախությամբ և մեծ եռանդով։
Երիտասարդների հետ մեր աշխատանքի շրջանակում մենք մարտահրավեր նետեցինք երիտասարդներին՝ արտահայտվելու Սուրբ Պատարագի միջոցով։ Մարտահրավերը վերածվեց երիտասարդական երգչախմբի, որը երգեց և անսահման եռանդով կիսվեց քրիստոնեական վկայության ուրախությամբ։ 2002 թվականի Ծաղկազարդին երիտասարդական երգչախումբը Պասադենայի Սուրբ Գրիգոր Լուսավորիչ եկեղեցում կատարեց Սուրբ Պատարագի մի հատվածը։ Դոկտոր Նուբար Սեթյանի ղեկավարությամբ նրանք ուսումնասիրեցին և մշակեցին նոր հնչողություն։ Աստծո շնորհով ձայնագրությունը իրականություն դարձավ։ Մենք ալբոմն անվանեցինք «Կենտրոնացված տեսլական». մեր ուշադրությունը Սուրբ Պատարագի վրա կենտրոնացնելով՝ մենք մոռանում ենք ինքներս մեզ և կարողանում ենք կենտրոնանալ Նրա վրա, ով մեզ տալիս է խաղաղություն, էներգիա և սիրելու կարողություն։
Այս շաբաթ մենք թողարկեցինք ալբոմը Epostle.net կայքում։ Հղումը կարող եք գտնել այսօրվա նշումներում՝ ձայնագրության մասին տեղեկատվության հետ միասին։ Այսօր Ձեզ եմ թողնում այդ ուրախության և ոգևորության մի նմուշ, որը փառաբանում է Կյանքը՝ «Կենտրոնացված տեսլական» (Focused Vision) ստեղծագործությունից այս հատվածի միջոցով։
Լսել այստեղ՝
Կենտրոնացված տեսլական Երգեր և աղոթքներ Հայ եկեղեցու Սուրբ Պատարագից Պասադենայի Սուրբ Գրիգոր Լուսավորիչ եկեղեցու երիտասարդական երգչախմբի կատարմամբ Խմբավար՝ Դոկտոր Նուբար Սեթյան, բ.գ.թ.
Բասեր Հայկ Ղարիբջանյան Տիգրան Ղարիբջանյան Րաֆֆի Քալինջյան Սևակ Քալինջյան Արա Քրիկորյան Սևան Մովսեսյան Վարուժան Մովսեսյան
Բովանդակություն 1. Մեդիտացիա 2. Սուրբ Աստված 3. Կոչ խաղաղության 4. Մարմին Տերունական 5. Քրիստոս ի մեջ 6-7. Սուրբ Սուրբ 8. Միայն Սուրբ 9. Ամեն Հայր Սուրբ 10. Տեր ողորմյա 11. Տերունական աղոթք 12. Բոնուս երգ՝ Մեդիտացիա քարոզի շուրջ
Ի փառս Աստծո այս ձայնագրությունը պատրաստվել և արտադրվել է Կալիֆորնիայի Պասադենա քաղաքի Սուրբ Գրիգոր Լուսավորիչ եկեղեցում Ն.Ս.Օ.Տ.Տ. Վաչե արքեպիսկոպոս Հովսեփյանի գահակալության և Տեր Վազգեն Մովսեսյանի հովվության օրոք Պրոդյուսեր՝ Արամ Քրիկորյան Ձայնագրված է Հյուսիսային Հոլիվուդի Pacifique Studios-ում Ձայնային ինժեներ՝ Վասկեն Դերանտրեասյան Լոգիստիկ աջակցություն՝ Սեդրակ Կոպուշյան Շապիկ և նշումներ՝ Քեն Թ. Նալիկ
Երախտագիտություն Հատուկ շնորհակալություն Հյուսիսային Հոլիվուդի Pacifique Studios-ին և Դերանտրեասյան ընտանիքին՝ ստուդիայում անցկացրած անհամար ժամերի և մոնտաժային աշխատանքների համար։ Մեր խորին երախտագիտությունն ենք հայտնում Սեդրակ Կոպուշյանին՝ արտադրության և հրատարակության կազմակերպման համար։ Մենք շնորհակալ ենք Պասադենայի Սուրբ Գրիգոր Լուսավորիչ եկեղեցու երիտասարդական կազմակերպությանը (ACYO), ծնողներին և ընկերներին, ովքեր հնարավոր դարձրին այս արտադրությունը։ Անձնական շնորհակալություն երեցկին Սյուզան Մովսեսյանին՝ աջակցության և քաջալերանքի համար։
Ղուկասի Ավետարանի ութերորդ գլխում Հիսուսը մի հայտարարություն է անում, որ եթե Նա քաղաքական գործչի պես մտահոգված լիներ իր վարկանիշով, ապա, անշուշտ, բազմությունը կլքեր Նրան։ Մի քանի առակներ պատմելուց հետո Նա զգուշացնում է ունկնդրին. «Ուշադրությո՛ւն դարձրեք, թե ինչպես եք լսում. որովհետև ով ունի, նրան ավելին կտրվի, իսկ ով չունի, նրանից կվերցվի նույնիսկ այն, ինչ նա կարծես թե ունի»։ Սրանք այն խոսքերն են, որոնցով քաղաքական հակառակորդները մեղադրում են միմյանց. հարուստը հարստանում է, աղքատը՝ աղքատանում։ «...Ով չունի, նրանից կվերցվի նույնիսկ այն, ինչ նա կարծես թե ունի»։
Սակայն Հիսուսը թույլ չի տալիս բանավիճել այս հայտարարության շուրջ և ավելացնում է որակավորումը. «կարծես թե ունի» արտահայտությունը հենց դա էլ փոխում է ամեն ինչ։
Նյութական հարստությունը միշտ էլ պատրանք է եղել, քանի որ այն մշտական չէ։ Առարկայի կամ դրամական գումարի ներքին արժեքը կախված է այն հանգամանքներից, որոնցում այն գոյություն ունի։ Բանկում եղած մեկ միլիոն դոլարը «1» է՝ վեց զրոներով։ Այն չունի ներքին արժեք, քանի դեռ չի ծախսվել։ Այն կարող է գնել առարկա, տուն, մեքենա, կրթություն, առողջապահություն՝ այն ամենը, ինչը այդ 1+վեց զրոներին արժեք է հաղորդում։
Այսօր մենք կանչված ենք նայելու մեր ներսը և մեր կյանքին։ Որո՞նք են այն բաները, որոնք Դուք իսկապես ունեք։ Իսկ որո՞նք են այն բաները, որոնք կարծես թե ունեք։ Արդյո՞ք դրանք այնպիսի բաներ են, որոնք կարող են վերցվել։ Եվ որո՞նք են այն բաները, որոնք անհնար է մեզնից խլել։ Կրթությո՞ւնը։ Հավա՞տը։ Համոզմո՞ւնքը։
Հայ ժողովրդի մշտական տեղահանության, ինչպես նաև նրանց տների, եկեղեցիների և հաստատությունների թալանի պատճառով Արմոդոքսիան այսօր գալիս է այն հասկացությամբ, թե որո՞նք են իսկական գանձերը։ Ինչպես Հիսուսն է մեզ ուղղորդում. «Գանձեր մի՛ դիզեք ձեզ համար երկրի վրա, ուր ցեցն ու ժանգը ոչնչացնում են, և ուր գողերը պատը ծակում ու գողանում են. այլ գանձեր դիզե՛ք ձեզ համար երկնքում, ուր ոչ ցեցը և ոչ էլ ժանգը չեն ոչնչացնում, և ուր գողերը պատը չեն ծակում ու չեն գողանում։ Որովհետև, ուր որ ձեր գանձն է, այնտեղ էլ կլինի ձեր սիրտը»։
Ժամագրքից մենք աղոթում ենք. «Տե՛ր, մի՛ դարձրու Քո երեսը մեզանից։ Բարերա՛ր Տեր, աղաչում ենք Քեզ, եղի՛ր մեր օգնականը։ Ուղարկի՛ր մեզ Քո խաղաղության հրեշտակին, որ կգա և կպաշտպանի մեզ փորձություններից։ Ամենակա՛լ Տեր մեր Աստված, փրկի՛ր և ողորմի՛ր մեզ»։
https://epostle.net/wp-content/uploads/2023/09/rich-poor.png8491631Վազգեն Մովսեսյանhttps://epostle.net/wp-content/uploads/2022/07/final_logo_large_for_epostle_web-300x189.pngՎազգեն Մովսեսյան2026-11-03 00:10:302026-11-02 20:56:48Թվում է, թե ունենք
Հայերեն և իսպաներեն թարգմանությունները ստեղծված են արհեստական բանականության կողմից
Այս կիրակի օրվա ընթերցումը Ղուկասի Ավետարանի ութերորդ գլխից էր։ Մինչ Հիսուսը զբաղված էր Իր քարոզչությամբ՝ ուսուցանելով և խորիմաստ առակներ պատմելով, Նրա մայրն ու եղբայրները գալիս են Նրա մոտ, սակայն, ինչպես վկայում է Սուրբ Գիրքը, նրանք «բազմության պատճառով չէին կարողանում մոտենալ Նրան»։ (19) Նրան հայտնում են, որ մայրն ու եղբայրները դրսում կանգնած են և ցանկանում են տեսնել Նրան։
Հիսուսը փոխում է զրույցի ընթացքը՝ շեշտը հանելով Իր ընտանիքի անդամներից, այդ թվում՝ Սուրբ Աստվածածնից, և ասում. «Իմ մայրը և Իմ եղբայրները նրանք են, որ լսում են Աստծո խոսքը և կատարում այն»։ (21)
Այս հայտարարությամբ Հիսուսը բացեց Աստծո, Արքայության և հավիտենության դռները բոլորի համար։ Աստծո խոսքը լսելը և այն կատարելը պարզ ու իրագործելի բանաձև է։ Այն ենթադրում է, որ Աստծո խոսքը գործողություն է։ Այն պետք է կատարվի։ «Նոր պատվիրան եմ տալիս ձեզ,- ասում է Հիսուսը,- որ սիրեք միմյանց. ինչպես Ես սիրեցի ձեզ, այնպես էլ դուք սիրեք միմյանց։ Դրանով բոլորը պիտի իմանան, որ դուք Իմ աշակերտներն եք, եթե սեր ունենաք միմյանց հանդեպ»։ (Հովհաննես 13:34-35)
Հիսուսի ընտանիքի անդամ լինելը, այսինքն՝ քրիստոնյա լինելը, նշանակում է գործել, սիրել, կիսվել, հոգ տանել, ձեռք մեկնել, գրկել, մխիթարել, աղոթել, հանգստացնել, լսել, զոհաբերել և անձնվիրաբար ծառայել ուրիշներին։
Հետևաբար, այսօրվա աղոթքը խնդրում է այն էական հատկանիշները, որոնք անհրաժեշտ են Քրիստոսի ընտանիքի անդամ լինելու համար. Տե՛ր, բացե՛ք իմ հոգին՝ Ձեր ընտանիքի անդամը լինելու քաջություն և ուժ ունենալու համար։ Ամեն։
https://epostle.net/wp-content/uploads/2026/11/Designer-3.png10241536Վազգեն Մովսեսյանhttps://epostle.net/wp-content/uploads/2022/07/final_logo_large_for_epostle_web-300x189.pngՎազգեն Մովսեսյան2026-11-02 00:10:142026-11-04 09:26:50Ընտանիքի մի մասը
Հայկական ուղղափառությունն այսօր. Խոնարհությունը՝ որպես տարանջատող գործոն
Քրիստոսի Սուրբ Խաչի Գյուտի տոնին հաջորդող այս շաբաթվա ընթացքում մեր ներկայացրած բոլոր ուղերձները մի ընդհանուր թելով են կապված։ Այդ թելը, ըստ էության, կազմում է այն, ինչ մենք անվանում ենք հայկական ուղղափառություն, այն է՝ մեզ որպես մարդկանց, իսկ Աստծուն՝ որպես Աստված ճանաչելը։ Սա գուցե տարօրինակ հնչի, սակայն որքան մարդկությունը մեծացնում է իր վերահսկողությունը կյանքի տարրերի նկատմամբ, այնքան Արարչի և արարածի միջև սահմանն ավելի է աղոտանում։ Մենք տրվում ենք այն պատրանքին, թե ամեն ինչ ենթակա է մարդու կամքին։ Եվ հանկարծ ի հայտ է գալիս անբացատրելին։ Խորհրդավորը։
Մահն անխուսափելի է, մենք գիտենք դա և կարող ենք պատրաստվել, սակայն սիրելիի կորստի ցավը մեզ անակնկալի է բերում, երբ փորձում ենք զսպել մեր հույզերը։ Մենք տեսնում ենք չարիքի դրսևորումներն անհանդուրժողականության, իսկ ավելի մեծ չափով՝ պատերազմի տեսքով, և հարց ենք տալիս՝ ինչո՞ւ չենք կարող միասին ապրել։ Մենք կարող ենք ստեղծել զանգվածային ոչնչացման զենքեր, բայց դեռ չենք գտել կյանքի ամենապարզ դրսևորումներն անգամ արտադրելու միջոց, ինչպիսին է նորածնի թղթի պես բարակ եղունգը, որը պարունակում է ԴՆԹ-ի կոդը՝ նրան ուղղորդելու ողջ կյանքի ընթացքում։ Եվ, իհարկե, ավելի մեծ մասշտաբով մենք նայում ենք տիեզերքի խորքերը, ընդլայնում մեր մտքերը բազմակի տիեզերքների գաղափարով, և միևնույն ժամանակ իմանում, որ մեր մոլորակի մակերեսի մեծ մասը՝ ավելի քան 75%-ը, մնում է չուսումնասիրված։
Խաչի Գյուտը նշանակում է փնտրել, գտնել և յուրացնել խոնարհությունը։ Այն, որ Հիսուս Քրիստոսը՝ Աստծո Որդին, Ալֆան և Օմեգան, սկիզբը և վախճանը, զոհաբերեց Իրեն, բաց հրավեր է մեզ բոլորիս՝ այդ զոհաբերության մեջ գտնելու Սիրո սահմանումը։ Հայ եկեղեցու ավանդության մեջ մենք ունենք մի ասացվածք. Աստված մարդացավ, որպեսզի մարդը աստվածանա։ Սա պարզ խորհրդածություն է՝ մեզ որպես մարդկանց հասկանալու համար, որոնք միասին ճամփորդում են, և մեր միակ փրկությունը միմյանց սիրելն ու հոգ տանելն է։
Ժամագրքից մենք աղոթում ենք. Խաղաղություն և կյանք, մեր Տեր և Փրկիչ, Աստծո Միածին Որդի, տուր մեզ Քո խաղաղությունը, որը Դու շնորհեցիր Քո սուրբ առաքյալներին՝ նրանց մեջ փչելով Քո կենարար և ամենազոր Սուրբ Հոգին, որպեսզի աշխարհիկ բոլոր խռովություններից հանգստություն գտնելով՝ մենք դառնանք Քո շնորհի տաճարն ու բնակավայրը։ Ամեն։
https://epostle.net/wp-content/uploads/2026/10/holding-babys-foot.png606627Վազգեն Մովսեսյանhttps://epostle.net/wp-content/uploads/2022/07/final_logo_large_for_epostle_web-300x189.pngՎազգեն Մովսեսյան2026-10-30 00:10:392026-10-29 22:06:17Խոնարհություն, որը պետք է բացահայտել
Հարևանությամբ քաղցրավենիք հավաքելուց և այնքան լուսանկարներ անելուց հետո, որոնք հիշողությունները կպահպանեն երեկոյից և տոնից անդին, սկսվում է պարկը բացելու, պարունակությունը զննելու և համտեսելու սովորույթը։ Սակայն առաջին քայլը դիմակը դեմքից հանելն է՝ քաղցրավենիքն ավելի լավ վայելելու համար։
Կյանքում մեր կրած դիմակները լինում են տարբեր ձևերի և չափերի։ Հելոուինին մեր կրած դիմակները տոնական են, դրանք երեկոյի զվարճանքի և ոգևորության մի մասն են։ Ամենագեղեցիկ երիտասարդ դեմքը կարող է աղավաղվել՝ դառնալով ինչ-որ հին ու այլանդակ բան, և հակառակը։ Հելոուինից հետո մեր կրած դիմակներն այնպիսին են, որոնք մենք պետք է քննենք, քանի որ դրանք մեր իրական էության համար հեշտ թաքստոցներ են։ Մենք տանը մի դիմակ ենք կրում, իսկ աշխատավայրում՝ մեկ ուրիշը։ Այն դիմակը, որը կրում ենք որպես ամուսին կամ կին, կարող է տարբերվել ընկերոջ դիմակից։ Այն դիմակը, որը կրում ենք որպես ծնող՝ երեխաների հետ խոսելիս, կարող է տարբերվել մեր ծնողների հետ խոսելիս կրած դիմակից։ Մի դիմակը կարող է լինել ղեկավարի, իսկ մյուսը՝ հավատարիմ աշխատակցի։ Մենք դիմակներ ենք կրում՝ իրավիճակին համապատասխանելու համար։
Օրվա վերջում մենք հանում ենք մեր դիմակները և սովորաբար դա անում ենք հայելու առջև։ Այն, ինչ տեսնում ենք, առանց դիմակի մեր «ես»-ն է՝ այն մեկը, որը նայում է մեզ, և որի հայացքից մենք չենք կարող խուսափել։
Երբ խոսում ենք ամենագետ և ամենատես Աստծո մասին, մենք հասկանում ենք, որ Նա ունի մեր դիմակների միջով տեսնելու յուրահատուկ հնարավորություն՝ անկախ նրանից, թե որքան շատ և որքան շերտավոր են դրանք։ Այս իմաստով, դա նման է հայելու հայացքին, քանի որ մենք չենք կարող խուսափել Նրա տեսողությունից։ «Կյանքի քաղցրավենիքների» պարկը բացելու և դրա մեջ եղած բարիքները վայելելու համար այդ հայացքը՝ անխոչընդոտ և պարզ, Աստվածային հայացքն է, որը նույնն է մաքուր և ընկալունակ սրտի հայացքի հետ։
Սուրբ Ներսեսի աղոթքում ասվում է (#9). «Տե՛ր, ամենայնի Պահապան, Քո սուրբ երկյուղը հաստատի՛ր իմ մեջ, որպեսզի աչքերս պիղծ բաներ չտեսնեն, ականջներս չարախոսություն չլսեն, բերանս սուտ չխոսի, սիրտս չարություն չխորհի, ձեռքերս անիրավություն չգործեն, ոտքերս անօրենության ճանապարհներով չքայլեն։ Այլ ուղղի՛ր իմ բոլոր գործերը, որպեսզի ամեն ինչում կատարեմ Քո կամքը։ Ամեն»։
https://epostle.net/wp-content/uploads/2024/10/cover-919.jpg11461125Վազգեն Մովսեսյանhttps://epostle.net/wp-content/uploads/2022/07/final_logo_large_for_epostle_web-300x189.pngՎազգեն Մովսեսյան2026-10-29 00:10:112026-10-28 22:53:22Դիմակների ներքո
Արմոդոքսին այսօր. ինչո՞ւ չենք կարողանում հրաժարվել մանկական խաղերից
Ես հաճախ եմ մտածում, թե ինչո՞ւ ենք մենք բարդացնում ամեն ինչ։ Ինչո՞ւ են երեխաները ճկուն և ինչո՞ւ են հեշտությամբ հաղթահարում դժվարությունները։ Ինչո՞ւ է Հիսուսը մատնանշում երեխային՝ մեզ մարտահրավեր նետելով հասկանալու, որ Աստծո Արքայությունը հենց նման փոքրիկներինն է։
Հելոուինը այն ժամանակներից է, երբ չեմ կարողանում չմտածել այն անմեղության մասին, որը կորչում է, երբ մեծահասակները միջամտում են երեխաների կյանքին։ Հելոուինը եկեղեցական տոն է։ Այն «Բոլոր սրբերի օրվան» նախորդող գիշերն է, կամ «All Hallow’s Eve»-ը, որը հնչյունափոխվելով դարձել է Հելոուին։ Այո՛, արմատները հեթանոսական են, բայց գրեթե ամեն ինչի արմատներն էլ այդպիսին են։ Քրիստոնյաները վերցրել են սրբերին՝ հալոուներին հիշելու և նրանց մեծարելու ավանդույթը։ Արևմուտքում Բոլոր սրբերի օրը նշվում է նոյեմբերի 1-ին, ուստի հոկտեմբերի 31-ը Բոլոր սրբերի օրվա նախատոնակն է։ Հայ եկեղեցում Բոլոր սրբերի օրը նշվում է նոյեմբերի 1-ին ամենամոտ շաբաթ օրը, ուստի նախատոնակը ուրբաթ երեկոյան է։ Հայերենում մենք երեկոյան տոնակատարությունն անվանում ենք նախատոնակ՝ «տոնից առաջ»։
Սրբերը մեր կյանքում շատ հատուկ մարդիկ են: Նրանք աստվածներ չեն, այլ մեզ նման մարդիկ՝ իրենց թուլություններով ու թերություններով: Նրանք ևս մեղանչել են, կասկածել, դավաճանել և անկեղծ չեն եղել: Այնուամենայնիվ, չնայած իրենց թերություններին, նրանք վեր են բարձրացել իրենց մարդկային էությունից՝ հպվելով աստվածայինին: Այլ կերպ ասած, քանի որ նրանք մեզ նման են, բացվում է մեզանից յուրաքանչյուրի համար կատարելության ձգտելու և գերազանցելու հնարավորության դուռը:
Քանի որ մենք հավատում ենք կյանքի շարունակականությանը, հավատում ենք նաև, որ սրբերն ապրում են իրենց երկրային գոյությունից այն կողմ: Բարեխոսական աղոթքի ավանդույթը պարզապես սրբերին խնդրելն է, որ հիշեն մեզ իրենց աղոթքներում, ճիշտ այնպես, ինչպես դուք կխնդրեիք ձեր ընկերներին, քահանային կամ հովվին աղոթել ձեզ համար: Քանի որ սրբերն արդեն անցել են հավերժություն, գերեզմանում գտնվողի հետ կապ հաստատելու գաղափարը սարսափելի մտքեր ու արտահայտություններ է առաջացնում: Ավելացրեք սրան նաև շահույթի դրդապատճառը, և կստանաք այն բանաձևը, որն այսօր տիրում է Հելոուինին՝ սարսափ ֆիլմերով, զոմբիներով, արյունոտ դիմակներով և այլանդակ կերպարանքներով:
Ահա մի մարտահրավեր, որը բխում է հենց Armodoxy-ի սկզբունքներից. վերադարձրեք Հելոուինի իմաստը: Ի՜նչ գեղեցիկ միջոց է ձեր երեխաների հետ Եկեղեցու ավանդույթները կիսելու համար՝ նրանց հագցնելով Եկեղեցու սրբերի զգեստներով: Յուրաքանչյուր սուրբ իր հետ բերում է նվիրումի, հավատարմության պատմություն և մարտահրավեր նետում մեզ՝ հաղթահարելու դժվարությունները: Հելոուինը կարող է դառնալ ձեր կրոնական ժառանգությունը սովորելու և տոնելու միջոց:
Երբ հագնում եք ձեր սիրելի սրբի զգեստը, լսեք մեր սրբերին ուղղված բարեխոսական աղոթքը:
Քրիստոս Աստված մեր, Դու ես պսակում Քո սրբերին հաղթանակով և կատարում ես երկյուղածներիդ կամքը, սիրով ու գթությամբ խնամում ես Քո արարածներին: Լսիր մեզ Քո սուրբ և երկնային արքայությունից՝ Սուրբ Աստվածածնի բարեխոսությամբ և Քո բոլոր սրբերի աղոթքներով: Լսիր մեզ, Տե՛ր, և ցույց տուր մեզ Քո ողորմությունը: Ներիր, քավիր և թողություն շնորհիր մեր մեղքերին: Արժանացրու մեզ գոհությամբ փառավորելու Քեզ Հոր և Սուրբ Հոգու հետ: Այժմ և միշտ և հավիտյանս հավիտենից: Ամեն:
https://epostle.net/wp-content/uploads/2026/10/Halloween-Pumpkins-at-Descanso.png656684Վազգեն Մովսեսյանhttps://epostle.net/wp-content/uploads/2022/07/final_logo_large_for_epostle_web-300x189.pngՎազգեն Մովսեսյան2026-10-28 00:10:592026-10-27 21:34:50Պահպանեք զվարճանքը սրբերի հետ
Սուրբ Խաչի գյուտը եկեղեցական տարվա վերջին խաչվերաց տոնն է։ Այն հիշատակում է չորրորդ դարում Հիսուսի Խաչի հայտնաբերումը։ Մանրամասները բավականին տպավորիչ են և հիշարժան։
Տարիներ առաջ ես լսեցի մի կատակերգուի ուշ գիշերային թոք-շոուներից մեկում։ Նա թիրախավորել էր ամենահեշտ թիրախներից մեկին՝ քրիստոնյաներին։ Նա կատակում էր խաչը որպես զարդ կրելու սովորության մասին՝ մարտահրավեր նետելով քրիստոնյաներին. «Իրո՞ք կարծում եք, որ Հիսուսը կցանկանա խաչեր տեսնել, երբ վերադառնա։ Նրան տանջել են և գամել խաչին։ Իրո՞ք կարծում եք, որ նա կցանկանա հիշել այդ սարսափելի օրերը։ Այն տանջանքի և ցավի մասին, որ նա կրեց՝ լինելով նվաստացված, լքված և սպանված։ Իրո՞ք կարծում եք, որ նա կցանկանա տեսնել, թե ինչպես եք դուք ձեր մարմինը զարդարում խաչերով»։
Իհարկե, ստուդիայի հանդիսատեսը ծիծաղեց, և գուցե՝ արդարացիորեն։ Այդ կերպ ներկայացված՝ մեզ համար անհեթեթ է թվում փառաբանել տանջանքի այս գործիքը, ճիշտ այնպես, ինչպես անհեթեթ կթվար մեզ համար էլեկտրական աթոռով վզնոց կրելը կամ մահացու ներարկիչներ փառաբանող ականջօղեր կրելը։ Այո՛, նա միանգամայն իրավացի է. Հիսուսը չէր ցանկանա տեսնել, որ մենք խաչը փառաբանում ենք որպես տանջանքի, ատելության և կործանման գործիք, և, անշուշտ, գոնե մեր կողմից անզգայություն կլիներ, եթե փորձեինք փառաբանել խաչելության այս գործիքը։
Մեզ համար, սակայն, որպես առաքելական ուխտի անդամներ, Խաչը չարիքի հանդեպ հաղթանակի, մահվան հանդեպ կյանքի և ատելության հանդեպ սիրո խորհրդանիշ է։ Հիսուսը հաղթեց Խաչին։ Ինչպես Սուրբ Պողոսն է արտահայտվում. «Որովհետև խաչի քարոզությունը հիմարություն է նրանց համար, որ կորչում են, իսկ մեզ համար, որ փրկվում ենք, Աստծու զորությունն է»։ (Ա Կորնթացիս 1:18)
Որպեսզի Խաչի գյուտը մեր օրերում իմաստ ունենա, մենք պետք է Խաչը հասկանանք որպես հաղթանակի խորհրդանիշ։ Այդ հաղթանակի մեջ մենք գտնում ենք ավելի պայծառ վաղվա հույսը։ Առողջության հույսը։ Կյանքի հույսը։
Այն Խաչը, որի վրա Քրիստոս խաչվեց, հայտնաբերվել է դարեր առաջ։ Խաչը, որը խորհրդանշում է նրա հաղթանակը, այն է, որը մենք պետք է բացահայտենք այսօր՝ մեր կյանքում։
Սուրբ Ներսես Շնորհալու աղոթքի 14-րդ ժամից մենք աղոթում ենք. «Արարածների Պահապան, պահպանիր քո խաչի նշանով իմ հոգին ու մարմինը մեղքի գայթակղություններից, չարի փորձությունից, անարդար մարդկանցից և բոլոր ֆիզիկական ու հոգևոր վտանգներից։ Ողորմիր քո արարածներին և ինձ։ Ամեն»։
Այս շաբաթ մենք նշում ենք Սուրբ Խաչի տոներից մեկը, որը խորհրդանշում է Քրիստոսի Խաչի գյուտը։ Այն սկիզբ է առնում չորրորդ դարից, երբ հռոմեացի կայսր Կոստանդինի մայրը՝ ընդունելով քրիստոնեությունը, մեկնում է Երուսաղեմ՝ Քրիստոսի Խաչը գտնելու նպատակով, և այնտեղ գտնում է Քրիստոսի Կենսատու Խաչը։
Սա մի պատմություն է, որը լի է գեղեցկությամբ, հրաշքներով և զարմանահրաշ իրադարձություններով։ Այն մատնանշում է մեր հավատքի ամենաթանկ մասունքներից մեկը՝ Սուրբ Խաչը, որի գյուտը, անշուշտ, ուրախության և տոնակատարության առիթ է։
Սակայն օրվա սուրբգրային հատվածում մի շատ հատուկ պատգամ կա։ Եկեղեցու հայրերը այս օրվա համար սահմանել են Մատթեոսի ավետարանի 24-րդ գլխի 27-36 համարները։ Այնտեղ Հիսուսը խոսում է Իր Երկրորդ գալստյան մասին և համեմատում այն «փայլակի հետ, որ դուրս է գալիս արևելքից և երևում մինչև արևմուտք. այնպես կլինի նաև Մարդու Որդու գալուստը... երկնքում կերևա Մարդու Որդու նշանը, և այն ժամանակ երկրի բոլոր ազգերը կողբան, և կտեսնեն Մարդու Որդուն, որ գալիս է երկնքի ամպերի վրա՝ զորությամբ և մեծ փառքով»։ Նկարագրության վերջում Հիսուսը հայտնում է. «Իսկ այն օրվա և ժամի մասին ոչ ոք չգիտի, ոչ երկնքի հրեշտակները, այլ միայն Իմ Հայրը»։
Հիսուսի «երկրորդ գալուստի» բացահայտումը վերածվել է մոլուցքի շատերի համար, ինչի արդյունքում վերջին հարյուրամյակում ի հայտ են եկել բազմաթիվ գրքեր, սեմինարներ, աղանդներ և կրոնական խմբեր։ Որոշ եկեղեցիներ նույնիսկ հրապարակել են Երկրորդ գալուստի ժամանակացույցեր և ամսաթվեր։ Համարձակվում եմ ասել, որ Քրիստոսի Երկրորդ գալուստը վերածվել է մեծ բիզնեսի, որը միլիոնավոր դոլարներ է բերում այս տեղեկատվության հասանելիության համար։ Ողբերգական է, որ այս խմբերն ու աղանդները մոլորեցնում են մարդկանց՝ օգտագործելով «եկեղեցի» անվանումը և սխալ տեղեկություններ տարածելով Սուրբ Գրքի մասին։ Իրական ողբերգությունն այն է, որ շատերը հրաժարվել են ապրելու հնարավորությունից՝ Աստծո կամքը վերծանելու ապարդյուն հույսով։
Հիսուսը հստակ ասում է, որ ժամանակներն ու ժամկետները Աստծո տիրույթում են։ Վստահե՛ք Աստծուն։ Մի՛ կորցրեք ապրելու և Աստծո կողմից ձեզ տրված օրը տոնելու հնարավորությունը։ Ապրե՛ք ձեր կյանքը այսօր։ Կամ, ինչպես Հիսուսն է այնքան պերճախոս ասել. «Նախ փնտրե՛ք Աստծո արքայությունը և նրա արդարությունը... մի՛ հոգացեք վաղվա օրվա մասին, որովհետև վաղվա օրը կհոգա իր անելիքը. բավական է օրվան իր չարիքը» (Մատթեոս 6)։
