Մարդասպանի դատավճիռը

Նստած եմ Փասադենայի Գերագույն դատարանի միջանցքում։ Չեմ կարող ասել, թե 2008 թվականից եմ այստեղ սպասում, բայց գիտեմ, որ մեր խմբի որոշ անդամներ սպասել են։ Նյարդայնությունը շոշափելի է։ Ես նստեցի նստարանին, քանի որ միջանցքում անընդհատ քայլելս մատնում էր ինքնատիրապետմանս կորուստը։ Ես չէի կարող այստեղ թույլ տալ ինձ կոտրվել։ Շատ ուրիշներ ավելի շատ հիշողություններ ունեին, որոնք ջրի երես էին դուրս գալիս։ Նրանք այս անկայուն պահին հավաստիացում էին փնտրում։ Դուք ներկայացնում եք կայունություն։ Դուք ներկայացնում եք Հայ Եկեղեցին։

Իվետ Հակոբյանը՝ իմ եկեղեցական հարևանուհին, 2008 թվականի մայիսի 30-ին հայտնաբերվել էր արյան մեջ։ Մարդասպանը բռնվել էր։ Անցյալ տարի, նույն օրը, մենք հավաքվել էինք նույն դատարանի դահլիճում։ Ամբաստանյալը պետք է կանգներ դատավորի առջև և հայտարարեր, որ չի առարկում մեղադրանքին։ Ես վերհիշեցի մեկ տարի առաջվա դեպքը. Հակոբյան ընտանիքի հետ իմ կապը մեկ տարով ավելի երիտասարդ էր։ Ամբաստանյալը մտավ դատարան և ևս մեկ հարված հասցրեց ընտանիքին։ Նա «փոխեց իր մտադրությունը» և որոշեց հայտարարել իր անմեղության մասին։ Մենք այդ օրը դատարանից դուրս եկանք կրկնակի հարված ստացած։ Իվետը չկար, իսկ հիմա մարդասպանը կարծես խուսափում էր արդարադատությունից։

Արդյո՞ք այսօր կրկնվելու էր անցյալ տարվա դեպքը։ Թեև շրջանային դատախազը հավաստիացնում էր, որ մեղադրյալն այսօր ընդունելու է իր մեղքը և դատավորը կհրապարակի դատավճիռը, այդ միտքը մեր բոլորի մտքում էր։

Կյանքն այսպիսի պահերին ակնթարթորեն անցնում է։ Ծնված Ամերիկայում։ Հարավային Կալիֆոռնիայի համալսարանի շրջանավարտ։ Ծառայում եմ ներգաղթյալ համայնքներին։ Փորձում եմ հասկանալի դարձնել Միացյալ Նահանգները այս շփոթված մարդկանց համար։ (Ինձ մոտ ինչ-որ մեկը կամացուկ շշնջաց. «Եթե սա լիներ Իրանում, նրանք վաղուց պատժած և սպանած կլինեին այս տղային»)։ Դուք հոգևորական եք։ Հիշո՞ւմ եք։ Ձեր առաքելությունը հոգևոր է։ Ի՞նչ գործ ունեք օրենքի, սպանության և ֆիզիկական անհարմարությունների հետ։ Ջոն Լենոնը գնդակահարվել է 30 տարի առաջ այս շաբաթ։ Եվ ի՞նչ։ Նրա մարդասպանը բանտում է, իսկ այն երաժշտությունը, որը նա կարող էր ստեղծել, մենք երբեք չենք իմանա։ Իսկ իմ տատի՞կը։ Իմ պապի՞կը։ Նրանց կյանքը Ցեղասպանությունից ՋԱԽՋԱԽՎԵԼ Է։ Վերախմբավորում/վերակառուցում։ Արդարությո՞ւն։ Իսկ թուրքերը քթի տակ ծաղրում են զոհերին և աշխարհին։

Կյանքն ակնթարթորեն անցնում է աչքերիդ առաջ, և հանկարծ գիտակցում ես՝ Դուք այստեղ եք, որովհետև բարին չարից հզոր է։ Դուք հիշում եք, որ ատելությունը, նույնիսկ սպանությունը, չեն կարող սպանել սերը։ Դուք հիշում եք սիրո զորությունը։

Մեզ հրավիրում են դատարանի դահլիճ։ Մեր հերթն է։ Մարդասպանին բերում են ձեռնաշղթաներով։ Նա նայում է շուրջը, բայց դատավճռի հրապարակման ժամանակ գլուխը կախում է։ Դատավորը հայտնում է, որ նա ընդունել է մեղքը։ Թեթևացում։ Ամեն ինչ ավարտված է։ Ընտանիքը ստիպված չի լինի նորից ապրել այն մղձավանջը, որն առաջացել էր լուսանկարների և վկայությունների պատճառով։

Իվետայի եղբայրը դիմեց դատարանին՝ արտահայտելով ընտանիքի զայրույթն ու ցավը։ Դա հուզիչ և անհրաժեշտ խոսք էր։ Այնուհետև ինձ հնարավորություն տրվեց դիմել դատարանին։

Դատավորը մարդասպանին դատապարտեց 15 տարվա ազատազրկման՝ ցմահ հնարավորությամբ։ Դատավորի տոնից, իսկ ավելի ուշ՝ դատախազի հետ ոչ պաշտոնական զրույցից ակնհայտ էր, որ նա իր կյանքի մնացած մասը կանցկացնի ճաղերի հետևում։

Դուք հետ եք նայում անցած կյանքին։ Կյանքը հետ չի վերադառնում։ Մենք սա անվանում ենք արդարադատություն։

Իմ խոսքը դատարանին՝

Հարգելի դատավոր,

Շնորհակալություն դատարանին դիմելու այս հնարավորության համար։ Ես Տեր Վազգեն Մովսեսյանն եմ՝ Իվետա Հակոբյանի տան դիմաց գտնվող Հայոց եկեղեցու հոգևոր հովիվը։ Իվետան իմ եկեղեցու ծխականներից էր, գրեթե ամեն կիրակի վաղ առավոտյան գալիս էր մոմ վառելու և աղոթելու։ Նա անմեղ էր, չափազանց բարի և հոգեպես արթուն երիտասարդ։ Նա երբեք չէր ցուցադրում իր հավատքը, այլ դավանում էր այն լուռ և խոնարհությամբ։

Իվետայի սպանության այդ ճակատագրական օրվա լուսանկարները հավերժ դրոշմված կմնան մեր հիշողության մեջ։ Դա այն օրն էր, որը խլեց Հակոբյանների կյանքի մի մեծ մասը և հսկայական դատարկություն թողեց մեր թաղամասում։

Նրա սպանությունից անցած ամիսներն ու տարիներն աստիճանաբար են անցել։ Այս ընթացքում ես հնարավորություն եմ ունեցել հետևելու, թե ինչպես են Իվետայի հայրը՝ Սաքոն, մայրը՝ Հռիփսիկը (ով այսօր չի կարողացել ներկա գտնվել ապրած ցնցումների պատճառով) և եղբայրը՝ Էդվինը, փորձում իմաստավորել այս անիմաստ հանցագործությունը։ Ես հանդիպել եմ նրանց հետ, երբ նրանք փորձում էին հասկանալ, թե ինչպես կարող էր նման դաժանություն դրսևորվել իրենց փոքրիկ հրեշտակի՝ Իվետայի հանդեպ։ Ավելորդ է ասել, որ նրանք պատասխաններ են փնտրում, բայց չեն գտնում։

Ես այստեղ եմ միայն հիշեցնելու դատարանին և բոլոր ներկաներին, որ նման հանցագործությունների զոհերը շատ ավելին են, քան պարզապես սպանված անմեղ անձը, շատ ավելին, քան վշտացած ընտանիքն ու ընկերները։ Կան թաղամասեր և համայնքներ, որոնք ավերվում են այս գործողություններից։ Կան հոգատար մարդկանց համայնքներ, որոնք ցնցվել են այս ընդհատված կյանքից և այժմ պետք է հավաքեն կտորները՝ փորձելով վերականգնել կարգուկանոնը։

Հարգելի դատավոր, այն մարդիկ, որոնց տեսնում եք այստեղ՝ դատարանի դահլիճում, Իվետի ընտանիքն ու հարազատները, բոլորն էլ եկել են այս մեծ երկիր՝ Ամերիկայի Միացյալ Նահանգներ, նույն երազանքով, որն ունի յուրաքանչյուրը՝ ավելի լավ կյանք փնտրել իրենց և իրենց սերունդների համար։ Այդ երազանքը մեզ երաշխավորված է Միացյալ Նահանգների Սահմանադրությամբ, և ես այսօր այս հայտարարությունն անում եմ՝ համոզվելու համար, որ ԱՅՍ ԵՐԱԶԱՆՔԸ չի ավարտվի այս մարդկանց համար այս սառնասիրտ սպանությամբ։ Ես այստեղ եմ նաև վկայելու բարու ուժի մասին։ Ի վերջո, մենք թույլ չենք տա, որ չարը հաղթանակ տանի։ Մեր եկեղեցական համայնքը, Աստծո օգնությամբ, աշխատում է Հակոբյան ընտանիքի հետ՝ ապաքինման այս գործընթացում։ Աղոթքների և ծրագրերի միջոցով մենք վառ կպահենք Իվետի հիշատակը և կլինենք որպես ռեսուրս ու ապաստան այն կանանց համար, ովքեր բախվում են բռնության և չարաշահումների։ Օրինակ՝ հենց հիմա մենք խաղալիքներ ենք հավաքում այն երեխաների համար, ովքեր փախել են ընտանեկան բռնությունից և Սուրբ Ծննդյան առավոտը կդիմավորեն Լոս Անջելեսի շրջանի ապաստարաններում։ Երբ այս կանանց և երեխաներին օգնություն ցուցաբերվի, մենք վստահ կլինենք, որ Իվետի սպանության ողբերգությունից սերն ու կարեկցանքը վառ կպահեն Իվետի հիշատակը նոր սերունդների մեջ։

Շնորհակալություն,

Տեր Վազգեն Մովսեսյան

10 դեկտեմբերի 2010

Լուսանկարի մակագրություն. Պարոն և տիկին Հակոբյանները նախաձեռնում են Իվետ Հակոբյանի անվան խաղալիքների հավաքը՝ ընտանեկան բռնությունից տուժած երեխաների համար, որն օգուտ է բերում Լոս Անջելեսի շրջանի ապաստարաններին։ Ամենամյա միջոցառում Գլենդելի Սուրբ Պետրոս հայ եկեղեցու երիտասարդաց կենտրոնում