Արարատի պիտակը

Արմոդոքսիան այսօր. «Արարատ» պիտակը

«Վիրտուալ» տերմինը վերջին մի քանի տասնամյակների ընթացքում՝ համացանցի տարածման հետ մեկտեղ, նոր իմաստ է ստացել։ Այն օգտագործվում է նկարագրելու համար մի բան, որը ֆիզիկապես գոյություն չունի, բայց ծրագրային ապահովման միջոցով ստեղծվում է այնպես, որ թվում է, թե գոյություն ունի։ Սա նկարագրում է այն ձևը, որով հայերի մեծ մասը հասկանում է Արարատ լեռը։

Լեռնաշղթան հեշտությամբ տեսանելի է դառնում Հայաստան ժամանելուն պես՝ «Զվարթնոց» օդանավակայանում, և հատկապես գեղեցիկ է երևում մայրաքաղաք Երևանից։ Իսկ եթե պատահաբար օդը մառախլապատ է կամ ամպամած, և ամպերը ծածկում են լեռը, Արարատը կարելի է տեսնել սրճարանների տարբերանշանների, հուշանվերների և գրեթե ցանկացած տեսակի հագուստի պարագաների վրա։ Տների մեծ մասում երկգագաթ լեռան պատկերը կախված է լինում ինչ-որ տեղ։ Իսկ եթե Դուք Հայաստանի հյուր եք, ապա ժամանելիս Ձեր անձնագրում ստանում եք Արարատի փոքրիկ դրոշմակնիքը։ Ես սա նշում եմ որպես տարօրինակություն, քանի որ Արարատ լեռը Հայաստանի սահմաններից դուրս է։ Ներկայումս այդ տարածքը բռնազավթված է Թուրքիայի կողմից և միջազգային քարտեզներում գտնվում է նրա սահմաններում։ Սակայն Արարատ լեռը զուտ հայկական է, ինչը վկայում է հենց անունը։

Արարատը երգերի և բանաստեղծությունների թեմա է։ Նույնիսկ խորհրդային տարիներին (1920-1991 թթ.), երբ ազգայնականությունը ճնշվում էր կամ հուսալքվում լայնածավալ պատիժներով, Արարատը բանաստեղծության և արձակի թեմա էր։ Հայաստանի սիրելի բանաստեղծ Եղիշե Չարենցը գրեց այն տողերը, որոնք արտասանվում և երգվում են. դրանք նույնիսկ ձգվում են գեղատեսիլ կամարի վրայով՝ ասելով. «Աշխարհ անցիր, Արարատի նման ճերմակ գագաթ չկա... փառքի ճանապարհ է, անհաս, ես սիրում եմ Մասիս լեռը» (Արարատի մեկ այլ անունը)։

Հայերի համար Արարատ լեռը ազգային խորհրդանիշ է։ Այն մեր լեռն է և միշտ այդպիսին կմնա։ Այս զգացումն այնքան ուժեղ է ամրապնդված ժողովրդի հավաքական գիտակցության մեջ, որ մենք՝ հայերս, հաճախ մոռանում ենք, որ միջազգային ասպարեզում լեռան համբավը Ծննդոց գրքի 8-րդ գլխում հիշատակված Նոյյան տապանի հանգրվան լինելու շնորհիվ է։

Մի քանի տարի առաջ ինձ հրավիրեցին Սուրբ Պատարագ մատուցելու Թենեսի նահանգի Նեշվիլ քաղաքում։ Այն համարվում է «առաքելական ծխական համայնք», ինչը նշանակում է, որ չկա մշտական քահանա՝ փոքր հոտին հովվելու համար։ Մի սիրելի ընկեր մեզ դիմավորեց օդանավակայանում, և դեպի եկեղեցի տանող ճանապարհին մենք անցանք մայրուղու մի ելքի ցուցանակի կողքով, որի վրա համարձակորեն գրված էր՝ «Արարատ գերեզմանատուն՝ աջ»։ Դեմքիս մեծ ժպիտ հայտնվեց։ Ցուցանակը և այն գերեզմանատունը, որին այն ուղղորդում էր, ցույց էին տալիս, որ Թենեսիում հայեր կան։ Ցանկացած համայնք, որը գերեզմանատուն է ղեկավարում, պետք է որ պատրաստ լինի դուրս գալու առաքելական ծխական համայնքի կարգավիճակից։ Իհարկե, ես առաջնորդվում էի այն մտքով, որ Արարատը նշանակում է հայկական։

Երբ մոտեցանք գերեզմանատանը, ցուցանակի վրա գրված էր՝ «Արարատ բապտիստական գերեզմանատուն»։ Այն, իրականում, ղեկավարվում էր տեղի բապտիստական եկեղեցու կողմից և բացարձակապես հայկական կապեր կամ երանգներ չուներ։ Անունը մատնանշում էր Աստվածաշնչյան լեռը, որն ընդունված է ողջ քրիստոնեության կողմից։

Այն ամենի մեծ մասը, ինչին հավատում ենք, մեզ սովորեցրել են հավատալ։ Ես իմ ողջ կյանքը անցկացրել եմ «Արարատ» պիտակավորված իրերը՝ տեղի ծերանոցից մինչև գազավորված ջուր, ռեստորանից մինչև հողաթափերի տեսակ, կոնյակից մինչև հայ ազգի հետ ասոցացնելով։ Եթե մենք լրացուցիչ քայլ չանեինք՝ ցուցանակին ավելի ուշադիր նայելու համար, ես կապրեի այն պատրանքով, որ Թենեսին հայկական գերեզմանատուն ունի։ Հավատքի հարցերն ավելի կարևոր են, քան պիտակի տակ թաքնվածը բացահայտելը։ Անկախ նրանից՝ գերեզմանատուն է, թե հավատքի դրույթ, մի պահ տրամադրեք՝ պիտակից այն կողմ նայելու համար։

Մենք աղոթում ենք Ժամագրքից. «Երկնավոր Թագավոր, իմ հոգին Ձեր խնամքի տակ է ամեն ժամ, և ես ապավինում եմ Ձեր սուրբ Խաչին։ Ես ունեմ սրբերի բազմությունը՝ որպես իմ բարեխոսներ Ձեր առջև։ Դուք համբերատար եք բոլորի հանդեպ, մի՛ անտեսեք նրանց, ովքեր ապավինում են Ձեզ, այլ պաշտպանեք նրանց խաղաղությամբ Ձեր պատվական և Սուրբ խաչով։ Ամեն»։