Հիշողություններ՝ հարգելու և առաջ շարժվելու համար

Հիշողության ձևակերպման եղանակը կարող է հարգանք տածել անցյալի հանդեպ և միաժամանակ բերել սփոփանք՝ ապահովելով դեպի ապագա շարժումը տվյալ իրադարձությունից հետո։

Յոթ Վերք եկեղեցու դիմաց կա մի պղնձե խաչ, որը կարծես թիրախային վարժանքների համար օգտագործված լինի։ Ցավոք, այդպես էլ եղել է։ 1937 թվականին Հայ Առաքելական եկեղեցու մի խումբ հոգևորականներ գնդակահարվել են Հայկաձոր կոչվող վայրում՝ Անիի մի փոքր հատվածում, որը գտնվում է բուն Հայաստանում՝ հայ-թուրքական սահմանի մոտ։ Խաչը՝ գնդակների հետքերով, տեղադրված է պղնձե գնդի վրա, որը նույնպես ծակծկված է գնդակներով։ Այն իր ստվերը գցում է խաչի տակ գտնվող մեծ մարմարե սալիկների վրա փորագրված մի քանի տասնյակ հոգևորականների անունների վրա։

Փորագրված հուշատախտակը հռչակում է. «Հայկաձորի Սուրբ Գրիգոր Լուսավորիչ եկեղեցու խաչը, որը գնդակոծվել է թուրք և խորհրդային աթեիստների կողմից։ Խաչը տեղափոխվել է այստեղ՝ ի հիշատակ Շիրակի թեմի գնդակահարված հոգևորականների»։

Այս հուշարձանը՝ տեղափոխված խաչով և արձանագրությամբ, Գյումրիում տեղադրվել է 2018 թվականին։ Ցուցանակի վրա բառերի ընտրությունն ինձ համար հետաքրքիր էր, մասնավորապես՝ մեղավորներին որպես «աթեիստներ» նույնականացնելը։ Այս բառով չարագործների վրա շատ ուժեղ և իմաստալից դատավճիռ է դրվում։ Այն բացահայտում է հանցագործի մտադրությունը և մեղքը բարդում նրանց վրա։ Իրադարձության և դրա պատճառի մասին հայտարարությունը կարդալուց հետո կասկած չի մնում, թե ինչ է տեղի ունեցել։

Հաճախ մեր հիշողությունները, հատկապես սարսափելի իրադարձությունների կամ կյանքի տրավմատիկ դրվագների մասին, այն ոլորտներն են, որոնք մեզ պահում են անցյալում՝ հատկապես չլուծված հակամարտությունների դեպքում։ Դրանց անունը կոչելը, օրինակ՝ «աթեիստների կողմից» արտահայտությամբ, լուծում է բերում տրավմային։ Այս դեպքում թուրքերի և խորհրդայինների դրդապատճառը հստակ սահմանված է, և մենք կարող ենք հասկանալ, որ նպատակը քրիստոնյա հոգևորականներին վերացնելն էր։ Հիշողությունը նույնականացվում, արտահայտվում և հարգվում է։ Սա անհրաժեշտ քայլ է՝ ներկայով ապրելու և անցյալի ծանրությունից չկաշկանդվելու համար։

Հիսուսը դիմում է մի խումբ մարդկանց (Ղուկաս 13:1-5), ովքեր հարցականի տակ էին դնում մի ողբերգություն, որը պատահել էր ուրիշների հետ, երբ աշտարակը փլվել և սպանել էր նրանց։ «Կարծո՞ւմ եք, որ նրանք ավելի մեծ մեղավորներ էին, քան Երուսաղեմում բնակվող մյուս բոլոր մարդիկ», - հարցնում է Հիսուսը։ Նա հակիրճ պատասխանում է իր իսկ հարցին. «Ասում եմ ձեզ՝ ոչ, եթե չապաշխարեք, բոլորդ էլ նույն կերպ կկորչեք»։ Անցյալն անցել է, և ոչինչ չի կարող փոխել այն։ Հիսուսի և մեզ՝ Քրիստոսի հետևորդներիս համար կարևորն այն է, որ մենք կառավարենք ինքներս մեզ և փոխենք այն ամենը, ինչը մեր վերահսկողության տակ է։ Այլ կերպ ասած՝ ապրե՛ք այսօրվա համար։

Աղոթենք, Տե՛ր մեր Աստված, Դուք մեզ հնարավորություն եք տվել նորոգվելու ամեն օր, օրվա ամեն րոպե։ Պահե՛ք իմ հայացքը կենտրոնացած այս պահի վրա։ Օգնե՛ք ինձ անցյալը թողնել ապաշխարության ոգով՝ իմանալով, որ Դուք ներել եք ինձ անցյալի սխալների համար, և այսօրվա պահը իմ առջև է՝ այն ընկալելու և խաղաղության ու ներդաշնակության մեջ ապրելու համար՝ համաձայն սիրելու Ձեր պատվիրանի։ Ամեն։