Խորհրդածություն խոնարհ կյանքի մասին. Դեքմեջյաններ

Խորհրդածություն խոնարհ կյանքի մասին. սարկավագ Հրայր և Անուշ Դեքմեջյաններ

Հեղինակ՝ Տեր Վազգեն Մովսեսյան

Սարկավագ Հրայր Դեքմեջյանը ավելի քան 80 տարվա ծառայություն է մատուցել Հայոց եկեղեցուն։ Իր կնոջ՝ Անուշի (օրիորդական ազգանունը՝ Հակոբյան) հետ միասին նրանք հավատքի հենասյուն են եղել սարկավագների, քահանաների, եպիսկոպոսների և, ամենակարևորը, հարյուրավոր մարդկանց համար, որոնց վարակել են Հայ Առաքելական եկեղեցու միջոցով Քրիստոսի հանդեպ իրենց սիրով։

Ես երջանկություն եմ ունեցել ճանաչելու Դեքմեջյանների ընտանիքին վերջին 25 տարիների ընթացքում՝ 1996 թվականին Փասադենայի Սուրբ Գրիգոր Լուսավորիչ հայոց եկեղեցու հովվությունը ստանձնելուց ի վեր, որտեղ նրանք ծառայել են սուրբ խորանին և երգչախմբում։ Մենք շարունակեցինք միասին ծառայել, երբ 2003 թվականին Գլենդելում հիմնեցինք Սուրբ Պետրոս հայոց եկեղեցու Երիտասարդաց կենտրոնը։

Որպես Հարավային Կալիֆոռնիայի համալսարանի քաղաքագիտության պրոֆեսոր՝ դոկտոր Դեքմեջյանը օժտված էր աշխարհաքաղաքականության խորը ընկալմամբ։ Լրատվամիջոցները միշտ դիմում էին նրան՝ համաշխարհային իրադարձությունների վերաբերյալ վերլուծություն ստանալու համար։ Սակայն Եկեղեցու հանդեպ նրա սերը միշտ եղել է նրա առաջնահերթությունների ցանկում առաջին տեղում։ Երբեք չեմ մոռանա Իրաքում երկրորդ պատերազմի մեկնարկի մասին հայտարարությունը։ Մենք Մեծ պահքի շրջանում էինք և երեկոյան հսկում էինք անցկացնում։ Այդ գիշեր, երբ արձակեցի հավատացյալներին, եկեղեցուց դուրս գալով՝ հայտնվեցինք լույսերի և տեսախցիկների հեղեղում։ CNN-ի մեծ բեռնատարը՝ բարձրացված ալեհավաքներով, աղմկում էր, իսկ լրագրողներն ու տեխնիկները շտապում էին գտնել դոկտոր Դեքմեջյանին։ Ինչպես փորձառու մասնագետ, դոկտոր Դեքմեջյանը մոտեցավ լրագրողներին և սկսեց իր մեկնաբանությունն ու վերլուծությունը ներկայացնել իրաքյան պատերազմի վերաբերյալ։ Ես շրջվեցի նրա կնոջ՝ Անուշի կողմը՝ պատասխան փնտրելով, թե ինչու է եկեղեցու տարածքը վերածվել այս ժամանակավոր ստուդիայի։ Նա ասաց. «Երբ CNN-ը զանգահարեց հարցազրույցի համար, Հրայրը նրանց ասաց, որ այդ երեկո եկեղեցի է գնալու։ Եթե նրանք հարցազրույց էին ուզում, ապա այն պետք է լիներ ժամերգությունից հետո»։ Եվ այդպես էլ եղավ։ Այդ երեկո աշխարհը վերլուծություն ստացավ այս խոնարհ սարկավագից՝ Գլենդելի Սուրբ Պետրոս հայոց եկեղեցու աստիճաններին։

Այն քառորդ դարի ընթացքում, երբ ինձ բախտ է վիճակվել աշխատել սարկավագ Հրայր և Անուշ Դեքմեջյանների հետ, ես ունեցել եմ ծառայության մեջ խոնարհության դրսևորումները դիտարկելու բացառիկ հնարավորություն։ Նա այն մարդն է, ով արժանի է իր ոլորտում ամենաբարձր գնահատանքի և պատվի, սակայն նրա խոնարհությունը մշտապես մնում է նրա ծառայության գլխավոր հատկանիշը։ Հարավային Կալիֆոռնիայի համալսարանում (USC) աշխատելիս նա ինձ հնարավորություն ընձեռեց ծառայելու որպես Հայ ուսանողաց միության հոգևոր հովիվ (1997-2010 թթ.)։ Հոգևոր հովվության ծրագիրը դարձավ այն հիմքը, որի վրա մենք հիմնեցինք Գլենդելի Երիտասարդական նախարարությունների կենտրոնը։ Մենք միասին կիսեցինք հայ երիտասարդությանն ուղղված մի շատ հատուկ առաքելություն՝ համախմբելով հազարավոր երիտասարդների և ընտանիքների մի վայրում, որը դոկտոր Դեքմեջյանն ինքն էր բնորոշել որպես «զրոյական կետ... մի վայր, որն անտեսվել և մոռացվել էր հայկական կազմակերպությունների կողմից, որտեղ կրթությունը, ինքնությունը և աղոթքը պետք է միավորվեն»։ Գերաշնորհ Տեր Հովնան արքեպիսկոպոսի օրհնությամբ մենք կարողացանք ձևակերպել և ուղեգիծ գծել երիտասարդների համար՝ սոցիալական արդարության և մարդկային բարեկեցության հարցերում ակտիվ դառնալու համար։ Հենց այնտեղ՝ Երիտասարդական նախարարությունների կենտրոնում և դրա միջոցով ծնվեց «In His Shoes» կազմակերպությունը, որը դարձավ տառապողների ձայնը։

Մեր համատեղ աշխատանքի 25 տարիների ընթացքում և այն անթիվ առիթներով, երբ մենք հնարավորություն ենք ունեցել մտորելու, խոսելու, քննարկելու և գործելու, դոկտոր Դեքմեջյանը ամենաբարձր առաջնահերթությունը տվել է ծառայության զգացումին, որը նա սահմանել է Հայ եկեղեցու միջոցով։ Նրա գիտելիքները շարականների, սուրբ երգերի և Հայ եկեղեցու աղոթքների վերաբերյալ անգերազանցելի են։ Միայն մեկ անգամ՝ այո՛, միայն մեկ անգամ է նա բաց թողել եկեղեցական արարողությունը, և դա այն պատճառով, որ այդ կիրակի առավոտյան Բահրեյնի թագավորի հետ նախաճաշից հետո ուշացել էր։ Նա նստել է թագավորների, նախագահների և նախարարների հետ, սակայն իր համար ամենամեծ ծառայությունը միշտ եղել է Հայ եկեղեցու սարկավագության միջոցով իրականացրած ծառայությունը։

Ամերիկահայ եկեղեցին յուրահատուկ կյանք ունի։ Հիմնադրվելով 19-րդ դարի վերջին՝ Եկեղեցին համայնքային կյանքի կենտրոնում է եղել 1890-ականների առաջին կոտորածներից հետո և, ի վերջո, 1915 թվականի Ցեղասպանությունից հետո ժողովրդի մեծ գաղթից ի վեր։ Համայնքներ կառուցելը և բարբարոսության հետևանքով ավերված և Ցեղասպանության սարսափելի գործողություններից տրավմայի ենթարկված կյանքերին բնականոն ընթացք հաղորդելը դարձավ եկեղեցու անդամների ողջ կյանքի առաքելությունը՝ օժտված իմաստությամբ և նվիրումով։ Թեև շատերը կճանաչեն 20-րդ դարի Հայ եկեղեցու «ծանրքաշայինների» անունները՝ Ներսոյան, Մանուկյան, Խաչատուրյան, Ղազարյան արքեպիսկոպոսներից մինչև կաթողիկոսներ, Դեքմեջյանները նրանց անձամբ էին ճանաչում և սերտորեն ներգրավված էին Հայ եկեղեցու այս հսկաների հետ միասին Եկեղեցու աստվածային հաստատության միջոցով հավատ, հույս և սեր առաջարկելու առաքելության մեջ։

Հրայր Դեքմեջյանը եկեղեցում իր ուղին սկսել է որպես ալտարի սպասավոր Սիրիայի Հալեպ քաղաքում՝ այսպես կոչված «Այնթապցի» եկեղեցում։ 1950 թվականին նա եկավ Միացյալ Նահանգներ և սկսեց ծառայել Լոս Անջելեսի Սուրբ Հակոբ հայկական եկեղեցում՝ Մամբրե արքեպիսկոպոս Գալֆայանի և Տեր Ասողիկ քահանա Ղազարյանի (հետագայում՝ Իրաքի արքեպիսկոպոս) կողքին։ 1951 թվականին նա ձեռնադրվել է սարկավագ Հրանտ եպիսկոպոս Խաչատուրյանի կողմից։ Նա հաճախել է Եյլի աստվածաբանական դպրոց։ 1954 թվականին Հրայրն ամուսնացավ Անուշի հետ, և նրանք օրհնվեցին երեք որդիներով՝ Գրեգորի, Արմեն և Հայկ։

1955 թվականին Հրայրը կամավորագրվեց ԱՄՆ բանակ՝ Ֆրանսիայի Ֆոնտենբլո քաղաքում գտնվող SHAPE-ի (Եվրոպայում դաշնակցային ուժերի գերագույն գլխավոր հրամանատարություն) հետախուզական բաժնում։ Այդ տարիներին նա շարունակեց ծառայել Հայ եկեղեցում, այս անգամ՝ Ֆրանսիայի ծխում՝ երբեք բաց չթողնելով կիրակնօրյա պատարագը։

1957 թվականին վերադառնալով Միացյալ Նահանգներ՝ նա դարձավ Կոնեկտիկուտի համալսարանի լրիվ դրույքով ուսանող՝ սարկավագական ծառայություններ մատուցելով և երգչախմբեր վարժեցնելով Արևելյան ափի եկեղեցիներում, որտեղ էլ որ կյանքը տանում էր երիտասարդ ընտանիքին։ Խորեն արքեպիսկոպոսը (հետագայում՝ Մեծի Տանն Կիլիկիո կաթողիկոս) Հրայրին շնորհեց ավագ սարկավագի կոչում։ Նրա ծառայության հետքերը մնացել են Մասաչուսեթսի Սուրբ Գրիգոր, Ուոթերթաունի Սուրբ Ստեփանոս, Նյու Ջերսիի Սուրբ Վարդանանց և Նյու Յորքի Սուրբ Գրիգոր եկեղեցիներում, որտեղ նա հաճախ էր վարում արարողություններ և անգլերեն դասավանդում նոր ժամանած հոգևորականներին՝ դառնալով կենդանի թարգմանիչ նոր և ձևավորվող հայ համայնքների համար։ 1960 թվականին նա ստացել է մագիստրոսի կոչում Բոստոնի համալսարանից, իսկ 1964 թվականին՝ դոկտորի կոչում Կոլումբիայի համալսարանից։

Նյու Յորքում գտնվելու ժամանակ՝ Բինգհեմթոնի Սուրբ Գրիգոր հայոց եկեղեցում, նա ծառայել է Տեր Մեսրոպ Սեմերջյանի, Տեր Եղիշե Կիզիրյանի (հետագայում՝ Լոնդոնի արքեպիսկոպոս), Տեր Արշեն Աճեմյանի, արքեպիսկոպոս Տիրան Ներսոյանի (ընտանիքի վաղեմի բարեկամ՝ այնթափցի արմատներով) և իր վաղեմի ընկեր Տեր Գարեգին Գասպարյանի հետ։ Նա կիսում էր երաժշտության, մասնավորապես՝ հայկական շարականների հանդեպ իր սերը Տեր Օշական Մինասյանի և եպիսկոպոս Թորգոմ Մանուկյանի (հետագայում՝ Երուսաղեմի պատրիարք) հետ։ Նա դարձավ երիտասարդ հոգևորականներ Տեր Գևորգ Առաքելյանի և Տեր Դանիել Ֆինդիկյանի (այժմ՝ Արևելյան թեմի առաջնորդ) դաստիարակը և մինչ օրս շատ ամուր կապեր է պահպանում նրանց և նրանց ընտանիքների հետ։

1986 թվականին նա տեղափոխվեց Լոս Անջելես՝ ստանձնելու Հարավային Կալիֆոռնիայի համալսարանի (USC) քաղաքագիտության ամբիոնի վարիչի պաշտոնը։ Ինչպես նշվեց, 1997 թվականին նա ինձ հրավիրեց լինելու USC-ի Հայ ուսանողաց միության հոգևոր հովիվը։ Մենք միասին նոր ուղիներ հարթեցինք, քանի որ առաջին անգամ հայ ուսանողներն ունեցան պաշտոնական հանդիպման վայր և ներկայություն համալսարանի կրոնական խմբերի շրջանում։ 2001 թվականին մենք USC-ում անցկացրեցինք քրիստոնեության 1700-ամյակին նվիրված համաժողով։ 2005 թվականին նա համալսարանում հյուրընկալեց Ն.Ս.Օ.Տ.Տ. Գարեգին Բ Ամենայն Հայոց Կաթողիկոսին, որտեղ նա կիսվեց Հայ եկեղեցու վերաբերյալ իր վերլուծությամբ և ուղեգիծ գծեց արևմտյան հասարակության մեջ Հայ եկեղեցու և երիտասարդության համար։

Հարավային Կալիֆոռնիայի համալսարանում նրա «Ցեղասպանություն և ահաբեկչություն» դասընթացները համալսարանի ամենահայտնիներից էին, իսկ դասախոսությունների դահլիճում տեղեր չէին լինում։ Նա տարին մեկ անգամ հրավիրում էր ինձ՝ ուսանողների հետ ինքնության մասին զրուցելու և քննարկումներ վարելու։ Հենց նրա ջանքերով էլ հիմնադրվեց և կայացավ Հարավային Կալիֆոռնիայի համալսարանի Հայագիտական ինստիտուտը։

Սուրբ Պետրոս հայոց եկեղեցում և Երիտասարդաց կենտրոնում ծառայելու տարիներին սարկավագ Հրայրն ու Անուշը հյուրընկալ էին բոլորի հանդեպ։ Նրա ղեկավարման ոճը շատ պարզ էր, բայց արդյունավետ։ Օրինակ՝ որպես երգչախմբի ղեկավար՝ նա առաջարկեց երգչախմբի զգեստներ չպատվիրել, որպեսզի երգչախումբը չառանձնանա հավատացյալներից։ Այս պարզ առաջարկով կիրակի առավոտյան եկեղեցական պատարագի ամենատպավորիչ կողմերից մեկն այն դարձավ, որ բոլորը սկսեցին երգել Սուրբ Պատարագը սկզբից մինչև վերջ՝ այդպիսով ամրապնդելով համայնքի զգացումը և բոլորին ներառելով Եկեղեցու ընդհանրական աղոթքի մեջ։

2016 թվականին մենք երկուսս էլ հեռացանք Սուրբ Պետրոս հայկական եկեղեցուց, և նույնիսկ թոշակի անցնելուց հետո նա չի հոգնել մասնակցել մեր շաբաթական Աստվածաշնչի սերտողություններին՝ առաջարկելով և կիսվելով Հայ եկեղեցու հանդեպ իր գիտելիքներով և սիրով։

Այս առիթով, որպես հավատացյալներից մեկը, ես մեծարում եմ սարկավագ Հրայր և Անուշ Դեքմեջյաններին՝ Հայոց եկեղեցու հանդեպ իրենց անսասան աջակցության և սիրո համար։ Նրանք հաջողությամբ իրականացրել են Քրիստոսի պատվիրանը՝ տարածելու Ավետարանը՝ հասկանալով, որ ինչպես Աստված խոնարհեց Իրեն մեր փրկության համար, այնպես էլ հենց այդ խոնարհության մեջ է ծաղկում սերը։ Մենք աղոթում ենք նրանց առողջության և կորովի համար, որպեսզի նրանք շարունակեն ոգեշնչել մեզ բոլորիս։