Ղեկ – Ի՞նչ է կանոնական իրավունքը։

Արմոդոքսիան այսօր. Ղեկը

Իմ կյանքի լավագույն ներդրումներից մեկը արդյունք տվեց 1983 թվականին։ Թուրքահայոց պատրիարք, երջանկահիշատակ Շնորհք արքեպիսկոպոս Գալուստյանը այցելում էր Սան Ֆրանցիսկոյի ծովածոցի շրջան։ Սրբազան Շնորհքը օտար չէր ծովածոցի շրջանին։ Նա ծառայել էր որպես Արևմտյան թեմի առաջնորդ, երբ այն դեռ 1950-ականներին հայտնի էր որպես Կալիֆոռնիայի թեմ։

Արքեպիսկոպոս Շնորհքը հայ եկեղեցու հսկաներից էր։ Նա սիրված ու հարգված էր ժողովրդի կողմից և մեծարվում էր իր իմաստության ու քրիստոնեական հավատքի խոր իմացության համար։ Հայ եկեղեցու հանդեպ նրա գիտելիքները լրացվում էին նրա խոնարհությամբ։ Նա ծառայել է Քրիստոսին Հայ եկեղեցու միջոցով ցեղասպանությունից հետո ընկած ամենադժվարին տարիներին։

1983 թվականին պատրիարքը այցելեց Կալիֆոռնիա և ծովածոցի շրջան։ Ես ծառայում էի Հարավային ծոցում՝ Սանտա Կլարա հովտի Հայ եկեղեցում, որը հետագայում հայտնի դարձավ որպես Սուրբ Անդրեաս հայ եկեղեցի։ Հանգստյան օրերին ինձ տեղեկացրին, որ Շնորհք պատրիարքը ցանկանում է այցելել մեր ծխական համայնք։ Ես թեմի ամենաերիտասարդ քահանան էի՝ ձեռնադրված ընդամենը մեկ տարի առաջ։ Ի՜նչ մեծ պատիվ։ Նա իմ կուռքերից էր։ Սրբազան Շնորհքը «Սրբեր և խորհուրդներ» գրքի հեղինակն էր, որը Հայ եկեղեցու կրթական և կիրակնօրյա դպրոցների ծրագրերի անգլալեզու հիմնական ձեռնարկն էր։ Հավանաբար, սա Հայ եկեղեցու տեղեկագրերում ամենաշատ մեջբերվող և պատճենվող գիրքն է։

Ինձ համար նա այն գիտնականն էր, որի հետ ցանկանում էի կապ հաստատել։ Նրա կարգի գիտնականները քիչ էին։ Սուրբ Էջմիածնի հոգևոր ճեմարանում ուսանելիս ես գրադարանում տեսել էի նրա բազմաթիվ գրքերը, թերթատել դրանք, բայց երբեք առիթ չէի ունեցել հիմնովին ընթերցելու։ Դրանք հիմնարար աշխատություններ էին, որոնք բացատրում էին Հայ եկեղեցու վարդապետությունը։ Դրանք գրված էին արևմտահայերենով, ինչն ինձ համար էլ ավելի գրավիչ էր, քանի որ հնարավորություն էր տալիս կատարելագործելու այն հմտությունը, որը պետք է սովորեի։

Եվ օրը եկավ։ Նա իր շքախմբի մի քանի հոգևորականների հետ ժամանեց։ Մտնելով եկեղեցի՝ մենք Ժամագրքից հակաֆոնային եղանակով սաղմոսներ երգեցինք, ինչը հոգևորականի այցելության ժամանակ ընդունված կարգ է։ Աղոթքից հետո ես նրան շրջայց կատարեցի եկեղեցում և ուղեկցեցի իմ աշխատասենյակ։ Նա հիացած էր իմ գրադարանի գրքերով, որոնց մեծ մասը դեռ ճեմարանական տարիներից էր։ Եվ հետո, կարծես մագնիսը ձգեր նրան, նա ձեռքը մեկնեց դարակին և վերցրեց «Ղեկ» կոչվող մեծածավալ գիրքը։ Նա թերթեց այն և անմիջապես հարցրեց, թե որտեղ կարող է օրինակ ձեռք բերել։ Ես նրան առաջարկեցի իմ օրինակը։ Ահա հայ եկեղեցու բարձրաստիճան մի հոգևորական, որը ծառայում էր Հայ եկեղեցուն աշխարհի ամենադժվարին պայմաններում՝ Թուրքիայում։ Որքան էլ պատիվ էր նրան իմ համեստ աշխատասենյակում հյուրընկալելը, ավելի մեծ պատիվ էր նրան այդ գիրքը նվիրելը։

Նա շնորհակալություն հայտնեց և ասաց, որ Ստամբուլ վերադառնալուն պես ինձ մի քանի գիրք կուղարկի։

«Ղեկ»-ը ուղղափառ եկեղեցական իրավունքի տեքստերի ժողովածու է։ Սրանք եկեղեցական օրենքներ են, որոնք զարգացել են քրիստոնեության ընթացքում։ Վաղ Եկեղեցին պետք է կարգուկանոն հաստատեր քրիստոնեական աշխարհում տարածված բազմաթիվ գաղափարների և մեկնաբանությունների մեջ։ Նրանք գումարեցին Տիեզերական ժողովներ՝ հավաքելով աշխարհի տարբեր եկեղեցական համայնքների առաջնորդներին ու ներկայացուցիչներին, և հռչակագրեր ընդունեցին քրիստոնեական աստվածաբանության, սրբազան գրքերի, Եկեղեցու կառուցվածքի և քրիստոսաբանության վերաբերյալ։ Հայ եկեղեցին ներկայացված է եղել 325, 381 և 431 թվականների առաջին երեք Տիեզերական ժողովներին։

Այս կանոնները այն կանոնակարգերն են, որոնցով գործում է Եկեղեցին։ Եկեղեցական իրավունքը կարգուկանոնի պահպանման և քաոսից խուսափելու միջոց է։

«Ղեկ»-ը հիմնված է նավի փոխաբերության վրա՝ նկարագրելու համար Մեկ, Սուրբ, Ընդհանրական և Առաքելական Եկեղեցին։ Ղեկը ուղղություն է տալիս նավին, ինչպես եկեղեցական իրավունքն է օգնում ղեկավարել Եկեղեցին։

Հաճախ մարդիկ փորձում են քրիստոնեությունը հանգեցնել միայն Աստվածաշունչ կարդալուն։ Աստվածաշունչը կազմվել է այս Տիեզերական ժողովների կողմից։ «Ղեկ»-ը Վաղ Եկեղեցու փաստաթղթավորումն է՝ նրա պայքարի, մտահոգությունների և որոշումների մասին։ Թեև «Ղեկ»-ը ներառում է տեքստեր, որոնք վերաբերում են նաև Հայ եկեղեցուց դուրս գտնվող եկեղեցիներին, գործնականում Հայ եկեղեցու համար այն մեկ հատորի մեջ է ամփոփում առաջին երեք ժողովների կանոնները։ Շնորհք պատրիարքը հրճվանքով ընդունեց այդ օրը գտած այս հատորը։

Վերջաբան. Թուրքիա վերադառնալուց մեկ ամիս անց ես Կուպերտինոյի փոստային բաժանմունքում մեծ արկղ ստացա։ Վերցրեցի այն և անհամբերությամբ բացեցի հենց մեքենայիս մեջ։ Դա Շնորհք Գալուստյան պատրիարքի բոլոր գրքերի օրինակներն էին։ Այնտեղ հավաքված էին բացատրություններ և վերլուծություններ տոների, սրբերի՝ թե՛ հայ և թե՛ ընդհանուր քրիստոնյա, խորհուրդների, աստվածաբանության և սուրբգրային թեմաների մասին։ Այն «Ղեկ»-ը, որը նվիրեցի պատրիարքին, իմ կյանքի լավագույն ներդրումն էր, որի դիմաց ստացա մի գանձ, որը շարունակում եմ պարբերաբար օգտագործել որպես հղում իմ քարոզների և գրվածքների համար։