Քարե հրեշտակներ

Հայ ուղղափառության արմատները. Քարե հրեշտակներ

Ուղերձները հասնում են տարբեր ձևերով ու ձևաչափերով։ Տեքստը փոխանցվում է SMS-ի, նամակը՝ ծրարի, դասերը՝ գրքերի կամ դասախոսությունների միջոցով, իսկ Աստծո խոսքը հաղորդվում է հրեշտակների միջոցով։

Հայկական լանդշաֆտի արագ դիտարկումը բացահայտում է քարե ուղերձներ, որոնք հայտնի են որպես խաչքարեր։ Այս բառը բառացիորեն նշանակում է «խաչ ունեցող քարեր»։ Այս խաչքարերից ոմանք մարդու ողջ կյանքի աշխատանքի արդյունք են։ Անցյալի վանականները իրենց կյանքը նվիրում էին խաչքարի պատրաստմանն ու դրա մանրակրկիտ ներկայացմանը։ Դրանք գեղեցիկ ու նրբորեն փորագրված են քարից։ Կոշտ ժայռը անողոք է և սխալվելու տեղ չի թողնում։

Բըրբանքի Սուրբ Ղևոնդյանց հայկական մայր տաճարում խաչքարերը զարդարում են արահետներն ու արտաքին պատերը։ Ես դիտել եմ, թե ինչպես է վարպետ քանդակագործն աշխատում այս խաչքարերի վրա, և մտածել եմ՝ արդյո՞ք նրանք են պատկերը քանդակում քարի մեջ, թե՞ հնարավոր է, որ քարն արդեն իսկ իր մեջ պարունակում է այս հոգևոր գոհարը, և արվեստագետի գործը դրա բացահայտումն է։

Հայաստանում խաչքարերը գտնվում են վանքերի ու եկեղեցիների շրջակայքում։ Դրանց մեծ մասը մի քանի հարյուր տարեկան է, իսկ ոմանք էլ՝ Հայաստանում քրիստոնեական եկեղեցու վաղ դարերից։ Հին խաչքարերի մեծ մասը պատմություն է պատմում, և քարերը կարդալը մի ամբողջ արվեստ է։ Խաչքարի վերին մասում մենք կարող ենք տեսնել երկնքի պատկերումը, որին հաջորդում է մեծ խաչը՝ քարի ստորին հատվածը կապելով երկրային պատկերների հետ։ Այսպիսով, քարը ընթերցվում է որպես մարդկային գոյության ուղերձ։ Խաչը՝ խաչքարի կենտրոնական մասը, երկնքի ու երկրի միջև կամուրջ է։

Հիսուսն ասում է. «Ով ուզում է իմ աշակերտը լինել, թող ուրանա իր անձը, ամեն օր վերցնի իր խաչը և հետևի ինձ»։ – Ղուկաս 9:23

Խաչը երկնքի ու երկրի միջև կամուրջ է։ Այն տառապանքի և վերջնական սիրո խորհրդանիշն է։ Խաչքարի կենտրոնական մասը սիրո հավերժական խորհրդանիշն է՝ խաչը, որը միավորում է երկինքն ու երկիրը։

Անշունչ քարը խոսել է։ Վաղ քրիստոնեական համայնքի համար այս խաչքարերը գաղտնագրված ուղերձներով գրքերի պես էին, որոնք հեշտությամբ ընթերցվում էին մարդկանց կողմից։ Քանի որ խաչքարերն ապահովում էին ուղերձի փոխանցման այս միջոցը, դրանք հայ ուղղափառության քարե հրեշտակներն են։ Հարց է առաջանում՝ արդյո՞ք քարերը կարող են թռչել։ Հրեշտակները պատգամաբերներ են։ Հրեշտակները ֆիզիկական մարմին չունեն։ Նրանք հոգևոր էակներ են, որոնք Աստծուց մարդկանց են փոխանցում սեր, հույս և հավատ։ Այս քարե հրեշտակները աստվածային ուղերձը հաղորդում են աշխարհին։ Եվ այո, այս քարերը կարող են թռչել և թռչում են։

Հաճախ, խաչքարի նման, ուղերձները մեր շուրջն են՝ սպասելով հայտնաբերման։ Ժամանակ տրամադրեք լսելու, գրվածքը կարդալու և բարության այն փառքը տեսնելու համար, որը շատ գեղեցիկ և յուրահատուկ բան է հաղորդում տառապող աշխարհին։ Սա զոհաբերության և սիրո կոչ է։

Սուրբ Ներսես Շնորհալու 14-րդ ժամերգությունից աղոթում ենք. «Ամենայն արարածների Պահապան, Քո խաչի նշանով պաշտպանիր իմ հոգին ու մարմինը մեղքի գայթակղությունից, չարի փորձությունից, անարդար մարդկանցից և բոլոր ֆիզիկական ու հոգևոր վտանգներից։ Ամեն»։