Armodoxy-ն այսօր. Երիտասարդությունը առաջընթացի ուղու վրա

Սա չորս մասից բաղկացած մեր մինի-սերիալի վերջին մասն է, որը պատմում է Սասնաշենի երկնքում ինքնաթիռի խոցման և դրա այսօրվա նշանակության մասին։

2019 թվականի սեպտեմբերի 29-ին, Տեր Հովնան արքեպիսկոպոս Տերտերյանի օրհնությամբ, մենք ուղևորվեցինք Թալին քաղաք՝ Սասնաշենի երիտասարդական կենտրոնի բացմանը։ Սա ամբողջ աշխարհում մեկ տարվա պլանավորման և կազմակերպչական աշխատանքների արդյունքն էր՝ սահմանափակ ռեսուրսներով, դժվարին հաղորդակցությամբ և ցուրտ ձմռան մարտահրավերներով, որոնք մի քանի ամսով կասեցրին մեր աշխատանքը։ Այնուամենայնիվ, աղոթքի զորությունը, երեխաներին օգնելու ուրախությունը և նախագծի հանդեպ մեր նվիրվածությունը դարձրին այն սիրո գործ, որը նշվեց Հայաստանի այս հեռավոր անկյունում գտնվող համայնքի կողմից։

Այս մինի-սերիալի առաջին երեք մասերը ներկայացրել են այն ուշագրավ իրադարձությունների շղթան, որոնք հանգեցրին այս նախագծին՝ Սառը պատերազմից մինչև Սասնաշեն, Նեբրասկա և այժմ՝ վերադարձ դեպի այն գյուղը, որտեղ 1958 թվականին տեղի ունեցավ այս ողբերգությունը։

«Prop Wash Gang»-ը՝ Նեբրասկայում տեղի ունեցած միջոցառման կազմակերպիչները, որոնք առաջինը համախմբեցին մեզ, որոշակի գումար հավաքեցին։ Նրանք այն հանձնեցին ինձ հետևյալ խնդրանքով. «Կարո՞ղ եք հոգ տանել, որ Սասնաշենի երեխաներին ինչ-որ կերպ օգնություն հասնի»։ Պետք է խոստովանեմ, որ երբ նրանք հարցրին, ես գաղափար անգամ չունեի, թե Հայաստանի որ հատվածում է գտնվում Սասնաշենը։ Իրականում, 700-ից ավելի բնակիչ ունեցող այս գյուղն այնքան անհայտ էր, որ ես չկարողացա գտնել որևէ մեկին, հատկապես Երևանի տաքսիստներին, ովքեր կիմանային, թե որտեղ է այն։ Վերջապես, Google քարտեզների և իմ սարկավագ Հրայր Նալբանդյանի շնորհիվ մենք հասանք այնտեղ։

Ես հեռախոսազանգով կապ հաստատեցի Տեր Թադե Թախմազյանի հետ՝ օգտվելով այն համարից, որն ինձ տվել էր իմ հոգևոր եղբայրներից մեկը, ով նրան հանդիպել էր ընդամենը ամիսներ առաջ։ Ես չեմ հավատում պատահականությունների կամ բախտի։ Ես հավատում եմ օրհնությանը, որը սահմանում եմ որպես «բախտ՝ առանց պատահականության տարրի»։ Տեր Թադեն օրհնություն է։ Նա ծառայում է Սասնաշենի և հարակից ինը գյուղերի բնակչությանը։ Ես սկսեցի ծանոթանալ համայնքի, մարդկանց և հատկապես երիտասարդների կարիքներին։ Մենք որոշեցինք աշխատել երիտասարդական կենտրոն ստեղծելու ուղղությամբ՝ մի անվտանգ վայր, որտեղ երիտասարդները կզգան իրենց պատկանելությունը, կսովորեն, կաճեն և կհասունանան հավատքի մեջ՝ դառնալով համայնքի արժանի անդամներ։

Եվ ահա... սեպտեմբերի 29-ին մենք անցկացրեցինք Թալինի Սասնաշենի երիտասարդական կենտրոնի բացումը։ Գլենդելի մեր Աստվածաշնչյան սերտողության խմբի հետ միասին մենք կատարեցինք 12 ժամային գոտի անցնող ճանապարհորդությունը՝ նշելու այս նոր նախագիծը։ Մենք միացանք Տեր Հարություն Թաշճյանի կազմակերպած Սուրբ Հակոբի ուխտագնացությանը՝ այցելելով Հայաստանի բազմաթիվ պատմական և հոգևոր նշանակություն ունեցող վայրեր։ Սուրբ Հակոբի խմբի հետ միասին Ամերիկայից մոտ 25 հոգով մասնակցեցինք այս բացմանը։ Ինձ համար մեծ պատիվ էր այդ առավոտ Թալինի Սուրբ Աստվածածին եկեղեցում մատուցել Սուրբ Պատարագ։ Վարագա Սուրբ Խաչի տոնն էր, ուստի ես մատուցեցի այսպես կոչված «ուխտի պատարագ» և քարոզս ուղղեցի համայնքի կարիքներին ու այն խաչերին, որոնք մենք բոլորս կրում ենք։ Քրիստոսի Խաչը պատմության մի մասը չէ, այն մեր առօրյա կյանքի մի մասն է, որը մատնանշում է այն պայքարն ու դժվարությունները, որոնք մենք հաղթահարում ենք մեր հավատքով։

Եկեղեցական արարողությունից հետո Տեր Թադեն մեզ առաջնորդեց դեպի նորոգված տուն, և մենք ժապավենը կտրելու արարողությամբ պաշտոնապես օծեցինք ու բացեցինք այն որպես Սասնաշենի երիտասարդական կենտրոն։ Այս առիթով «Prop Wash Gang»-ը ուղարկել էր մի ցուցափեղկ (shadow box), որի մեջ պահվում է Խորհրդային Միության կողմից խոցված C-130 ինքնաթիռի բեկորներից մեկը։ Որպես օծման արարողության մաս՝ ցուցափեղկը և 1958 թվականի սեպտեմբերի 2-ին զոհված 17 զինծառայողների անունները պարունակող հուշատախտակը այժմ զարդարում են Կենտրոնի պատը՝ որպես ողբերգության մշտական հիշեցում։

Մեզ համար մեծ պատիվ էր մեր կողքին ունենալ Մաքսենա Հարությունյանին՝ միջազգային ճանաչում ունեցող քանդակագործ Մարտին Կակոսյանի այրուն։ 18 տարեկանում Մարտին Կակոսյանը ինքնաթիռի խոցման ականատեսն էր եղել։ Նա մեծ դեր է ունեցել սկզբնական խաչքարի տեղադրման գործում, որը ծառայում էր որպես ողբերգության նշան, մինչև որ ավելի ուշ նա նախագծեց և կառուցեց ներկայիս հուշարձանը, որը կանգնած է Սասնաշենի վթարի վայրի մոտակայքում գտնվող բլրի վրա։ Տիկին Հարությունյանը կիսվեց տեղի ունեցածի մասին հուզիչ պատմությամբ՝ հանգուցյալ ամուսնու հուշերի հետ միասին։

Այն մարդը, ով ինձ սկզբնապես կապեց C-130 60528 ինքնաթիռի կործանման, «Prop Wash Gang»-ի և, ի վերջո, Սասնաշենի հետ, Լարի Թարթն է՝ «Զգոնության գինը» (2001) և «Ազատություն զգոնության միջոցով» (2010) գրքերի հեղինակը։ Ես երբեք անձամբ չեմ հանդիպել նրան, բայց զգում եմ մեր հոգևոր կապը։ Նա իր նամակները ստորագրում է «Եղբայրությամբ», և այդ օրը այդ եղբայրական կապը դարձավ շատ իրական ու շոշափելի։ Բացման արարողության ժամանակ ես գիտեի, որ նա մեզ հետ է։ Ես օգտվեցի ներկաների ուշադրությունից և պատմեցի այս պատմության մեջ պարոն Թարթի անձնական զգոնության կարևորության մասին։

Մեծ ոգևորությամբ և ուրախությամբ մենք նվիրաբերեցինք այս տունը գյուղի երեխաների և երիտասարդների կրթությանն ու լուսավորությանը։ Տեր Թադեն ունի գրավիչ անհատականություն և արդեն շահել է գյուղի երեխաների սրտերը։ Ամեն շաբաթ նա այցելում է Սասնաշենի և տարածաշրջանի ինը այլ գյուղերի աշակերտներին։ Նա կիսվեց մեզ հետ իր տեսլականով. Կենտրոնը մի վայր կլինի, որտեղ երեխաները կարող են սովորել, խաղալ, բացահայտել իրենց հնարավորությունները և, ամենակարևորը, կիսվել ու զրուցել այլ երիտասարդների և դաստիարակների հետ։

Բացման արարողությունից հետո խումբը 10 կմ ճանապարհ անցավ դեպի Սասնաշեն, որտեղ մենք այցելեցինք վթարի վայր և հուշարձան։ Այնտեղ մենք հոգեհանգստյան աղոթք մատուցեցինք 17 զինծառայողների համար, ինչպես նաև մեր աղոթքներում հիշեցինք Մարտին Կակոսյանին և սարկավագ Հրայր Նալբանդյանին։ Թող Աստված հանգստացնի նրանց հոգիները։

Մենք նշեցինք այդ օրը և մեր կատարած աշխատանքը Սասնաշենի տեղի ընտանիքների հետ՝ հացկերույթով, երգ ու պարով։ Այսօր, ողբերգության միջից, գյուղի և ավելի լավ կյանքի հնարավորություն փնտրող երիտասարդների կյանքում նոր էջ էր բացվում։ Գյուղացիներից շատերը տառապում են տնտեսական մեծ դժվարություններից։ Կրթությունը և սեփական արժեքի գիտակցումը այս նախագծի հիմնաքարերն են։

Մեր քրիստոնեական հավատքի համատեքստում Հարությունը, ինչպես և Խաչելությունը, պատմական անոմալիա չէ։ Ընդհակառակը, մեր պարտքն է Քրիստոսի և Հայոց եկեղեցու հանդեպ մեր վկայությամբ հաստատել, որ Հարությունը մեր առօրյա գոյության իրողությունն է։

Մենք ավարտում ենք այս շարքը Սասնաշենի հուշարձանի վրա փորագրված խոսքերով

Մենք երբեք չպետք է մոռանանք, որ ազատությունը երբեք անվճար չի տրվում։ Այն աշխարհի ամենաթանկ բանն է։ Ազատության համար երբեք միանվագ չեն վճարում։ Յուրաքանչյուր սերունդ պարտավոր է իր մասնաբաժինը վճարել։ Մեզանից յուրաքանչյուրը կարող է միայն հնարավորություն ընձեռել հաջորդ սերունդներին՝ ազատ ապրելու համար։