Արևադարձ

Արմոդոքսին այսօր. Արևադարձ

Մի քանի տարի առաջ ես հայտնվեցի Ռուանդայի մի գյուղում՝ աշխատելով ցեղասպանությունը վերապրածների հետ։ Մենք անցկացրինք մի քանի ոչ պաշտոնական հարցազրույցներ, ծանոթացանք նրանց առօրյա գործունեությանը, և հետո, երբ արևը մայր մտավ, մարդիկ հանգստացան, և շատ շուտով՝ երեկոյան ժամը 7-ին, գիշերվա խավարի մեջ, մարդիկ իրենց տներում պատրաստվում էին երեկոյան հանգստի։ Գյուղում ոչ մի ձայն չէր լսվում։ Ինձ տարօրինակ թվաց, որ մարդիկ այսքան վաղ ժամին պատրաստվում են քնել։ Եվ հետո ինձ մտքով անցավ, որ առանց էլեկտրականության, առանց այն արհեստական լուսավորության, որն ապահովում է էլեկտրականությունը, գործնականում օրն ավարտվում էր արևի մայր մտնելով։

Այսօր մենք տոնում ենք ձմեռային արևադարձը։ Սա հյուսիսային կիսագնդում տարվա ամենակարճ օրն է։ Ամառային արևադարձից մինչև այս օրը օրերը գնալով կարճացել են, իսկ այժմ, առաջ շարժվելով, յուրաքանչյուր օր ավելի շատ ցերեկային ժամեր կլինեն՝ ապրելու և վայելելու համար։ Առանց էլեկտրականության աշխարհում կարող եք պատկերացնել, թե որքան սպասված կլինեին գալիք ավելի երկար օրերը. այնքան սպասված, որ այս օրը կնշվեր որպես «արևի ծնունդ»։ Իրոք, արևը ավելի երկար է մնում՝ ավելի շատ հնարավորություններ տալով աշխատանքի, հանգստի և շփման համար, այսինքն՝ կյանքի հնարավորություններ։

Քրիստոնեության տարածումը հեշտացնելու համար Հռոմեական կայսրությունում չորրորդ դարում Քրիստոսի ծննդյան օրը տեղափոխվեց դեկտեմբերի 25-ը։ Արևի ծննդյան տոնակատարությունը փոխարինվեց Սուրբ Ծննդյան տոնակատարություններով՝ ի պատիվ Որդու ծննդյան։ Մինչդեռ Հայաստանում չորրորդ դարում ձմեռային արևադարձը չէր նշվում այն չափով, որքան Հռոմեական կայսրությունում։ Սուրբ Ծննդյան օրը չփոխվեց, և հունվարի 6-ը մնաց որպես Աստվածահայտնության տոնակատարության օր։ Սուրբ Ծննդյան տարբեր ամսաթվերի համար կան այլ գործոններ ևս, բայց այսօր բավական է ասել, որ Հայաստանը չի ենթարկվել օրվա փոփոխությանը։ Մինչ օրս Հայ Առաքելական Եկեղեցին Քրիստոսի Ծնունդն ու Մկրտությունը նշում է նույն օրը՝ հունվարի 6-ին։

Արևադարձը մատնանշում է տիեզերական ժամացույցը, որը փոխում է եղանակներն ու ժամանակները ամբողջ աշխարհում։ Սա հիշեցում է, որ մեր հավատքի մեծագույն գանձերից ոմանք գտնվում են բնության ամենապարզ երևույթներում։ Անկախ նրանից՝ դա արևի ծնունդն է, թե Որդու ծնունդը, երկուսի միջով էլ անցնում է ընդհանուր թել՝ լույսը։ Երկուսն էլ աշխարհին տրված լույսի պարգևներ են։

Այն, թե ինչպես ենք մենք ընկալում այս հայտնությունը Սուրբ Ծննդյան պատգամում, հենց այն է, թե ինչպես է Արմոդոքսին տեղավորվում մեր տիեզերագիտության մեջ։ Միացեք ինձ վաղը, երբ մենք շարունակենք մեր Գալստյան ճանապարհորդությունը։