Աստվածաշնչի ունկնդրում և որտե՞ղ:

Արմոդոքսիան այսօր. ե՞րբվանից է Աստվածաշունչ ընթերցվում

Սոցիալական ցանցերը լի են կարճ արտահայտություններով, որոնք նետվում են որպես խայծ՝ ձեր ուշադրությունը գրավելու կամ ձեզ իրենց ցանցը գցելու համար։ Վերջերս ես էլ ընկա այդ ցանցը. «Երբեք մի՛ ասեք՝ Աստվածաշունչ ընթերցելը վանականների համար է. մի՞թե ես երեխայիս վանական եմ դարձնում։ Ո՛չ։ Անհրաժեշտ չէ նրան վանական դարձնել։ Նրան քրիստոնյա դարձրեք»։ Մեջբերումը տեղադրված էր Սուրբ Հովհան Ոսկեբերանի՝ Քրիստոնեական եկեղեցու հսկաներից մեկի պատկերի վրա, ով ապրել է 4-րդ դարում (մ.թ. 347-407 թթ.)։

Ինչպես այս հարգարժան սրբի բազմաթիվ հայտարարություններ, այս միտքը ևս պարզ է ու խորիմաստ։ Սակայն ինչ-որ բան ինձ հանգիստ չէր տալիս։ Իհարկե, սա այն հորդորն է, որն ակնկալում ենք լսել, հատկապես ծնողներից կամ երեխայի քրիստոնեական դաստիարակությամբ մտահոգ յուրաքանչյուր անձից։ Բայց ինչ-որ բան այն չէր, և դա այնքան պարզ էր, որքան մեջբերման ժամանակագրությունը։

Աստվածաշունչը որպես ամբողջական գիրք կազմվել է միայն 5-րդ դարում։ Ավելին, Աստվածաշունչը հասանելի չէր հասարակ մարդկանց մինչև 15-րդ դարում տպագրական մեքենայի գյուտը։ Ի՞նչ էին նշանակում «Աստվածաշունչ ընթերցել» բառերը այդ դեպքում։ Ահա Եկեղեցու 4-րդ դարի մի սուրբ, որը մարդկանց հորդորում է երեխաներին Աստվածաշունչ ընթերցել տալ այն ժամանակ, երբ դեռ գոյություն չուներ այն Աստվածաշունչը, որին մենք այսօր ծանոթ ենք, և երբ գրագիտությունը տարածված չէր։

Երբ ես նոր էի ձեռնադրվել քահանա, իմ տարեց ծխականներից մեկը բերեց ձեռագիր մի նամակ և խնդրեց, որ կարդամ այն իր համար։ Սա 1982 թվականն էր։ Ես կարդացի։ Այն անձնական բնույթի էր։ Նա շնորհակալություն հայտնեց և հեռացավ։ Նա 1915 թվականի Ցեղասպանությունը վերապրածներից էր, ով մեծացել և ընտանիք էր կազմել Մերձավոր Արևելքում։ Ես զարմացա, թե ինչո՞ւ նա այս նամակը բերեց հենց ինձ։ Հետագայում իմացա, որ հին երկրում քահանաները գյուղի գրագետ մարդիկ էին։ Մարդկանց համար ընդունված էր գրավոր փաստաթղթերը բերել քահանայի մոտ՝ կարդալու համար, քանի որ վստահ էին, որ կստանան գաղտնապահություն և խոսքի արդարացի մեկնաբանություն։ Այո՛, գրագիտությունը տարածված չէր նույնիսկ մի քանի տասնամյակ առաջ, էլ չեմ խոսում գրեթե երկու հազար տարի առաջվա մասին։ Այդ պատճառով ես պետք է պարզեի, թե որն էր Սուրբ Հովհան Ոսկեբերանին վերագրվող մեջբերման աղբյուրը։ Ի՞նչ նկատի ուներ նա, երբ ասում էր՝ ձեր երեխաներին «Աստվածաշունչ կարդալ» տվեք։

Ես գտա մի հոդված՝ «Ութ մեջբերում Սուրբ Հովհան Ոսկեբերանից երեխաներին դաստիարակելու մասին», որտեղ խնդրո առարկա մեջբերման բնօրինակը հետևյալն էր. «Երբեք անհարկի մի՛ համարեք, որ նա լինի աստվածային Սուրբ Գրքի ջանադիր ունկնդիր»։

«Աստվածաշունչ ընթերցելը» «աստվածային Սուրբ Գրքի ջանադիր ունկնդիր» բառերի ազատ թարգմանությունն էր։ Եվ թեև սա կարող է թվալ ընդամենը 21-րդ դարի բառային թարմացում, Ոսկեբերանի խոսքերը շատ ավելին են նշանակում, քան պարզապես Աստվածաշունչ կարդալը։ Սուրբ և Աստվածային Գիրքը Եկեղեցում իր տեղն ունի։ Սուրբ Գիրքը Եկեղեցու գործիքն է։ Սրբի խոսքերը կոչ են՝ հաճախելու Մարմնին՝ եկեղեցուն, Համայնքին, Եկեղեցու հավաքական երկրպագությանը, որտեղ հնարավոր է դառնում «աստվածային Սուրբ Գրքի ջանադիր ունկնդրումը»։

Պատմական համատեքստը կենսական նշանակություն ունի կյանքի բոլոր ոլորտներում հրահանգները հասկանալու համար, հատկապես՝ քրիստոնեական եկեղեցում հոգևոր ուսուցման պարագայում:

Հայ Եկեղեցում Սուրբ Գիրքը կոչվում է Աստծո շունչ։ Այն սրբազան է։ Եկեղեցին Ավետարանը տարածում է այդ Շնչի միջոցով։ Հենց պատմական համատեքստում՝ Քրիստոնեական եկեղեցու երկարատև պատմության մեջ է, որ Սուրբ Գիրքը կենդանանում է։

Մեր այսօրվա աղոթքը Տիրոջ խոսքերի խորհրդածությունն է, որը ներկայացված է Լեռան քարոզում և մեզ է հասել որպես Սուրբ Թարգմանչաց տոնի ընթերցվածք։ Հիսուս մեզ պատվիրում է. «Սրբությունը շներին մի՛ տվեք և ձեր մարգարիտները խոզերի առաջ մի՛ նետեք, որպեսզի նրանք իրենց ոտքերով չտրորեն դրանք, ապա դառնան ու պատառոտեն ձեզ»։

Շապիկի լուսանկար՝ Լունա և Գրեգորի Բեյլերյան, 2023 թ.