Վարագի խաչքարային բարբառը

Արմոդոքսիան այսօր. Վարագի խաչքարային բարբառը

Երբ Հիսուսը մուտք գործեց Երուսաղեմ այդ առաջին «Ծաղկազարդի» օրը, ժողովուրդը ցնծությամբ դուրս եկավ փողոցներ՝ բարձրաձայն երգելով. «Օվսաննա՛, օրհնյա՛լ է Տիրոջ անունով եկող Թագավորը։ Խաղաղություն երկնքում և փառք բարձունքներում»։

Ղուկասի Ավետարանում (19) կարդում ենք, որ ժամանակի կրոնական վերնախավը բազմության միջից կանչեց Հիսուսին և հրամայեց սաստել ժողովրդին, սակայն Հիսուսը պատասխանեց. «Ասում եմ ձեզ, որ եթե սրանք լռեն, քարերը իսկույն պիտի աղաղակեն»։

Արևմտյան Հայաստանում՝ Վանա լճի ափին մոտ, կա մի փոքրիկ գյուղ՝ Վարագ անունով։ Երրորդ դարում քրիստոնեական հավատքի համար հալածվող Հռիփսիմե կույսը թաքնվեց Վարագի լեռներում։ Նրա մոտ էր Քրիստոսի Խաչի մի մասունքը։ Նա այդ մասունքը թաքցրեց լեռան վրա, որտեղ այն մնաց ավելի քան երեք հարյուր տարի, մինչև յոթերորդ դարում Թոթիկ անունով մի ճգնավոր գտավ այն։ Այս կիրակի նշվում է այդ իրադարձությունը՝ Վարագա Սուրբ Խաչի տոնը։

Ես առիթ ունեցա այցելելու Վարագ։ Այսօր քաղաքը, ինչպես և ողջ Արևմտյան Հայաստանը, օկուպացված է Թուրքիայի կողմից։ Վարագի երբեմնի գեղեցիկ և հոգևոր կյանքով լեցուն վանքն այժմ ավերակների մեջ է։ Ավերակների մեջ դեռ կարելի է նշմարել եկեղեցու ներքին հարդարանքի հետքերը։ Փոքրիկ խորշերը, որտեղ ժամանակին մոմեր էին վառվում, այժմ բաց են մնացել տարերքի առաջ, իսկ տանիքն ու հսկայական գմբեթը փլատակների կույտ են դարձել։

Վարագավանքի հիմք հանդիսացող քարերի կողքին գյուղացիների տներն են։ Երեխաները խաղում էին չսալարկված փողոցներում, և մենք զրույցի բռնվեցինք նրանցից մի քանիսի հետ։ Նրանցից մեկը մեզ հրավիրեց իրենց տուն։ Պատերը շարված էին չոր շաղախով միացված քարերից։ Տարբեր գույների և ձևերի քարերը վկայում էին դրանց տարբեր ծագման մասին և հուշում, որ դրանք հավաքվել են տարբեր ժամանակաշրջաններից։ Եվ... այնտեղ կային խաչքարեր, որոնք վերցվել էին վանքից և դրվել պատին՝ տան բնակիչներին արտաքին եղանակային պայմաններից պաշտպանելու համար։

Ավերված վանքերն ու քանդված եկեղեցիները պատմությունը ջնջելու արշավի մաս են կազմում և Ցեղասպանությունից հետո կործանման վերջին գործողությունն են։ Մայքլ Արլենը իր «Ճանապարհորդություն դեպի Արարատ» (1975) գրքում փնտրում է իր արմատները Հայաստանում և Արևմտյան Հայաստանում։ Անդրադառնալով պատմության ջնջմանը՝ Արլենը գրում է. «Ի՞նչ էր դա, եթե ոչ ատելություն, երբ ասում էին, որ մի ժողովուրդ գոյություն չունի»։

Խաչքարը պատասխանում է։ Խաչքարերը մեզ հետ խոսում են հստակ լեզվով, կամ գուցե դա մի այլ բարբառ է, որովհետև եթե ուշադիր լսեք, միշտ կարող եք հասկանալ պատգամը։ Խաչքարերն այն քարերն են, որոնք հակադրվում են ատելությանը՝ երկրի վրա հռչակելով երկնային խաղաղությունը։ Նույնիսկ ավերված վիճակում, փլատակների մեջ, խաչքարերը կիսվում են հույսի և սիրո աստվածային պատգամով՝ որպես ատելության հակաթույն։

Մենք աղոթում ենք խաղաղության այս աղոթքը. «Տե՛ր Հիսուս Քրիստոս, Ով կոչվում ես Խաղաղության Իշխան, խնդրում ենք, պարգևիր մեզ խաղաղություն։ Դարձրո՛ւ բոլոր տղամարդկանց և կանանց ճշմարտության, արդարության և եղբայրական սիրո վկաները։ Ամեն»։