Հայ ուղղափառությունը՝ այսօր

Երկրպագությունից դեպի տոնակատարություն

Մենք սովորել ենք, որ շնորհակալություն հայտնելը խոնարհության և սիրո մեծագույն դրսևորումն է։ Երախտագիտությունը դառնում է անձնազոհության և ճշմարիտ սիրո ճանապարհի առաջին քայլը։ Երկրպագությունը շնորհակալության հայտնման հանդիսավոր արարողությունն է։ Հայոց եկեղեցու Սուրբ Պատարագը երկրպագության գլխավոր արարողությունն է, որը մատուցվում է ամեն շաբաթ։ Այն քրիստոնեության մեջ համայնքային երկրպագության ամենահին ձևն է։ Սուրբ Պատարագի յուրաքանչյուր տոնակատարություն հնարավորություն է՝ վերադառնալու Քրիստոսի ժամանակներ և մասնակից դառնալու այդ մեծ տոնին։

Հաճախ «Հաղորդություն» բառն օգտագործվում է Սուրբ Պատարագի արարողությունը նկարագրելու համար, մասնավորապես՝ գինու և հացի պատրաստումն ու փոխակերպումը Հիսուս Քրիստոսի Մարմնի և Արյան։ «Հաղորդություն» (eucharist) բառը ծագում է հունարենից և նշանակում է երախտապարտ կամ շնորհակալ։ Սուրբ Հաղորդությունը՝ Սուրբ Պատարագը, Եկեղեցու երկրպագության կենտրոնական արարողությունն է և գոհաբանության վերջնական դրսևորումը։ Այն Աստծո սիրո ճանաչումն է, որն այնքան սիրեց աշխարհը, որ տվեց Իր Միածին Որդուն՝ աշխարհի փրկության համար (Հովհաննես 3:16)։ Աստծո սերը ճանաչելուց հետո մենք շնորհակալություն ենք հայտնում Աստծուն, այսինքն՝ երկրպագում ենք Նրան, ապա մասնակցում տոնակատարությանը, այսինքն՝ ընդունում ենք Սուրբ Մարմինն ու Արյունը՝ Սուրբ Հաղորդությունը, Սուրբ «Գոհաբանությունը»։ Այդ պատճառով էլ Սուրբ Պատարագը մատուցվում է և երբեք չի «ներկայացվում»։ Ներկայացումները հատուկ են սցենարային պիեսներին, համերգներին, բալետներին, օպերաներին և նմանատիպ այլ միջոցառումներին։ Սուրբ Պատարագը՝ Սուրբ Պատարագը, երկրպագություն է, և յուրաքանչյուր արարողություն եզակի է. այն նոր տարրեր է ներառում մասնակիցներից՝ քահանաներից, սարկավագներից, երգիչներից, հավատացյալներից, մեծերից ու երեխաներից, որոնցից յուրաքանչյուրն իր յուրահատուկ շշուկով կամ բացականչությամբ հարստացնում է տոնակատարությունը։ Իսկ հայ ուղղափառությունը այն վստահությունն է, որ յուրաքանչյուրն իր ուրույն երանգն է հաղորդում այդ միասնությանը, իր երախտագիտության ժեստերը, որպեսզի յուրաքանչյուր Պատարագ լինի տոնակատարություն և երբեք՝ ներկայացում։

Զարմանալի՞ է արդյոք, որ մենք տոնում ենք Գոհաբանության օրը և միմյանց «երջանիկ» Գոհաբանության օր մաղթում։

Մենք աղոթում ենք մեր Սուրբ Պատարագի գոհաբանական շարականով. «Լցվեցինք քո բարիքներից, Տե՛ր, ճաշակելով քո Մարմինն ու Արյունը։ Դու, որ անդադար կերակրում ես մեզ, ուղարկիր մեզ քո հոգևոր օրհնությունը։ Փա՛ռք բարձունքներում քեզ, որ կերակրեցիր մեզ անմահ կյանքի քո սեղանից, բաշխելով քո Մարմինն ու քո Արյունը՝ աշխարհի փրկության և մեր հոգիների կյանքի համար»։ Ամեն։

Արմոդոքսին այսօր

Կարեկցանք

Հայաստան կատարած այցիս վերջին երեկոյան ես նստած էի պատուհանի մոտ և նայում էի մայրամուտին։ Սենյակը բավականին բարձր էր, ինչը հնարավորություն էր տալիս հիանալ Երևանի համայնապատկերով՝ Արարատ լեռան վեհաշուք ստվերի ներքո։ Ճամփորդությանս ընթացքում ես հանդիպել եմ մարդկանց, ովքեր աշխատում են տեխնոլոգիաների առաջնագծում։ Ես ժամանակ եմ անցկացրել նրանց հետ, ովքեր մարտահրավեր են նետում հաստատված նորմերին և ձգտում են հասնել գերազանցության՝ ի բարօրություն իրենց, իրենց ընտանիքների և իրենց երկրի։ Օդում իրական հույս էր զգացվում։

Հիշում եմ՝ պատուհանից դուրս էի նայում և աղոթում խաղաղության համար։ Դա պարզ ցանկություն էր. եթե այս փոքր, բայց հզոր երկիրը կարողանար խաղաղություն ունենալ, հրաշքներ տեղի կունենային։ Այն հրաշքները, որ մենք կտեսնեինք, չէին լինի արտաքին աղբյուրից, այլ կգային ներսից, եթե միայն խաղաղություն լիներ։ Դա հնարավոր էր. արդեն գրեթե 30 տարի էր, ինչ այս երկիրը, որը ճաշակել էր դարերի ճնշումներ, ջարդեր և նույնիսկ ցեղասպանություն, ապրում էր խաղաղության մեջ։ Ես նայում էի Երևանի երկնակամարին և գիտեի, որ մենք կտեսնենք լավագույն հրաշքները, եթե միայն խաղաղություն լիներ։

Այժմ 2022 թվականն է։ Այսօր առավոտյան ընկերս զանգահարեց Հայաստանից։ Զրույցի վերջում նա ասաց. «Եթե միայն խաղաղություն ունենանք, մենք ամեն ինչի ընդունակ կլինենք, կարող ենք ձգտել լավագույնին և լինել լավագույնը։ Եթե միայն խաղաղություն ունենանք»։ Կարծես իմ մի քանի տարի առաջվա աղոթքը ձայնագրված լիներ և ընկերոջս ձայնով նորից հնչեր ականջիս։ Նրա աղոթքն, այնուամենայնիվ, ավելի արդիական էր և ավելի հրատապ հնչերանգ ուներ։ Ի վերջո, 2020 թվականի 44-օրյա պատերազմը տեղի էր ունեցել, իսկ այս տարվա սեպտեմբերին ադրբեջանցիների նախաձեռնած պատերազմը բոլորին լարվածության մեջ է պահում, մեղմ ասած։

Հեռվից դժվար է հասկանալ ուրիշների ցավն ու տառապանքը։ Հայկական ուղղափառության հիմնարար սկզբունքներից մեկը ուրիշի կոշիկների մեջ մտնելու կոչն է։ Սա կարեկցանքի դրսևորում է. այսինքն՝ ուրիշների ցավն ու տառապանքը լիարժեք հասկանալու համար մենք պետք է նրանց տեղում լինենք։ Իսկ փոքրիկ վարժությունները կարող են օգնել մեզ ճիշտ տեղում դնել մեր ոտքերը։

Միացյալ Նահանգներում ապրողներս գուցե լիովին չհասկանանք Հայաստանում խաղաղության համար աղոթքի իմաստը, բայց կարող ենք պատկերացնել մի աշխարհ, որտեղ մշտապես ենթարկվում ենք Մեքսիկայի և Կանադայի հարձակումներին՝ այն աստիճան, որ օրեցօր ապրում ենք մեր անկախությունը պահպանելու անորոշությամբ։ Միգուցե այս օրինակն այնքան էլ արդար չէ՝ հաշվի առնելով ԱՄՆ-ի չափերը, հզորությունն ու աշխարհագրությունը։ Դուք՝ Եվրոպայում, Աֆրիկայում կամ Մերձավոր Արևելքում ապրողներդ, որտեղ երկրներն իրար շատ ավելի մոտ են և փոխկապակցված, կարող եք պատկերացնել Շվեյցարիայի նման մի երկիր, եթե նրա շրջապատող հարևանները՝ Ֆրանսիան, Իտալիան, Ավստրիան և Գերմանիան, ունենային միայն մեկ նպատակ՝ ոչնչացնել այդ համեմատաբար փոքր երկիրը։

Եվ եթե դեռ դժվար է պատկերացնել, նստեք ձեր սեփական տանը՝ բնակարանում, և պատկերացրեք ձեր բոլոր հարևաններին՝ յուրաքանչյուրին, կողքի դռան և փողոցի մյուս կողմում, որոնք ցանկանում են միայն մեկ բան՝ ճնշել, հաղթել և ազատվել ձեզանից ձեր իսկ թաղամասում։

Ուրիշի կոշիկների մեջ մտնելը կարեկցանքի կոչ է։ Սա նշանակում է հասկանալ, որ միակ իրական և ճշմարիտ հրաշքը, որի համար պետք է աղոթենք և աշխատենք, խաղաղությունն է։ Ուրիշի կոշիկների մեջ մտնելը մեզ հնարավորություն է տալիս հասկանալու, իսկ երբ արդեն այդ կոշիկների մեջ ենք, պետք է քայլենք դեպի լուծում։

Տեղին է, որ այսօր մենք աղոթում ենք Սուրբ Ֆրանցիսկ Ասսիզեցու աղոթքով. Տե՛ր, դարձրու ինձ Քո խաղաղության գործիքը։ Որտեղ ատելություն կա, թող սեր ցանեմ, որտեղ վիրավորանք՝ թող ներում շնորհեմ, որտեղ կասկած՝ թող հավատք բերեմ, որտեղ հուսահատություն՝ թող հույս տամ, որտեղ խավար՝ թող լույս սփռեմ, և որտեղ տխրություն՝ թող ուրախություն պարգևեմ։ Ո՛վ Աստվածային Վարպետ, շնորհիր ինձ, որ ոչ թե մխիթարություն փնտրեմ, այլ մխիթարեմ, ոչ թե հասկացված լինելու ձգտեմ, այլ հասկանամ, ոչ թե սիրված լինելու, այլ սիրեմ։ Քանզի տալով ենք ստանում, ներելով ենք ներվում, և մահանալով ենք ծնվում հավերժական կյանքի համար։ Ամեն։