Արմոդոքսին այսօր. նշանները մեր շուրջը

Պարոն Գասպարը քանդակագործ է։ Նա աշխատում է Բըրբանքի Սուրբ Ղևոնդյանց հայկական տաճարի բակում։ Տարիներ շարունակ ես հետևել եմ, թե ինչպես է նա քարի կտորները վերածում զարդարուն ստեղծագործությունների։ Նրա ձեռքերում կերպարներ, պատմական դեմքեր, եկեղեցիներ և կրոնական խորհրդանիշներ են ձևավորվում։

Հետևելով, թե ինչպես է քարը վերածվում արվեստի, ես հարց եմ տալիս ինքս ինձ՝ արդյո՞ք դրանք ձևավորվում են քանդակագործի ձեռքով, թե՞ արվեստի գործերն արդեն իսկ քարի մեջ են՝ սպասելով, որ քանդակագործը դուրս հանի դրանք։ Իմ հարցադրումը վերաբերում է այնպիսի հսկայական կառույցներին, ինչպիսիք են հայկական վանքերը կամ Գեղարդի վերջնական հանելուկը, որը լեռան լանջից փորված վանք է։ Արդյո՞ք այդ վանքը միշտ այնտեղ է եղել՝ սպասելով, որ այն քանդակեն, թե՞ քանդակագործները նախապես պատկերացրել են վանքը և համապատասխանաբար քանդակել այն։ Նաև գիտակցեք, որ այդ չափի լեռան և այդքան շատ սենյակներ ունեցող վանքի պարագայում սխալվելու տեղ չկա։

Հարցադրումը կարող է տարօրինակ հնչել, բայց եթե դուք նայեք Սուրբ Հովհաննեսի Ավետարանի երկրորդ գլխում նկարագրված հարսանեկան խնջույքի պատմությանը, այնտեղ հարցերի զուգահեռ շարք կա։ Այն պատմությունը, որտեղ Հիսուսը ջուրը գինու է վերածում, ավարտվում է հետևյալ խոսքերով. Այս սկիզբը նշանների Հիսուս արար ի Կանա Գալիլեացւոց, եւ յայտնեաց զփառս իւր. եւ հաւատացին ի նա աշակերտքն իւր: (2:11) Սա գրանցված է որպես այն նշաններից առաջինը, որոնք մարդկանց կբերեին Նրա մոտ։ Ավելի կարևոր է, որ հեղինակը մատնանշում է այն փաստը, որ այդ նշանների շնորհիվ մարդիկ հավատացին Նրան։ Նշանների և հետևորդների միջև այս կապը այն է, ինչի հետ ես պայքարում եմ որպես քահանա՝ փորձելով մարդկանց ներգրավել հավատքի ավելի բարձր ըմբռնման՝ հասունության մեջ։

Այսպես կոչված «գերբնական երևույթները», ինչպիսիք են ջրի մոլեկուլները գինու վերածելը, ջրի վրայով առանց սուզվելու քայլելը, փոթորիկը հանդարտեցնելը, բորոտին բուժելը, կույրին տեսողություն պարգևելը կամ մեռելներին հարություն տալը, թվում է, թե այն գրավչություններն են, որոնք միշտ ներկայացվում են որպես ապացույց այն բանի, որ Հիսուսն այն անձն է, ում մենք ասում ենք, որ Նա է։ Փոխարենը, եթե մենք ընդունենք Նրան այնպիսին, ինչպիսին կա, ապա սրանք գերբնական երևույթներ չեն, այլ Աստծո համար շատ բնական։ Այս ըմբռնմամբ՝ մեր շուրջը տեղի ունեցող բնական երևույթները դառնում են Աստծո մեծության և կյանքի սրբության վկայությունները։ Հողի մեջ դրված սերմը սննդանյութերից, ջրից և արևից կյանք է քաղում, դառնում ծառ և պտուղ տալիս՝ կերակրելու համար մարդկանց։ Երկու բջիջ հանդիպում և զարգանում են՝ դառնալով յուրահատուկ կյանքի ձև, որը սահմանվում է իր մոլեկուլային կառուցվածքով և անհատականությամբ՝ պատմության մեջ ոչ մեկին չնմանվող մատնահետքերով։ Փիլիսոփաները խորհել են թվերի և տիեզերագիտության մասին, մաթեմատիկան սահմանել է ֆիզիկական օրենքներ, որոնք հիմք են դնում մեքենաների համար, որպեսզի թռչեն թռչունների հետ և այժմ մարդկությանը մղեն ուսումնասիրելու աստղերն ու կյանքի համակարգերը։ Սրանցից յուրաքանչյուրը արժանի է մեր զարմանքին և ակնածանքին, այսինքն՝ սրանցից յուրաքանչյուրը հրաշք է։ Հավատքի հասունությունը մեր այն ըմբռնման մեջ է, որ Աստված մեզանից յուրաքանչյուրի մեջ է, ինչպես վկայում է Նրա՝ մեզ շնչած հոգին։ Մեր մեջ Աստծո այդ ըմբռնմամբ խաղաղության ճանապարհը կարող է ապահով լինել։

Արմոդոքսին վկայություն է մի խումբ մարդկանց մասին, ովքեր բացահայտել և մեծարել են առօրյա կյանքի հրաշքը, զարմանքն ու հուզմունքը և այդպիսով հասկացել, որ Աստված երբեք մեզանից հեռու չէ։

Հայ եկեղեցու Ժամագրքից. «Զօրութեանց Տէր, յանձն արա զանձինս մեր հրեշտակի խաղաղութեան, որ եկեալ պահեսցէ զմեզ ի տուէ եւ ի գիշերի ի տրտմութենէ աներեւոյթ թշնամւոյն. շնորհեա մեզ զմնացեալ ժամանակս գիշերիս խաղաղութեամբ անցուցանել, եւ հասանել ի ժամ առաւօտուս, գոհութեամբ փառաւորել զՍուրբ Երրորդութիւնդ. այժմ եւ միշտ եւ յաւիտեանս յաւիտենից. Ամէն»։

Շապիկի լուսանկար. քանդակներ Սուրբ Ղևոնդյանց հայկական տաճարում, լուսանկար