Ինչպես է խոսում քարը

Հայկական ուղղափառությունն այսօր. ինչպես է խոսում քարը

Ուղերձները մեզ են հասնում տարբեր ձևերով ու ձևաչափերով։ Տեքստը փոխանցվում է SMS-ի, նամակը՝ ծրարի, գիտելիքը՝ գրքերի կամ դասախոսությունների միջոցով, իսկ Աստծո խոսքը հաղորդվում է հրեշտակների միջոցով։

Հայկական լանդշաֆտի հակիրճ զննումը բացահայտում է քարե ուղերձներ, որոնք հայտնի են որպես խաչքար։ Այս բառը բառացիորեն նշանակում է «խաչ և քար»։ Այս խաչքարերից ոմանք մեկ ամբողջ կյանքի աշխատանք են։ Անցյալի վանականները իրենց կյանքը նվիրում էին խաչքարի քանդակմանը, փորագրմանը, պատրաստմանը և մանրամասն մշակմանը։ Դրանք գեղեցիկ ու նուրբ կերպով են քանդակված քարից։ Կոշտ ժայռը անողոք է և սխալվելու տեղ չի թողնում։

Բըրբենքի Սուրբ Ղևոնդյանց հայկական տաճարում խաչքարերը զարդարում են արահետներն ու արտաքին պատերը։ Ես դիտել եմ, թե ինչպես է վարպետ քանդակագործն աշխատում այս խաչքարերի վրա, և մտածել եմ՝ արդյո՞ք նրանք են պատկերը քանդակում քարի մեջ, թե՞ հնարավոր է, որ քարն արդեն իսկ պարունակում է այդ հոգևոր գոհարը, և արվեստագետի գործը այն բացահայտելն է։

Հայաստանում խաչքարերը շրջապատում են վանքերն ու եկեղեցիները։ Դրանց մեծ մասը մի քանի հարյուր տարեկան է, իսկ ոմանք էլ՝ Հայաստանում քրիստոնեական եկեղեցու վաղ դարերից։ Հին խաչքարերի մեծ մասը պատմություն է պատմում, և քարերը կարդալը արվեստ է։ Խաչքարի վերին մասում մենք կարող ենք տեսնել երկնքի պատկերումը, որին հաջորդում է մեծ խաչը՝ երկինքը կապելով քարի ստորին հատվածում պատկերված երկրային պատկերներին։ Այսպիսով, քարը կարդացվում է որպես մարդկային գոյության ուղերձ։ Խաչը՝ խաչքարի կենտրոնական մասը, երկնքի և երկրի միջև կամուրջն է։

Հիսուսն ասում է. «Ով ուզում է իմ աշակերտը լինել, թող ուրանա իր անձը, ամեն օր վերցնի իր խաչը և հետևի ինձ»։ – Ղուկաս 9:23

Խաչը երկնքի և երկրի միջև կամուրջն է։ Այն տառապանքի և վերջնական սիրո խորհրդանիշն է։ Խաչքարի կենտրոնական մասը՝ խաչը, սիրո հավերժական խորհրդանիշն է, որը միավորում է երկինքն ու երկիրը։

Անշունչ քարը խոսել է։ Վաղ քրիստոնեական համայնքի համար այս խաչքարերը նման էին գաղտնագրված ուղերձներով գրքերի, որոնք հեշտությամբ ընթեռնելի էին ժողովրդի համար։ Քանի որ խաչքարերը ծառայում էին որպես ուղերձների փոխանցման միջոց, դրանք հայկական ուղղափառության քարե հրեշտակներն են։ Այո՛, քարը խոսում է, և հարց է առաջանում՝ արդյո՞ք քարը կարող է թռչել։ Հրեշտակները պատգամաբերներ են։ Հրեշտակները ֆիզիկական մարմին չունեն։ Նրանք հոգևոր էակներ են, որոնք Աստծուց մարդկանց են փոխանցում սեր, հույս և հավատ։ Այս քարե հրեշտակները աստվածային ուղերձը հասցնում են աշխարհին։ Եվ այո՛, այս քարերը կարող են թռչել և թռչում են։

Հաճախ, խաչքարի նման, ուղերձները մեր շուրջն են՝ սպասելով բացահայտման։ Ժամանակ տրամադրեք լսելու, գրվածքը կարդալու և տեսնելու բարության այն փառքը, որը շատ գեղեցիկ և յուրահատուկ բան է հաղորդում տառապող աշխարհին։ Սա զոհաբերության և սիրո կոչ է։

Սուրբ Ներսես Շնորհալու 14-րդ ժամի աղոթքից. «Ամենայն արարածոց Խնամող, պահպանեա՛ քո խաչի նշանով, իմ հոգին և մարմինը, մեղքի գայթակղությունից, չարի փորձությունից, անիրավ մարդկանցից և բոլոր ֆիզիկական ու հոգևոր վտանգներից։ Ամեն»։

Շապիկ՝ Լունա և Գրեգորի Բեյլերյան, 2023