Այսօր 20 տարի անց. Պարույր, Եկեղեցի և պետություն

Հայերը քրիստոնեությունն ընդունած առաջին ազգն են։ Սա պատմական փաստ է, որը, սակայն, ոչ միշտ է արտահայտվում մարդկանց խոսքում։

301 թվականին Սուրբ Գրիգոր Լուսավորիչը Հայոց թագավորին դարձրեց քրիստոնյա, որն էլ քրիստոնեությունը հռչակեց Հայոց ազգի պաշտոնական պետական կրոն։ Հայերը գիտակցում են պատմության մեջ «առաջինը լինելու» փաստը և ընդունում են այդ ճանաչումը։ «Մենք էինք առաջին քրիստոնյա ազգը» արտահայտությունը հաճախ հնչում է որպես պատվո նշան։ Իսկ թե ինչպես է արտահայտվում այդ քրիստոնեական ինքնությունը, դեռևս քննարկման առարկա է։

Հայկական քրիստոնեությունը բարդ երևույթ է, քանի որ այն սերտորեն կապված է կրոնի, մշակույթի և ազգային ինքնության հետ։ Օրինակ՝ հայոց այբուբենը ստեղծվել է բացառապես Սուրբ Գիրքը հայերեն թարգմանելու նպատակով։ Հետևաբար, տրամաբանական է, որ Եկեղեցու կարիքներից ելնելով՝ ազգը ստացավ այբուբեն, որը զարգացրեց իր գրականությունն ու մշակույթը։ Այսպիսով, հայկական ինքնագիտակցության ձևավորումն ուղղակիորեն կապված է եղել Եկեղեցու հետ։

Գործնական առումով Եկեղեցու և պետության միջև այս փոխկապակցվածության բազմաթիվ օրինակներ կան։ Երբ հայկական հողերը օկուպացված էին, Եկեղեցին հանդես էր գալիս որպես ժողովրդի ներկայացուցիչ։ Պետականության բացակայության պայմաններում Եկեղեցու առաջնորդները հարգվել են որպես պետության ղեկավարներ։ Շատ առումներով հայ ժողովրդի համար Եկեղեցու և պետության միահյուսումը պատմության ընթացքում այնքան է խճճվել, որ ինքնության սահմանումը դարձել է ավելի բարդ, քան ԴՆԹ-ի կրկնակի պարույրի մոլեկուլը։ Այն քանդելիս դուք ստանում եք բաղադրիչներ, որոնք կարող եք փորձել վերադասավորել ըստ ձեր ցանկության, սակայն դա երբեք չի տալիս գենետիկական ամբողջական հաջորդականությունը։

Միացյալ Նահանգների Սահմանադրությունը՝ իր «Իրավունքների մասին օրինագծով», հատուկ արգելում է Ամերիկայում Հայաստանի դարձի նման իրադարձությունները։ Իրականում, այն հստակ նշում է, որ չի կարող լինել պետական կրոն, և ոչ մի կրոն պաշտոնապես չի կարող գերակայել մյուսների նկատմամբ։

Երիտասարդաց կենտրոնի գործունեության առաջին տարում դժվար էր այս նրբությունը բացատրել ուսանողների ծնողներին ու տատիկ-պապիկներին։ Եկեղեցու և պետության միջև հակամարտությունը հայ համայնքում ավելի մեծ խնդիր է, քան կարելի է պատկերացնել, հատկապես սերնդային և կրթական տարբերությունների համատեքստում։ Երբ մենք բացեցինք Երիտասարդաց կենտրոնը, ծնողները տեսան իրենց երեխաներին մեզ շրջապատող մատերիալիզմից պատվաստելու կարևորությունը։ Սակայն նրանք քահանային՝ այսինքն ինձ, դիտարկում էին որպես «պաշտոնական քրիստոնյա», որի պարտականությունն էր ընդդիմանալ համակարգին։

Հիշում եմ՝ ծնողների մի խումբ հարցնում էր դպրոցում աղոթքի մասին, և նրանք ցնցվեցին, երբ ասացի, որ դեմ եմ դրան։ Ինչպե՞ս։ Ինչո՞ւ պետք է քահանան դեմ լինի աղոթքին։ Ստիպված էի բացատրել, որ եթե ես՝ հայ քահանայս, աղոթեմ, ապա վաղը կհրավիրեն ռաբբիի, հաջորդ օրը՝ իմամի, և բոլոր նրանց, ովքեր ունեն կրոնական կոչում ու հետևորդներ։ Իհարկե, կան շատ բաներ, որոնց շուրջ կարող ենք համաձայնության գալ, բայց ես այնքան էլ վստահ չեմ, որ կարող եմ համաձայնել ամեն ինչի։

Երիտասարդաց կենտրոնը մի վայր էր, որտեղ կարելի էր աղոթել։ Երեխաներից շատերը դպրոցից հետո և կիրակի օրերին գալիս էին աղոթելու։ Ինձ համար հաճելի էր, որ նրանք գալիս էին ոչ թե հարկադրանքով, այլ իրենց կամքով։ Սա մտածելակերպի փոփոխության սկիզբն էր։

Եկեք վաղը շարունակենք այնտեղից, որտեղ այսօր կանգ առանք, և շարունակենք պատմել 20 տարի առաջվա չպատմված պատմություններն ու հրաշքները։ Հրավիրում եմ Ձեզ միանալ մեզ։ Եթե բաց եք թողել նախորդ դրվագները, կարող եք լսել դրանք Ձեր նախընտրած փոդքասթ հարթակում կամ Epostle.net կայքում՝ «Armodoxy for Today» բաժնում։ Մի մոռացեք մեկնաբանություն թողնել կամ գրել մեզ feedback@epostle.net հասցեով։

Շապիկ՝ Հայկական եկեղեցու սյուրռեալիստական պատկերումը՝ փաթաթված ԴՆԹ կրկնակի պարույրի մոլեկուլով։ 2023 թ., Հայր Վազգեն