Ամառային արձակուրդն ավարտվել է, և դպրոցներում ուսումնական գործընթացը վերսկսվել է։ Ուսումնառությունը տեղի է ունենում ինչպես դասարաններում, այնպես էլ թվային հարթակներում։
Հայ եկեղեցին առաջարկում է ուսուցման մի յուրօրինակ մեթոդ։ Այն կիրառվել է դարեր շարունակ և կարող է օրինակ ծառայել բարդ աշխարհում գիտելիք ստանալու համար։
Հայերենում ճեմարան բառը ծագում է «քայլել»՝ «ճեմել» բայից։ Վանքերի շուրջ գտնվող երկար ու լայն ճեմուղիները ժամանակին ծառայում էին որպես դասասրահներ, որտեղ երիտասարդ միաբանները հավաքվում էին իրենց վարդապետի շուրջ՝ երկխոսության միջոցով գիտելիք ստանալու համար։ Այս զրույցներում միահյուսվում էին փիլիսոփայությունը, աստվածաբանությունը, քրիստոսաբանությունը և տիեզերագիտությունը։
«Ճեմարանական» ուսուցման մոդելը հայ եկեղեցու այն արժեքավոր գործիքներից է, որն արժե որդեգրել։ Այն աշխարհում, որտեղ թյուրիմացությունը դարձել է նորմ, որտեղ անձնական զրույցները փոխարինվել են կարճ հաղորդագրություններով, իսկ բարդ խնդիրները լուծվում են մեկ գրառմամբ, բովանդակալից և արդյունավետ երկխոսության մեջ մտնելու կարողությունը մի արվեստ է, որը կարող է խաղաղության հասնելու ուղի դառնալ։
Մենք աղոթում ենք. «Տե՛ր, Դու մեզ տվեցիր մեկ բերան՝ խոսելու, և երկու ականջ՝ լսելու համար։ Ազատի՛ր մեզ մեր ինքնահավանությունից և թույլ տուր լսել ու երկխոսել միմյանց հետ։ Իմ սրտում դրոշմի՛ր ուրիշներին ձեռք մեկնելու և նրանց գրկելու կանոնը, որպեսզի մեր աշխարհն ավելի լավը դարձնենք։ Ամեն»։
https://epostle.net/wp-content/uploads/2025/09/Jemaran-walking-to-school-777-e1757039945606.jpg1125752Վազգեն Մովսեսյանhttps://epostle.net/wp-content/uploads/2022/07/final_logo_large_for_epostle_web-300x189.pngՎազգեն Մովսեսյան2026-09-04 00:10:442026-09-03 20:51:26Ճեմարան. քայլի՛ր և սովորի՛ր
Ամառվա ավարտին զուգընթաց՝ դպրոցների դռները բացվում են՝ ողջունելու աշակերտների նոր խմբերին և, հուսանք, ապագա շրջանավարտներին։
Այսօր դասարաններում ուսուցումը բազմազան է։ Դասարանի առջև կանգնած ուսուցչի, դասախոսի կամ դաստիարակի կողքին աշակերտների ուշադրության համար պայքարում են մարդկային և տեխնիկական բազմաթիվ միջոցներ՝ մոնիտորներից ու բջջային հեռախոսներից մինչև արհեստական բանականության չաթ-բոտեր։ Որոշ դպրոցներ սահմանափակում են բջջային հեռախոսների օգտագործումը դասաժամերին՝ նշելով, որ դրանք խաթարում են ուսումնական միջավայրը ոչ միայն խաղեր խաղալու գայթակղության, այլև երկրի կամ աշխարհի տարբեր ծայրերում գտնվող մարդկանց հետ շփվելու հնարավորության պատճառով։ Այս ամենը խլում է դասաժամերը, իսկ նրանց համար, ովքեր չունեն այդ սարքերը, ի հայտ են գալիս մի շարք մտահոգիչ գործոններ, որոնք խոչընդոտում են լիարժեք կրթություն ստանալուն։
Կրթօջախներում կան նաև մարդիկ, ովքեր անբարեխիղճ միջոցներով են փորձում ազդել աշակերտների վրա, որպեսզի ավանդական «երեք հիմնասյուները»՝ ընթերցանությունը, գրելը և թվաբանությունը, էլ ավելի լրացվեն այլ բովանդակությամբ։
Որպես հոգևորական՝ ինձ հաճախ են հարցնում, թե ինչ կարծիք ունեմ դպրոցում աղոթքի վերաբերյալ։ Սա մի թեմա է, որը պարբերաբար արծարծվում է կրթության շուրջ տարբեր քննարկումներում։ Ի գիտություն՝ ես դեմ եմ դպրոցում կազմակերպված աղոթքին։ Սովորեցրեք Ձեր երեխաներին աղոթել տանը։ Ես, անշուշտ, չեմ ցանկանում, որ մարդկային գոյության բնույթի մասին հնացած կամ տարօրինակ պատկերացումներ ունեցող որևէ մեկը աղոթք առաջնորդի մի Աստծո հանդեպ, որը ներկայացնում է իմ արժեքներին հակասող սկզբունքներ։ Կրոնական դաստիարակության պատասխանատվությունը դպրոցի վրա դնելու փոխարեն՝ ավելի լավ է տանը բաց քննարկումներ ունենաք երեխաների հետ, տանեք նրանց եկեղեցի, ներգրավեք համայնքային կյանքում և թույլ տվեք, որ երեխաները դպրոցում կենտրոնանան հիմնական գիտելիքների վրա։
Վաղը մենք կկենտրոնանանք Հայ եկեղեցուց եկող ուսուցման մի յուրահատուկ փորձի վրա, որը կիրառվել է և կարող է մեզ համար օրինակ ծառայել այս բարդ աշխարհում։
Այսօր մենք աղոթում ենք. «Տե՛ր մեր Աստված, պահպանիր և խնամիր մեր երեխաներին։ Շնորհի՛ր նրանց ողորմություն և մտքի խաղաղություն, որպեսզի նրանք կարողանան կենտրոնանալ կյանքի ընթացքում անհրաժեշտ հմտությունները սովորելու վրա, իսկ ինձ՝ իմ երեխաների առաջին ուսուցչիս, տո՛ւր առաջնորդություն՝ կիսվելու Քո Սիրով, Քո Լույսով և նրանց շնորհներով ուրիշների հետ։ Ամեն»։
https://epostle.net/wp-content/uploads/2025/09/Bouncing-back-to-school.jpg11251125Գրիգորhttps://epostle.net/wp-content/uploads/2022/07/final_logo_large_for_epostle_web-300x189.pngԳրիգոր2026-09-03 00:56:592026-09-02 23:07:34Վերադարձ դպրոց
Most probably everyone has at one time, or another, brought their hand close enough to an open flame or a hot object to feel the heat, and then quickly retracted their hand before a burn. And sometimes, maybe not quick enough, with blisters betraying the slow withdrawal we feel the pain. Most everyone has come to learn to be cautious of heat because of their near-burn experiences. No matter how many times a child is warned, it’s that close the encounter with the heat source that drives home the point that a flame can burn.
Imagine if we didn’t learn from our mistakes. Imagine if every time we saw an open flame we had to bring our hand close enough to it to feel the heat, retract our hand, and then, only then, realize that it can burn. Yes, experience is the best instructor, provided we learn from our mistakes.
Jesus tells a parable in Matthew 18 about a man who is given a lesson on forgiveness, when his debt is cancelled by his creditor. Yet, when he finds someone who owes him money, he does not show any compassion nor mercy and demands that the debt be paid immediately. While the parable focuses on the act of forgiveness, there is an underlying lesson on the responsibility that comes from learning.
All of life is a learning experience, with events that beg us to make decisions. Those decisions are based on what we have learned, by the many lessons that life teaches us.
Armenians are the people of the Cross, a fact that is celebrated by the Armenian Church through its liturgics and teachings. The Cross is a symbol of suffering and victory, of crucifixion and resurrection, for the Armenian people. They have learned the lessons and the way of the cross from their history as a Christian nation. 1915 records the first Genocide of the 20th Century which took place against the Armenian people living in the Ottoman Empire. A hundred-plus years later, (2023) the campaign of ethnic cleansing took place on Armenian lands again, in Artsakh. The world looked on in 1915 and again in 2023, Another lesson learned – to have genocide and to be isolated in in the world.
Today another campaign of ethnic cleansing takes place and is publicized on media centers all over, to a world deaf and numb to the news. A genocide is taking place in Gaza. It is not a political issue, but a humanitarian one. The Armenian Church is a witness to the crucifixion – a witness to the Cross — and cannot remain quiet while professing the Gospel of Resurrection. Herein we understand that necessity for Armodoxy, the Armenian Church in action in our world today. To apply what we learn to life today is what is demanded of us as humans. It is the underlying lesson of the parable Jesus uses to teach us to learn from our past.
There are many lessons that are more painful and more severe than a burn from an open flame. The soul of humanity is lost when we ignore the most fundamental lessons of speaking out in the silence for justice and life.
We pray for courage to stand up for what is right, even when it is difficult. Help us to be instruments of Your peace and justice, reflecting Your love in all we do. Amen.
Ամառային արձակուրդն ավարտվել է, և դպրոցներում ուսումնական գործընթացը վերսկսվել է։ Ուսումնառությունը տեղի է ունենում ինչպես դասարաններում, այնպես էլ թվային հարթակներում։
Հայ եկեղեցին առաջարկում է ուսուցման մի յուրօրինակ մեթոդ։ Այն կիրառվել է դարեր շարունակ և կարող է օրինակ ծառայել բարդ աշխարհում գիտելիք ստանալու համար։
Հայերենում ճեմարան բառը ծագում է «քայլել»՝ «ճեմել» բայից։ Վանքերի շուրջ գտնվող երկար ու լայն ճեմուղիները ժամանակին ծառայում էին որպես դասասրահներ, որտեղ երիտասարդ միաբանները հավաքվում էին իրենց վարդապետի շուրջ՝ երկխոսության միջոցով գիտելիք ստանալու համար։ Այս զրույցներում միահյուսվում էին փիլիսոփայությունը, աստվածաբանությունը, քրիստոսաբանությունը և տիեզերագիտությունը։
«Ճեմարանական» ուսուցման մոդելը հայ եկեղեցու այն արժեքավոր գործիքներից է, որն արժե որդեգրել։ Այն աշխարհում, որտեղ թյուրիմացությունը դարձել է նորմ, որտեղ անձնական զրույցները փոխարինվել են կարճ հաղորդագրություններով, իսկ բարդ խնդիրները լուծվում են մեկ գրառմամբ, բովանդակալից և արդյունավետ երկխոսության մեջ մտնելու կարողությունը մի արվեստ է, որը կարող է խաղաղության հասնելու ուղի դառնալ։
We pray, O Lord, you gave us one mouth to speak, and two ears to hear. Save us from our conceit and allow us to hear and engage in conversation with one another. Imprint on my heart the rule to reach out and embrace others to make our world better. Amen.
https://epostle.net/wp-content/uploads/2025/09/Jemaran-walking-to-school-777-e1757039945606.jpg1125752Վազգեն Մովսեսյանhttps://epostle.net/wp-content/uploads/2022/07/final_logo_large_for_epostle_web-300x189.pngՎազգեն Մովսեսյան2025-09-05 00:01:222025-09-04 19:40:12«Քայլելով» դեպի դպրոց. Ճեմարանը
Ամառվա ավարտին զուգընթաց՝ դպրոցների դռները բացվում են՝ ողջունելու աշակերտների նոր խմբերին և, հուսանք, ապագա շրջանավարտներին։
Այսօր դասարաններում ուսուցումը բազմազան է։ Դասարանի առջև կանգնած ուսուցչի, դասախոսի կամ դաստիարակի կողքին աշակերտների ուշադրության համար պայքարում են մարդկային և տեխնիկական բազմաթիվ միջոցներ՝ մոնիտորներից ու բջջային հեռախոսներից մինչև արհեստական բանականության չաթ-բոտեր։ Որոշ դպրոցներ սահմանափակում են բջջային հեռախոսների օգտագործումը դասաժամերին՝ նշելով, որ դրանք խաթարում են ուսումնական միջավայրը ոչ միայն խաղեր խաղալու գայթակղության, այլև երկրի կամ աշխարհի տարբեր ծայրերում գտնվող մարդկանց հետ շփվելու հնարավորության պատճառով։ Այս ամենը խլում է դասաժամերը, իսկ նրանց համար, ովքեր չունեն այդ սարքերը, ի հայտ են գալիս մի շարք մտահոգիչ գործոններ, որոնք խոչընդոտում են լիարժեք կրթություն ստանալուն։
Կրթօջախներում կան նաև մարդիկ, ովքեր անբարեխիղճ միջոցներով են փորձում ազդել աշակերտների վրա, որպեսզի ավանդական «երեք հիմնասյուները»՝ ընթերցանությունը, գրելը և թվաբանությունը, էլ ավելի լրացվեն այլ բովանդակությամբ։
Որպես հոգևորական՝ ինձ հաճախ են հարցնում, թե ինչ կարծիք ունեմ դպրոցում աղոթքի վերաբերյալ։ Սա մի թեմա է, որը պարբերաբար արծարծվում է կրթության շուրջ տարբեր քննարկումներում։ Ի գիտություն՝ ես դեմ եմ դպրոցում կազմակերպված աղոթքին։ Սովորեցրեք Ձեր երեխաներին աղոթել տանը։ Ես, անշուշտ, չեմ ցանկանում, որ մարդկային գոյության բնույթի մասին հնացած կամ տարօրինակ պատկերացումներ ունեցող որևէ մեկը աղոթք առաջնորդի մի Աստծո հանդեպ, որը ներկայացնում է իմ արժեքներին հակասող սկզբունքներ։ Կրոնական դաստիարակության պատասխանատվությունը դպրոցի վրա դնելու փոխարեն՝ ավելի լավ է տանը բաց քննարկումներ ունենաք երեխաների հետ, տանեք նրանց եկեղեցի, ներգրավեք համայնքային կյանքում և թույլ տվեք, որ երեխաները դպրոցում կենտրոնանան հիմնական գիտելիքների վրա։
Վաղը մենք կկենտրոնանանք Հայ եկեղեցուց եկող ուսուցման մի յուրահատուկ փորձի վրա, որը կիրառվել է և կարող է մեզ համար օրինակ ծառայել այս բարդ աշխարհում։
Today, we pray, Lord our God, protect and nurture our children. Give them grace and peace of mind so they may focus learning the essentials to maneuver through life and give me – my children’s first teacher — the guidance to share Your Love, Your Light, and their gifts with others. Amen.
https://epostle.net/wp-content/uploads/2025/09/Bouncing-back-to-school.jpg11251125Վազգեն Մովսեսյանhttps://epostle.net/wp-content/uploads/2022/07/final_logo_large_for_epostle_web-300x189.pngՎազգեն Մովսեսյան2025-09-04 00:01:462025-09-04 13:03:41Վերադարձ դպրոց
Արագ մտածեք. ո՞վ էր Ձեր սիրելի ուսուցիչը դպրոցում։ Ո՞ւմից եք Դուք ամենաշատը սովորել։ Հավանաբար նրանք այն դասախոսները չէին, որոնք պարզապես նստեցնում էին Ձեզ, գիտելիքներ լցնում Ձեր ուղեղի մեջ և 50 րոպե անց ազատ արձակում։ Համարձակվում եմ ասել, որ լավագույն ուսուցիչները կամ դասախոսները բնավ էլ դասախոսություններ կարդացողները չէին, այլ նրանք, ովքեր Ձեզ ներգրավում էին երկխոսության մեջ։ Այն ուսուցիչը, որը մարտահրավեր էր նետում՝ տրամադրելով նյութ խորհելու, զարմանալու, հարցեր տալու և սեփական եզրակացությունները ձևավորելու համար, հենց նա էր, որ փոխանցում էր գիտելիք և, գուցե, նաև իմաստություն։
Հարցեր տալը սովորելու միջոց է։ Հիսուսը սովորեցնում էր հարցեր առաջադրելով, իր աշակերտներին ներգրավելով մտածողության գործընթացի մեջ, որի միջոցով նրանք ճանաչում էին Նրան, ճանաչում Նրա սերը իրենց հանդեպ և Երկնքի Արքայության վեհ ճշմարտությունները։ Նույնիսկ Նրա ուսմունքի գագաթնակետը՝ Լեռան քարոզը (Մատթեոս 5-7), որը ներկայացված է որպես «դասախոսություն», իրականում հարց ու պատասխանների շարք է, որտեղ հայտնի փաստերին հաջորդում են ուսուցողական պատասխաններ։ «Լսել եք, որ ասվել է...»,- ասում էր Հիսուսը՝ նշելով հայտնի մի բան, ապա պատասխանում իր դասով՝ խորհրդածության և ի վերջո՝ ուսուցման համար։
Որպես սիրող և հոգատար Աստված՝ Նա հրավիրում է Ձեզ գալ Իր մոտ սիրով և Նրան ավելի մոտիկից ճանաչելու ձգտումով։ Մենք բոլորս տարբեր ենք, ունենք տարբեր դաստիարակություն, բախվում ենք տարբեր երկընտրանքների ու ուրախությունների։ Բնական է, որ Դուք հարցեր կունենաք։ Ինչո՞ւ չարիք։ Ինչո՞ւ ցավ։ Որտե՞ղ է ուրախությունը։ Ինչպե՞ս գտնել երկինքը։ Յուրաքանչյուրիս Նա հնարավորություն է տալիս. «Խնդրեցե՛ք, և կտրվի ձեզ, փնտրեցե՛ք և կգտնեք, թակեցե՛ք և կբացվի ձեր առաջ։ Որովհետև ամեն ոք, ով խնդրում է՝ ստանում է, ով փնտրում է՝ գտնում է, և ով թակում է՝ նրա առաջ բացվում է»։
Այո՛, մտածելը և հարցեր տալը թույլատրելի են։
Այսօր մենք աղոթում ենք Սաղմոս 4-ը. «Իմ արդարության Աստվա՛ծ, երբ կանչում եմ, պատասխանի՛ր ինձ։ Նեղության մեջ Դու ինձ տարածություն տվեցիր։ Ողորմի՛ր ինձ և լսի՛ր իմ աղոթքը։ Խաղաղությամբ կպառկեմ ու կքնեմ, որովհետև միայն Դու, Տե՛ր, ինձ ապահով կբնակեցնես։ Ամեն։»
https://epostle.net/wp-content/uploads/2024/07/P1011568-scaled.jpg19962560Վազգեն Մովսեսյանhttps://epostle.net/wp-content/uploads/2022/07/final_logo_large_for_epostle_web-300x189.pngՎազգեն Մովսեսյան2024-07-23 00:01:212024-07-22 22:29:59Հարցեր տալը թույլատրելի է