Ամառային արձակուրդն ավարտվել է, և դպրոցներում ուսումնական գործընթացը վերսկսվել է։ Ուսումնառությունը տեղի է ունենում ինչպես դասարաններում, այնպես էլ թվային հարթակներում։
Հայ եկեղեցին առաջարկում է ուսուցման մի յուրօրինակ մեթոդ։ Այն կիրառվել է դարեր շարունակ և կարող է օրինակ ծառայել բարդ աշխարհում գիտելիք ստանալու համար։
Հայերենում ճեմարան բառը ծագում է «քայլել»՝ «ճեմել» բայից։ Վանքերի շուրջ գտնվող երկար ու լայն ճեմուղիները ժամանակին ծառայում էին որպես դասասրահներ, որտեղ երիտասարդ միաբանները հավաքվում էին իրենց վարդապետի շուրջ՝ երկխոսության միջոցով գիտելիք ստանալու համար։ Այս զրույցներում միահյուսվում էին փիլիսոփայությունը, աստվածաբանությունը, քրիստոսաբանությունը և տիեզերագիտությունը։
«Ճեմարանական» ուսուցման մոդելը հայ եկեղեցու այն արժեքավոր գործիքներից է, որն արժե որդեգրել։ Այն աշխարհում, որտեղ թյուրիմացությունը դարձել է նորմ, որտեղ անձնական զրույցները փոխարինվել են կարճ հաղորդագրություններով, իսկ բարդ խնդիրները լուծվում են մեկ գրառմամբ, բովանդակալից և արդյունավետ երկխոսության մեջ մտնելու կարողությունը մի արվեստ է, որը կարող է խաղաղության հասնելու ուղի դառնալ։
Մենք աղոթում ենք. «Տե՛ր, Դու մեզ տվեցիր մեկ բերան՝ խոսելու, և երկու ականջ՝ լսելու համար։ Ազատի՛ր մեզ մեր ինքնահավանությունից և թույլ տուր լսել ու երկխոսել միմյանց հետ։ Իմ սրտում դրոշմի՛ր ուրիշներին ձեռք մեկնելու և նրանց գրկելու կանոնը, որպեսզի մեր աշխարհն ավելի լավը դարձնենք։ Ամեն»։
https://epostle.net/wp-content/uploads/2025/09/Jemaran-walking-to-school-777-e1757039945606.jpg1125752Վազգեն Մովսեսյանhttps://epostle.net/wp-content/uploads/2022/07/final_logo_large_for_epostle_web-300x189.pngՎազգեն Մովսեսյան2026-09-04 00:10:442026-09-03 20:51:26Ճեմարան. քայլի՛ր և սովորի՛ր
Ամառվա ավարտին զուգընթաց՝ դպրոցների դռները բացվում են՝ ողջունելու աշակերտների նոր խմբերին և, հուսանք, ապագա շրջանավարտներին։
Այսօր դասարաններում ուսուցումը բազմազան է։ Դասարանի առջև կանգնած ուսուցչի, դասախոսի կամ դաստիարակի կողքին աշակերտների ուշադրության համար պայքարում են մարդկային և տեխնիկական բազմաթիվ միջոցներ՝ մոնիտորներից ու բջջային հեռախոսներից մինչև արհեստական բանականության չաթ-բոտեր։ Որոշ դպրոցներ սահմանափակում են բջջային հեռախոսների օգտագործումը դասաժամերին՝ նշելով, որ դրանք խաթարում են ուսումնական միջավայրը ոչ միայն խաղեր խաղալու գայթակղության, այլև երկրի կամ աշխարհի տարբեր ծայրերում գտնվող մարդկանց հետ շփվելու հնարավորության պատճառով։ Այս ամենը խլում է դասաժամերը, իսկ նրանց համար, ովքեր չունեն այդ սարքերը, ի հայտ են գալիս մի շարք մտահոգիչ գործոններ, որոնք խոչընդոտում են լիարժեք կրթություն ստանալուն։
Կրթօջախներում կան նաև մարդիկ, ովքեր անբարեխիղճ միջոցներով են փորձում ազդել աշակերտների վրա, որպեսզի ավանդական «երեք հիմնասյուները»՝ ընթերցանությունը, գրելը և թվաբանությունը, էլ ավելի լրացվեն այլ բովանդակությամբ։
Որպես հոգևորական՝ ինձ հաճախ են հարցնում, թե ինչ կարծիք ունեմ դպրոցում աղոթքի վերաբերյալ։ Սա մի թեմա է, որը պարբերաբար արծարծվում է կրթության շուրջ տարբեր քննարկումներում։ Ի գիտություն՝ ես դեմ եմ դպրոցում կազմակերպված աղոթքին։ Սովորեցրեք Ձեր երեխաներին աղոթել տանը։ Ես, անշուշտ, չեմ ցանկանում, որ մարդկային գոյության բնույթի մասին հնացած կամ տարօրինակ պատկերացումներ ունեցող որևէ մեկը աղոթք առաջնորդի մի Աստծո հանդեպ, որը ներկայացնում է իմ արժեքներին հակասող սկզբունքներ։ Կրոնական դաստիարակության պատասխանատվությունը դպրոցի վրա դնելու փոխարեն՝ ավելի լավ է տանը բաց քննարկումներ ունենաք երեխաների հետ, տանեք նրանց եկեղեցի, ներգրավեք համայնքային կյանքում և թույլ տվեք, որ երեխաները դպրոցում կենտրոնանան հիմնական գիտելիքների վրա։
Վաղը մենք կկենտրոնանանք Հայ եկեղեցուց եկող ուսուցման մի յուրահատուկ փորձի վրա, որը կիրառվել է և կարող է մեզ համար օրինակ ծառայել այս բարդ աշխարհում։
Այսօր մենք աղոթում ենք. «Տե՛ր մեր Աստված, պահպանիր և խնամիր մեր երեխաներին։ Շնորհի՛ր նրանց ողորմություն և մտքի խաղաղություն, որպեսզի նրանք կարողանան կենտրոնանալ կյանքի ընթացքում անհրաժեշտ հմտությունները սովորելու վրա, իսկ ինձ՝ իմ երեխաների առաջին ուսուցչիս, տո՛ւր առաջնորդություն՝ կիսվելու Քո Սիրով, Քո Լույսով և նրանց շնորհներով ուրիշների հետ։ Ամեն»։
https://epostle.net/wp-content/uploads/2025/09/Bouncing-back-to-school.jpg11251125Գրիգորhttps://epostle.net/wp-content/uploads/2022/07/final_logo_large_for_epostle_web-300x189.pngԳրիգոր2026-09-03 00:56:592026-09-02 23:07:34Վերադարձ դպրոց
Հավանաբար, յուրաքանչյուրը ժամանակ առ ժամանակ իր ձեռքը բաց կրակին կամ տաք առարկային այնքան է մոտեցրել, որ զգացել է ջերմությունը, ապա արագ հետ քաշել այն՝ այրվածքից խուսափելու համար։ Երբեմն էլ, գուցե ոչ բավականաչափ արագ, առաջացած բշտիկները հուշում են դանդաղ արձագանքի մասին, և մենք ցավ ենք զգում։ Գրեթե բոլորը սովորել են զգուշանալ ջերմությունից՝ այրվածքին մոտ փորձառության շնորհիվ։ Որքան էլ երեխային զգուշացնեն, հենց ջերմության աղբյուրի հետ անմիջական շփումն է, որ հասկանալի է դարձնում՝ կրակը կարող է այրել։
Պատկերացրեք, եթե մենք չսովորեինք մեր սխալներից։ Պատկերացրեք, եթե ամեն անգամ բաց կրակ տեսնելիս ստիպված լինեինք ձեռքը մոտեցնել, զգալ ջերմությունը, հետ քաշել և միայն այդ ժամանակ հասկանալ, որ այն կարող է այրել։ Այո՛, փորձառությունը լավագույն ուսուցիչն է, եթե, իհարկե, մենք սովորում ենք մեր սխալներից։
Հիսուսը Մատթեոսի 18-րդ գլխում առակ է պատմում մի մարդու մասին, որին ներում են պարտքը, և նա դաս է ստանում ներողամտության վերաբերյալ։ Սակայն, երբ նա հանդիպում է մեկին, ով իրեն պարտք է, նա ոչ մի կարեկցանք կամ ողորմություն չի ցուցաբերում և պահանջում է անհապաղ վճարել պարտքը։ Թեև առակը կենտրոնանում է ներողամտության գործողության վրա, այն պարունակում է նաև ուսուցումից բխող պատասխանատվության մասին խորքային դաս։
Ողջ կյանքը ուսուցողական փորձառություն է՝ իրադարձություններով, որոնք մեզ դրդում են որոշումներ կայացնել։ Այդ որոշումները հիմնված են այն բանի վրա, ինչ մենք սովորել ենք կյանքի մեզ տված բազմաթիվ դասերից։
Հայերը Խաչի ժողովուրդ են, մի փաստ, որը Հայ եկեղեցին տոնում է իր ծիսակարգերի և ուսմունքների միջոցով։ Խաչը հայ ժողովրդի համար տառապանքի և հաղթանակի, խաչելության և հարության խորհրդանիշ է։ Նրանք իրենց՝ որպես քրիստոնյա ազգի պատմությունից սովորել են խաչի դասերն ու ուղին։ 1915 թվականը արձանագրում է 20-րդ դարի առաջին ցեղասպանությունը, որը տեղի ունեցավ Օսմանյան կայսրությունում ապրող հայ ժողովրդի դեմ։ Հարյուր տարի անց՝ 2023 թվականին, էթնիկ զտումների արշավը կրկին տեղի ունեցավ հայկական հողերում՝ Արցախում։ Աշխարհը դիտում էր 1915-ին և կրկին 2023-ին։ Եվս մեկ դաս՝ ունենալ ցեղասպանություն և մնալ մեկուսացված աշխարհում։
Այսօր էթնիկ զտումների հերթական արշավն է ընթանում, որը լուսաբանվում է աշխարհի բոլոր լրատվամիջոցներով, մի աշխարհի, որը խուլ ու անտարբեր է լուրերի հանդեպ։ Գազայում ցեղասպանություն է տեղի ունենում։ Սա քաղաքական խնդիր չէ, այլ մարդասիրական։ Հայ եկեղեցին Խաչելության վկան է՝ Խաչի վկան, և չի կարող լուռ մնալ՝ Հարության Ավետարանը քարոզելով։ Այստեղ մենք հասկանում ենք Արմոդոքսիայի՝ այսօրվա մեր աշխարհում գործող Հայ եկեղեցու անհրաժեշտությունը։ Մեր սովորածը կյանքի կոչելը այն է, ինչ պահանջվում է մեզանից՝ որպես մարդկանց։ Սա այն առակի հիմքում ընկած դասն է, որով Հիսուսը մեզ սովորեցնում է դասեր քաղել մեր անցյալից։
Կան բազմաթիվ դասեր, որոնք ավելի ցավալի և ծանր են, քան բաց կրակից ստացված այրվածքը։ Մարդկության հոգին կորչում է, երբ մենք անտեսում ենք արդարության և կյանքի համար լռության մեջ ձայն բարձրացնելու ամենահիմնարար դասերը։
Մենք աղոթում ենք արիության համար՝ պաշտպանելու այն, ինչ ճիշտ է, նույնիսկ երբ դա դժվար է։ Օգնե՛ք մեզ լինել Ձեր խաղաղության և արդարության գործիքները՝ մեր բոլոր գործերում արտացոլելով Ձեր սերը։ Ամեն։
Ամառային արձակուրդն ավարտվել է, և դպրոցներում ուսումնական գործընթացը վերսկսվել է։ Ուսումնառությունը տեղի է ունենում ինչպես դասարաններում, այնպես էլ թվային հարթակներում։
Հայ եկեղեցին առաջարկում է ուսուցման մի յուրօրինակ մեթոդ։ Այն կիրառվել է դարեր շարունակ և կարող է օրինակ ծառայել բարդ աշխարհում գիտելիք ստանալու համար։
Հայերենում ճեմարան բառը ծագում է «քայլել»՝ «ճեմել» բայից։ Վանքերի շուրջ գտնվող երկար ու լայն ճեմուղիները ժամանակին ծառայում էին որպես դասասրահներ, որտեղ երիտասարդ միաբանները հավաքվում էին իրենց վարդապետի շուրջ՝ երկխոսության միջոցով գիտելիք ստանալու համար։ Այս զրույցներում միահյուսվում էին փիլիսոփայությունը, աստվածաբանությունը, քրիստոսաբանությունը և տիեզերագիտությունը։
«Ճեմարանական» ուսուցման մոդելը հայ եկեղեցու այն արժեքավոր գործիքներից է, որն արժե որդեգրել։ Այն աշխարհում, որտեղ թյուրիմացությունը դարձել է նորմ, որտեղ անձնական զրույցները փոխարինվել են կարճ հաղորդագրություններով, իսկ բարդ խնդիրները լուծվում են մեկ գրառմամբ, բովանդակալից և արդյունավետ երկխոսության մեջ մտնելու կարողությունը մի արվեստ է, որը կարող է խաղաղության հասնելու ուղի դառնալ։
Տե՛ր, աղոթում ենք Քեզ. Դու մեզ տվեցիր մեկ բերան՝ խոսելու, և երկու ականջ՝ լսելու համար։ Փրկե՛ք մեզ մեր ինքնահավանությունից և թույլ տվե՛ք լսել միմյանց ու զրուցել։ Իմ սրտում դրոշմե՛ք ուրիշներին ձեռք մեկնելու և գրկելու կանոնը, որպեսզի մեր աշխարհն ավելի լավը դարձնենք։ Ամեն։
https://epostle.net/wp-content/uploads/2025/09/Jemaran-walking-to-school-777-e1757039945606.jpg1125752Վազգեն Մովսեսյանhttps://epostle.net/wp-content/uploads/2022/07/final_logo_large_for_epostle_web-300x189.pngՎազգեն Մովսեսյան2025-09-05 00:01:222025-09-04 19:40:12«Քայլելով» դեպի դպրոց. Ճեմարանը
Ամառվա ավարտին զուգընթաց՝ դպրոցների դռները բացվում են՝ ողջունելու աշակերտների նոր խմբերին և, հուսանք, ապագա շրջանավարտներին։
Այսօր դասարաններում ուսուցումը բազմազան է։ Դասարանի առջև կանգնած ուսուցչի, դասախոսի կամ դաստիարակի կողքին աշակերտների ուշադրության համար պայքարում են մարդկային և տեխնիկական բազմաթիվ միջոցներ՝ մոնիտորներից ու բջջային հեռախոսներից մինչև արհեստական բանականության չաթ-բոտեր։ Որոշ դպրոցներ սահմանափակում են բջջային հեռախոսների օգտագործումը դասաժամերին՝ նշելով, որ դրանք խաթարում են ուսումնական միջավայրը ոչ միայն խաղեր խաղալու գայթակղության, այլև երկրի կամ աշխարհի տարբեր ծայրերում գտնվող մարդկանց հետ շփվելու հնարավորության պատճառով։ Այս ամենը խլում է դասաժամերը, իսկ նրանց համար, ովքեր չունեն այդ սարքերը, ի հայտ են գալիս մի շարք մտահոգիչ գործոններ, որոնք խոչընդոտում են լիարժեք կրթություն ստանալուն։
Կրթօջախներում կան նաև մարդիկ, ովքեր անբարեխիղճ միջոցներով են փորձում ազդել աշակերտների վրա, որպեսզի ավանդական «երեք հիմնասյուները»՝ ընթերցանությունը, գրելը և թվաբանությունը, էլ ավելի լրացվեն այլ բովանդակությամբ։
Որպես հոգևորական՝ ինձ հաճախ են հարցնում, թե ինչ կարծիք ունեմ դպրոցում աղոթքի վերաբերյալ։ Սա մի թեմա է, որը պարբերաբար արծարծվում է կրթության շուրջ տարբեր քննարկումներում։ Ի գիտություն՝ ես դեմ եմ դպրոցում կազմակերպված աղոթքին։ Սովորեցրեք Ձեր երեխաներին աղոթել տանը։ Ես, անշուշտ, չեմ ցանկանում, որ մարդկային գոյության բնույթի մասին հնացած կամ տարօրինակ պատկերացումներ ունեցող որևէ մեկը աղոթք առաջնորդի մի Աստծո հանդեպ, որը ներկայացնում է իմ արժեքներին հակասող սկզբունքներ։ Կրոնական դաստիարակության պատասխանատվությունը դպրոցի վրա դնելու փոխարեն՝ ավելի լավ է տանը բաց քննարկումներ ունենաք երեխաների հետ, տանեք նրանց եկեղեցի, ներգրավեք համայնքային կյանքում և թույլ տվեք, որ երեխաները դպրոցում կենտրոնանան հիմնական գիտելիքների վրա։
Վաղը մենք կկենտրոնանանք Հայ եկեղեցուց եկող ուսուցման մի յուրահատուկ փորձի վրա, որը կիրառվել է և կարող է մեզ համար օրինակ ծառայել այս բարդ աշխարհում։
Այսօր մենք աղոթում ենք. Տե՛ր մեր Աստված, պահպանե՛ք և խնամե՛ք մեր երեխաներին։ Շնորհ և հոգու խաղաղություն տվե՛ք նրանց, որպեսզի նրանք կարողանան կենտրոնանալ կյանքի ուղին հարթելու համար անհրաժեշտ գիտելիքներ ձեռք բերելու վրա, իսկ ինձ՝ իմ երեխաների առաջին ուսուցչին, առաջնորդություն տվե՛ք՝ կիսվելու Ձեր Սիրով, Ձեր Լույսով և նրանց շնորհներով ուրիշների հետ։ Ամեն։
https://epostle.net/wp-content/uploads/2025/09/Bouncing-back-to-school.jpg11251125Վազգեն Մովսեսյանhttps://epostle.net/wp-content/uploads/2022/07/final_logo_large_for_epostle_web-300x189.pngՎազգեն Մովսեսյան2025-09-04 00:01:462025-09-04 13:03:41Վերադարձ դպրոց
Արագ մտածեք. ո՞վ էր Ձեր սիրելի ուսուցիչը դպրոցում։ Ո՞ւմից եք Դուք ամենաշատը սովորել։ Հավանաբար նրանք այն դասախոսները չէին, որոնք պարզապես նստեցնում էին Ձեզ, գիտելիքներ լցնում Ձեր ուղեղի մեջ և 50 րոպե անց ազատ արձակում։ Համարձակվում եմ ասել, որ լավագույն ուսուցիչները կամ դասախոսները բնավ էլ դասախոսություններ կարդացողները չէին, այլ նրանք, ովքեր Ձեզ ներգրավում էին երկխոսության մեջ։ Այն ուսուցիչը, որը մարտահրավեր էր նետում՝ տրամադրելով նյութ խորհելու, զարմանալու, հարցեր տալու և սեփական եզրակացությունները ձևավորելու համար, հենց նա էր, որ փոխանցում էր գիտելիք և, գուցե, նաև իմաստություն։
Հարցեր տալը սովորելու միջոց է։ Հիսուսը սովորեցնում էր հարցեր առաջադրելով, իր աշակերտներին ներգրավելով մտածողության գործընթացի մեջ, որի միջոցով նրանք ճանաչում էին Նրան, ճանաչում Նրա սերը իրենց հանդեպ և Երկնքի Արքայության վեհ ճշմարտությունները։ Նույնիսկ Նրա ուսմունքի գագաթնակետը՝ Լեռան քարոզը (Մատթեոս 5-7), որը ներկայացված է որպես «դասախոսություն», իրականում հարց ու պատասխանների շարք է, որտեղ հայտնի փաստերին հաջորդում են ուսուցողական պատասխաններ։ «Լսել եք, որ ասվել է...»,- ասում էր Հիսուսը՝ նշելով հայտնի մի բան, ապա պատասխանում իր դասով՝ խորհրդածության և ի վերջո՝ ուսուցման համար։
Որպես սիրող և հոգատար Աստված՝ Նա հրավիրում է Ձեզ գալ Իր մոտ սիրով և Նրան ավելի մոտիկից ճանաչելու ձգտումով։ Մենք բոլորս տարբեր ենք, ունենք տարբեր դաստիարակություն, բախվում ենք տարբեր երկընտրանքների ու ուրախությունների։ Բնական է, որ Դուք հարցեր կունենաք։ Ինչո՞ւ չարիք։ Ինչո՞ւ ցավ։ Որտե՞ղ է ուրախությունը։ Ինչպե՞ս գտնել երկինքը։ Յուրաքանչյուրիս Նա հնարավորություն է տալիս. «Խնդրեցե՛ք, և կտրվի ձեզ, փնտրեցե՛ք և կգտնեք, թակեցե՛ք և կբացվի ձեր առաջ։ Որովհետև ամեն ոք, ով խնդրում է՝ ստանում է, ով փնտրում է՝ գտնում է, և ով թակում է՝ նրա առաջ բացվում է»։
Այո՛, մտածելը և հարցեր տալը թույլատրելի են։
Այսօր մենք աղոթում ենք Սաղմոս 4-ը. «Իմ արդարության Աստվա՛ծ, երբ կանչում եմ, պատասխանի՛ր ինձ։ Նեղության մեջ Դու ինձ տարածություն տվեցիր։ Ողորմի՛ր ինձ և լսի՛ր իմ աղոթքը։ Խաղաղությամբ կպառկեմ ու կքնեմ, որովհետև միայն Դու, Տե՛ր, ինձ ապահով կբնակեցնես։ Ամեն։»
https://epostle.net/wp-content/uploads/2024/07/P1011568-scaled.jpg19962560Վազգեն Մովսեսյանhttps://epostle.net/wp-content/uploads/2022/07/final_logo_large_for_epostle_web-300x189.pngՎազգեն Մովսեսյան2024-07-23 00:01:212024-07-22 22:29:59Հարցեր տալը թույլատրելի է