Next Step with Fr. Vazken #815 — July 24, 2026
The challenge to understand Holy Scripture as a product of the fourth dimension, namely, its time, yet sharing the timeless truth of Armodoxy. Generational realities in communications, transportation, books, music and genocide. From Fr. Vazken’s notebook: a woman of faith finds peace and reconciliation. Generational Ends.
Joni Mitchell, Both Sides Now
This week we’ve been taking a look at time and timing. Directly connected with the measurement of time is one of the virtues, patience. Patience is understood as an essential quality for leading a fulfilling and balanced life and tops the list of virtues.
Expectations are the cause of our disappointments. Expectations are built on our perception of time. We expect certain things to happen – to get something, to be accepted into a school, to fall in love, to receive a promotion, to have a wrong corrected – and when those expectations are not realized we, at the very least, are disappointed. Expectations are built on our self-imposed time-tables and patience is thrown out the door when we impose those restrictions. If you think about it, it is the disappointment and the discouragement that leads to the large numbers of depression and mental anguish in our day, caused from a society that is based on immediate gratification. Walk into a store, or go up to a vending machine, put your money in or hand it over, and you are gratified. And note, that I didn’t say satisfied. As we develop patience, expectations are reduced, hence disappointment and frustrations are eliminated from our life.
Next week, the Lenten Season begins. It is a time to grow in Faith and to strengthen out of our weaknesses. It is a time where patience can be developed through the dietary and disciplinary practices imposed on us by the Church.
Lent begins on Monday. The Sunday before Lent, this coming Sunday, is referred to as “Poon Paregetan” or “Boon Barekendan” depending on which side of Ararat you come from. The word translates to Good Life or Good Living. It is a day of indulging before the Lenten practices kick in.
The duration of Lent is forty days. But the real purpose of Lent are the 325 days that follow the forty. The skills, the discipline and patience that are learned in Lent are what help us in our everyday life. Armodoxy is about training the self to be at peace with his or her world, developing the virtues that build relationships that are cornerstone for a world of peace and understanding.
Celebrate the Day of Good Living this Sunday and then join me on Monday as we begin the Lenten Season.
We pray, Lord Jesus Christ, you gave yourself for the salvation of the world. On the Holy Cross you endured the suffering and persecution of your Creation. Your patience on the Cross was defined by Your Love for us. Help me to understand my limitations and build the virtue of patience to overcome my challenges with the tool of Love. Amen.
This week we’re exploring timing: how events, large and small, take place over the course of time. Time marches slow when you’re young. You can’t wait to get older, to walk to school by yourself, ride a bike, later a car. To date. To stay out. You can’t wait to get older. Time is slow. And the older you get, time seems to be rushing through at too fast of a pace. You want to pull the breaks, but there’s no way to slow it down.
Time is in fact, relative, not on because of any complex Einsteinian equation but by simple mathematics. For a child of two years, a year is a half a lifetime! For a person of 70 years, that same year is 1/70th of a lifetime. Of course it goes by fast!
Sometimes to cut our anxiety and temper our impatience we refer to “God’s time,” an idea that God has a predetermined time for events to happen, and that it may differ from our own sense of time. In non-religious terms, we say, “In due time.” God’s time is beyond our measurements. In the passage where Jesus is tempted by the Devil, it says, “In an instant he showed him all the kingdoms on Earth.” (Luke 4) That instant might be understood as outside of time.
In Armenian churches throughout the world the symbol of “է” (pronounced ‘eh’) is found atop altar tables, on khatchkars (stone carvings of crosses) and on ornamental vestments. The “է” is the seventh letter of the Armenian alphabet, seven being the number of universe, or completeness, that is, the combination of four (for the corners of the earth) and three (the number of the heavens as in the Trinity). In the Armenian language that symbol/letter is the verb to be in the present tense. It is. It is, is the name of God. Not “He was,” not “He will be,” but “He is.” He is the eternal present. In the Old Testament, in the Book of Exodus (3:14), God said to Moses, “I am who I am. This is what you are to say to the People of God: ‘I am has sent me to you.’” And before Biblical times, throughout Armenia, near the base of Mt. Ararat, at the cradle of civilization, markings and symbols point in temporal terms to the eternal truth of living in the moment. That’s Armodoxy. That’s “O.G. Christianity.” In Jesus’ experience, “in an instant showing all the kingdoms of Earth.” As we grow in faith we align more and more with the Eternal and with eternity, with the “է”. Aligning with “է”, finding God, is the purpose of good religion and certainly the call made to us by Christ. There, we find that God’s timing is perfect.
We pray, from the words of St. Peter, (2Peter 3:9) Lord, You are not slow in keeping Your promise, as some understand slowness. Instead, You are patient with us, not wanting anyone to perish, but for everyone to come to repentance. Keep me strong in my faith and in my love for You and all my brothers and sisters. Amen.
This week we’re exploring timing: how events, large and small, take place over the course of time, what is meant by “God’s time” and why patience is a virtue. Yesterday, I shared with you the story of the Armenian Martyrs’ Monument in Montebello which received historic landmark status by the state of California.
My grandparents, all four of them were survivors of the Armenian Genocide (1915-1922). They came to America with literally the shirt on their backs. The next generation, that is, my parents, were the ones that built life up from scratch. They were the ones that recognized the importance of remembering the past to prevent it from happening again. The Montebello monument was built with that intention by the efforts of an entire community of people who supported the idea of remembering. A small group of 18 men spearheaded that effort, and I’m proud to say that my dad was one of the Monument committee members. In April 1968, His Holiness Vazken I, the Catholicos of All Armenians, dedicated the monument in a ceremony that was witnessed by thousands.
So, there I was at the foot of the 75-foot monument, with a few hundred people in attendance, to turn over the monument to the State of California in its dedication as a historic landmark, in line with places such as the Golden Gate Bridge, Hearst Castle and the Los Angeles Coliseum. I was standing as the center link of five generations in the time continuum that unites us. My grandparents and my parents are memories today that are sparked by this monument. I’m standing there looking out at an audience that included by children and grandchildren. Five generations represented with memory, presence and a future. I was honored and privileged to offer the opening prayer for the dedication of the monument as a Historic Landmark.
Heavenly Father, we thank you for this beautiful day and this chance to leave a legacy by designating our Martyrs’ Monument as a historic landmark. Bless all those who made this a possibility.
Montebello means beautiful mountain, and with this monument and all that it symbolizes – the 1.5 million martyred SAINTS of the Armenian Genocide, this has become a holy and sacred mountain for us, a place where we can remember the past and also stand in thanksgiving to this country, the United States of America, for opening its doors to us as a place of safety and a place where we felt belonging.
Bless, O Lord, the work of our hands. May this monument continue to stand as a beacon of remembrance and inspiration, inspiring us and the generations to come, to remain vigilant against injustice and wherever the unspeakable crime of Genocide is thought of in this world. May we be moved to action and work for peace. We ask this in the name of the Prince of Peace, our Lord Jesus Christ. Amen.”
Join me tomorrow as we continue on this thread.
https://epostle.net/wp-content/uploads/2025/02/Monument-through-time-633.jpg11251125Վազգեն Մովսեսյանhttps://epostle.net/wp-content/uploads/2022/07/final_logo_large_for_epostle_web-300x189.pngՎազգեն Մովսեսյան2025-02-25 00:01:432025-02-24 19:53:37Հուշարձան. ժամանակը՝ հակառակ ընթացքով
Արմոդոքսին այսօր. Աստվածահայտնության երրորդ ծննդյան պատումը
Սուրբծննդյան երրորդ պատմությունը, որի մասին խոսեցի, բավականին տարբերվում է մյուս երկուսից, որոնք լսեցինք երեկ։ Առանց մոգերի և հովիվների բացակայությամբ՝ մենք կարդում ենք Հովհաննեսի Ավետարանի պատմությունը։ Սա 2000 տարի առաջ տեղի ունեցած պատմություն չէ, այլ ամբողջ ժամանակի և հավերժության սկզբից։ Այն մեզ չի կապում Բեթղեհեմի, Եգիպտոսի կամ Նազարեթի հետ։ Փոխարենը՝ այն մեզ կապում է գրանցված ժամանակի առաջին վայրկյանների հետ, որտեղ հավերժությունը սահմանում է գտնում, որտեղ դատարկությունը ձև է ստանում, և լույսը ճեղքում է խավարը։ Իմաստով՝ սա տիեզերական հայտնություն է, քանի որ այն հակադրվում է տարածությանն ու ժամանակին։ Հովիվներին և մոգերին մենք բոլորս հասկանում ենք, բայց այս պատմությունը նրանց համար է, ովքեր լսել են Հիսուս Քրիստոսի էական ճշմարտություններն ու ուսմունքները։ Այստեղ, ուրեմն, մենք լսում ենք Աստվածահայտնության պատմությունը՝ Աստծու Հայտնությունը.
Սկզբից էր Բանը, և Բանը Աստծու մոտ էր, և Բանը Աստված էր։ Նա սկզբից Աստծու մոտ էր։ Ամեն ինչ Նրանով եղավ, և առանց Նրա ոչինչ չեղավ, ինչ որ եղել է։ Նրա մեջ կյանք կար, և կյանքը մարդկանց լույսն էր։ Եվ լույսը խավարի մեջ լուսավորում է, և խավարը այն չընկալեց։
Աստծուց ուղարկված մի մարդ կար, որի անունը Հովհաննես էր։ Նա եկավ որպես վկա, որպեսզի վկայի Լույսի մասին, որպեսզի բոլորը նրա միջոցով հավատան։ Նա ինքը Լույսը չէր, այլ ուղարկված էր, որպեսզի վկայի այդ Լույսի մասին։ Դա էր ճշմարիտ Լույսը, որ լուսավորում է յուրաքանչյուր մարդու, որ գալիս է աշխարհ։
Նա աշխարհի մեջ էր, և աշխարհը Նրանով եղավ, բայց աշխարհը Նրան չճանաչեց։ Նա եկավ Իր սեփականների մոտ, և Իր սեփականները Նրան չընդունեցին։ Իսկ նրանց, ովքեր ընդունեցին Նրան, տվեց Աստծու զավակներ դառնալու իշխանություն՝ նրանց, ովքեր հավատում են Նրա անվանը. նրանք, որոնք ոչ արյունից, ոչ մարմնի կամքից և ոչ էլ մարդու կամքից, այլ Աստծուց ծնվեցին։
Եվ Բանը մարմին դարձավ և բնակվեց մեր մեջ, և մենք տեսանք Նրա փառքը՝ փառք, որ Հորից ունի որպես Միածին, լի շնորհով և ճշմարտությամբ։
Հովհաննեսը վկայեց Նրա մասին և բղավեց՝ ասելով. «Սա էր Նա, ում մասին ասացի՝ Նա, ով գալիս է ինձանից հետո, ինձանից առաջ է, որովհետև ինձանից առաջ էր»։
Եվ Նրա լրումից մենք բոլորս ստացանք՝ շնորհ՝ շնորհի փոխարեն։ Որովհետև օրենքը Մովսեսի միջոցով տրվեց, իսկ շնորհն ու ճշմարտությունը Հիսուս Քրիստոսի միջոցով եկան։ Աստծուն ոչ ոք երբեք չի տեսել. Միածին Որդին, որ Հոր գրկում է, Նա հայտնեց Նրան։ (Հովհաննես 1։1-18)
https://epostle.net/wp-content/uploads/2025/01/John-1-the-Heart-of-the-Big-Bang.jpg11251125Վազգեն Մովսեսյանhttps://epostle.net/wp-content/uploads/2022/07/final_logo_large_for_epostle_web-300x189.pngՎազգեն Մովսեսյան2025-01-08 00:01:092025-01-04 13:17:30Աստվածահայտնության երրորդ ծնունդը
Արմոդոքսի՝ այսօրվա համար. Գալստյան շարքը՝ ժամանակը Հիսուսի հետ նշելով
Սուրբ ծննդյան վեցերորդ օրը Ձեր սիրելին կարող է Ձեզ վեց ձվադրող սագ նվիրել, սակայն մեզանից շատերի համար դա պարզապես օրացույցի թերթիկի շրջադարձ կլինի։ Հին տարին ավարտվում է, և սկսվում է նորը։ Կրոնական չեզոքության նկատառումներով՝ ժամանակագրության համար ընդունված են Մ.թ.ա. (մինչև մեր թվարկությունը) և Մ.թ. (մեր թվարկության) հապավումները։ Ոմանք կհիշեն, երբ օգտագործվում էր մեկ այլ համակարգ՝ Ք.ա. (Քրիստոսից առաջ) և Ք.հ. (Քրիստոսի հետո՝ Anno Domini, այսինքն՝ Տիրոջ տարում)։ Մոլորակի բնակչության մեծամասնությունը ժամանակը հաշվարկում է Հիսուս Քրիստոսի ծննդյան իրադարձությամբ։
Նոր տարվա տոնակատարությունը ժամանակի մի հանգրվան է, հարմար առիթ՝ անցյալի մասին խորհելու և ապագան ծրագրելու համար։ Դուք բազմիցս եք դա արել հին տարին նորով փոխարինելու այս շրջադարձային պահին։ Սակայն այս տարի Դուք գտնվում եք Գալստյան (Ադվենտ) ճանապարհորդության մեջ։ Դուք արթնացել եք Հիսուսի ուսմունքների հանդեպ։ Անցյալի մասին խորհելիս՝ ներառեք նաև Հիսուսի մասին Ձեր նախկին պատկերացումները, որոնք գուցե մոռացության են մատնվել, երբ Դուք ավելի եք մտերմացել Նրա խոսքին ու ուսմունքներին։ Օգտագործեք Ձեր ճանապարհորդության օրագիրը և խորհեք այն մասին, թե ինչպես է այս նոր ըմբռնումը Ձեզ առաջնորդում դեպի նոր օր և Նոր տարի։
Մենք ավարտում ենք Սուրբ Ներսես Շնորհալու «Հավատով խոստովանիմ» աղոթքի վերջին՝ 24-րդ ժամի տողերով. «Փառավորյալ Տեր, ընդունիր Քո ծառայի աղոթքները և կատարիր իմ խնդրանքները, որոնք բարի են համարվում։ Բարեխոսությամբ Սուրբ Աստվածածնի, և Սուրբ Հովհաննես Մկրտչի, և Սուրբ Ստեփանոս նախավկայի, և Սուրբ Գրիգոր մեր Լուսավորչի, և Սուրբ Առաքյալների, Մարգարեների, Վարդապետների, Վկաների, Հայրապետների, Ճգնավորների, Կույսերի և Քո բոլոր սրբերի՝ երկնքում և երկրի վրա։ Քեզ՝ անբաժանելի Սուրբ Երրորդությանդ, փառք և պատիվ հավիտյանս հավիտենից։ Ամեն»։
https://epostle.net/wp-content/uploads/2024/12/New-Year-2025.jpg11251125Վազգեն Մովսեսյանhttps://epostle.net/wp-content/uploads/2022/07/final_logo_large_for_epostle_web-300x189.pngՎազգեն Մովսեսյան2024-12-31 18:00:182025-01-01 08:36:26Նոր տարի. Ժամանակը նշելով Հիսուսի հետ
Մի քանի տարի առաջ, երբ մենք 39 մղոնանոց քայլարշավի վերջին հատվածում էինք, տեսանք ավարտագիծը, որը փայլում էր օազիսի պես՝ սպասելով մեր ժամանմանը, զով ջրով, ոտքերի էլեկտրական մերսող սարքերով և աթոռներով։ Մենք երկու օր քայլեցինք Սանտա Բարբարայի փողոցներով, բլուրներով և ափամերձ տարածքներով՝ մասնակցելով կրծքագեղձի քաղցկեղի դեմ պայքարին նվիրված 39 մղոնանոց քայլարշավին, որը հովանավորում էր Avon-ը։ Քույրս քաղցկեղը հաղթահարած անձ է, և թեև որպես քահանա իմ ծառայության ընթացքում ես աղոթքներով ու գրկախառնություններով կիսվել եմ քաղցկեղով հիվանդ բազմաթիվ մարդկանց ու նրանց ընտանիքների հետ, երբ քաղցկեղը մոտենում է քո անձնական կյանքին, կյանքի վերջավորության՝ ժամանակի զգացումը այլ կերպ է պատում Ձեզ։ Դուք հիշում եք մանկության փորձառությունները, ճամփորդում կյանքի ժամանակագրությամբ և գիտակցում, որ այդ գիծը ինչ-որ պահի ավարտվում է։
Մեր եկեղեցուց կազմակերպեցինք քայլողների մի փոքր խումբ «Նրա կոշիկների մեջ» անվանումով և ճանապարհ ընկանք՝ միանալու այս չարագույն հիվանդության դեմ պայքարում տարբերություն ստեղծողներին։ Առաջին օրը քայլեցինք 26 մղոն, իսկ հաջորդ օրը՝ 13 մղոն մինչև ավարտագիծը, որտեղ մեզ սպասում էր «օգնության» մի ամբողջ շարք՝ ջրից ու երաժշտությունից մինչև ընտանիքի անդամներ, որոնք հոգ էին տարել, որ մեքենան սպասի մեզ՝ տուն վերադարձնելու համար։
Այս փորձառությունը հիշարժան է և հոգեպես վերափոխող։ Avon-ը հիանալի կազմակերպել էր քայլարշավը՝ ուշադրություն դարձնելով յուրաքանչյուր մանրուքի։ Մեզանից ավելի քան չորս հարյուր հոգի անցան այդ ճանապարհը։ Թեև կան բազմաթիվ պահեր, որոնք այս փորձառությունը դարձնում են կախարդական ու հիշարժան, հենց վերջին հատվածում ես լսեցի ժամանակի հարաբերականության տեսությունը մի այնպիսի ձևակերպմամբ, որը չեմ կարող մոռանալ։
Վերջնակետը կես թաղամաս հեռու էր, և կամավորները քայլողներին բաժանում էին թռուցիկներ՝ հրավիրելով մասնակցելու հաջորդ տարվա քայլարշավին։ Կողքիս գտնվող մի կին վերցրեց թռուցիկը, նայեց այն և խոստովանեց. «Սա ճիշտ ծննդաբերության պես է։ Ծննդաբերական ցավերի ժամանակ յուրաքանչյուր կին երդվում է, որ *երբեք* այլևս չի կրկնի դա։ Բայց երբ երեխան ծնվում է, մի քանի շաբաթ կամ ամիս անց, մեկ այլ երեխա ունենալու հնարավորությունը դառնում է ավելի ու ավելի իրատեսական»։
Ասում են՝ ժամանակն ամեն ինչ է։ Անկախ նրանից՝ խոսքը նոր երեխա ունենալու, թե ֆիզիկական կարողությունների սահմանները ընդլայնելու մասին է, դա անելու *որոշումը* կախված է ժամանակից։ Մենք ի վերջո մասնակցեցինք այս ամենամյա քայլարշավներից մի քանիսին՝ հավաքելով միլիոնավոր դոլարներ քաղցկեղի հետազոտությունների համար։ Իսկ հետո, 2018 թվականին, Avon-ը դադարեցրեց ծրագիրը։
Սուրբ Գրքում կան մի շարք հայտնի համարներ, որոնք մեջբերվում են ժամանակով նշանավորվող իրադարձությունների ժամանակ։ Ժողովողի 3-րդ գլխից մեզ ասվում է. «Ամեն ինչ իր ժամանակն ունի, և երկնքի տակ եղող ամեն մի գործ իր ժամանակն ունի»։ Մինչ Hallmark-ը շահույթ է ստացել այս համարներից, չար մտադրություններ ունեցող մարդիկ օգտագործել են այս արտահայտությունները՝ արդարացնելու պատերազմներն ու անիմաստ սպանությունները։ Մարգարեն չի կանխագուշակում ապագան, այլ խոսում է ժամանակի մասին։
Այսօր մենք խորհրդածում ենք այս համարների շուրջ։ Ուշադիր լսեք, թե ինչ է ասվում։ Այս խոսքերը մեր իրականության պարզ դիտարկումներ են, դրանք չեն նախատեսված որպես ցավ պատճառելու, սպանելու կամ ոչնչացնելու թույլտվություն։ Սա Ժողովողի 3-րդ գլխի ընթերցումն է, որը դիտարկում է մեր շրջապատող իրականությունը։
Ամեն ինչ իր ժամանակն ունի, և երկնքի տակ եղող ամեն մի գործ իր ժամանակն ունի. Ծնվելու ժամանակ կա, Եվ մեռնելու ժամանակ. Տնկելու ժամանակ կա, Եվ տնկածը պոկելու ժամանակ. Սպանելու ժամանակ կա, Եվ բժշկելու ժամանակ. Քանդելու ժամանակ կա, Եվ շինելու ժամանակ. Լալու ժամանակ կա, Եվ ծիծաղելու ժամանակ. Ողբալու ժամանակ կա, Եվ պարելու ժամանակ. Քարեր շպրտելու ժամանակ կա, Եվ քարեր հավաքելու ժամանակ. Գրկախառնվելու ժամանակ կա, Եվ գրկախառնվելուց հեռու մնալու ժամանակ. Որոնելու ժամանակ կա, Եվ կորցնելու ժամանակ. Պահելու ժամանակ կա, Եվ դեն նետելու ժամանակ. Պատռելու ժամանակ կա, Եվ կարելու ժամանակ. Լռելու ժամանակ կա, Եվ խոսելու ժամանակ. Սիրելու ժամանակ կա, Եվ ատելու ժամանակ. Պատերազմի ժամանակ կա, Եվ խաղաղության ժամանակ. (3:1-8)
https://epostle.net/wp-content/uploads/2023/11/IMAG0078_1-scaled.jpg14402560Վազգեն Մովսեսյանhttps://epostle.net/wp-content/uploads/2022/07/final_logo_large_for_epostle_web-300x189.pngՎազգեն Մովսեսյան2023-11-02 00:01:582023-10-31 21:11:44Ժամանակն ամեն ինչ է
Ալբերտ Այնշտայնի E=mc2 բանաձևը ոչ գիտնականների շրջանում ամենաճանաչված գիտական նշումներից է։ Մարդկանց մեծ մասը գիտի, որ այն կապ ունի ժամանակի և տարածության հետ, թեև մեխանիզմը նրանց համար անհասկանալի է։ Առնվազն մարդիկ գիտեն, որ այն կապված է Այնշտայնի և հարաբերականության տեսության հետ։ Մոտավորապես այն ժամանակ, երբ Այնշտայնը կազմում էր հարաբերականության ընդհանուր տեսության բանաձևերը, ամերիկացի գրող Հենրի Վան Դայկը ժամանակի հարաբերականությունը նկարագրում էր այսպես. «Ժամանակը չափազանց դանդաղ է նրանց համար, ովքեր սպասում են, չափազանց արագ՝ նրանց համար, ովքեր վախենում են, չափազանց երկար՝ նրանց համար, ովքեր սգում են, չափազանց կարճ՝ նրանց համար, ովքեր ուրախանում են, բայց նրանց համար, ովքեր սիրում են, ժամանակը հավերժություն է»։ Ճիշտ է, ժամանակը հարաբերական է։ Այն շարժվում է՝ կախված դիտորդի տեսանկյունից։
Ժամանակի ավարտին հավերժությունն է։ Այն դժվար է ընդունել և անհնար է ըմբռնել։ Հավերժությունը գոյություն ունի ժամանակի բացակայության պայմաններում, և որպես այդպիսին, այն հակասում է մեր բնական փորձառություններին։ Մենք կարող ենք օգտագործել «հավիտյանս հավիտենից» նման բառեր ու արտահայտություններ, սակայն դրանք նկարագրում են ժամանակը, ոչ թե հավերժությունը։ Այնուամենայնիվ, մի վայր, որտեղ մենք մոտենում ենք հավերժությանը, Տաթևի վանքն է կամ Տաթևավանքը։ Այն գտնվում է Հայաստանի հարավ-արևելքում՝ Սյունիքի մարզում։ Անտառների մեջ թաքնված, բլրի գագաթին գտնվող այս վանքը հայկական ճարտարապետության հրաշալիք է։ Քար առ քար կառուցված եկեղեցու պատյանը ներսում պահում է մի շատ սուրբ տարածք, որտեղ էներգիան այնքան հզոր է, որ թվում է՝ ժամանակը ծռվում է։ Տաթևավանքում Դուք կարող եք զգալ հավերժությունը, քանի որ ժամանակն այնտեղ բացակայում է։ Թեև կառույցն ինքնին վերջավոր է, ներսում Դուք կորչում եք հավատքի այն հրաշքի մեջ, որը կերտել է այս սրբավայրը։
Տաթևն այն պատճառն է, թե ինչու են մարդիկ նայում վեր՝ երկնքի կամ հավերժության մասին մտածելիս։ Այս բլրի վրա ապրել և ոգեշնչվել են Հայոց Եկեղեցու մեծերից շատերը, այդ թվում՝ Սուրբ Գրիգոր Տաթևացին (14-րդ դար), որը հանգչում է սրբավայրի ներսում։ Նա աստվածաբան և փիլիսոփա էր, որի ազդեցությունը եկեղեցու վրա զգացվում է մինչ օրս։ 20-րդ դարի սկզբին, երբ Ցեղասպանությունը մոտենում էր ավարտին, Տաթևի վանքը ոգեշնչման աղբյուր և հենակետ դարձավ Գարեգին Նժդեհի պես մեծերի համար, երբ նա նախանշում էր նոր և անկախ Հայաստանի ուղին՝ իր առաջնահերթությունները ձևակերպելով Աստված, Ազգ և Հայրենիք գաղափարների եռամիասնությամբ։
Երբ մենք այցելում էինք երկրի վրա գտնվող այս դրախտային անկյունը, երկինքն ու երկիրը միավորող պատարագ էր մատուցվում։ Վանքի առաջնորդ Տեր Միքայելը մկրտության խորհուրդն էր կատարում ինը կամ տասը տարեկան մի տղայի համար։ Տղայի կնքահայրը տեղի գյուղերից մեկի աշխատող էր։ Մկրտությանը ներկա էին տղայի ընտանիքի անդամները և մենք՝ ուխտավորների մի խումբ, որոնք պատրաստ էին ընդունելու այն օրհնությունը, որը կարող էր մեզ բաժին հասնել։
Տեր Միքայելը մկրտեց և դրոշմեց տղային սուրբ Մյուռոնով, ապա գոհաբանական աղոթք մատուցեց. «Շնորհակալություն ենք հայտնում Քեզ, Տե՛ր, Քո Եկեղեցին Քո այս նոր ծառայով համալրելու համար»։ «Համալրել» բառը հավերժության բանալին էր։ Այստեղ՝ այս բարձր գագաթին, վանքի ներսում, հասարակ մարդկանց ներկայությամբ, հրաշք էր կատարվում։ Հավերժությունը մարմին էր ստանում. տարածության և ժամանակի շարունակականությունը բացվում էր մեր ներկայությամբ։ Տաթևում մենք գուցե չըմբռնեցինք հավերժությունը, բայց հասկացանք, որ հավերժությունը ոչ թե գալիք մի բան է, այլ հենց հիմա մեր մեջ է։ Հենրի Դեյվիդ Թորոն հակիրճ է արտահայտվում. «Դուք պետք է ապրեք ներկայով, նետվեք յուրաքանչյուր ալիքի վրա և գտնեք Ձեր հավերժությունը յուրաքանչյուր պահի մեջ»։
Տեր Միքայելը շրջվեց դեպի մեզ և օրհնեց։ Նա Հայոց Եկեղեցու մի հասարակ վարդապետ է, որը հասկանում է մեզ հավերժության հետ միավորելու ուժը։ Տաթևում անցկացրած այդ պահերին մենք տեսանք և միավորվեցինք հավերժության անծայրածիրությանը՝ կյանքի շարունակականության հանդեպ վստահությամբ։
Մենք այսօր աղոթում ենք. «Երկնային Հա՛յր, մենք ասում ենք, որ Քեզ է պատկանում Հավերժության Արքայությունը։ Թող որ մենք լինենք Քո աստվածային ներկայության մեջ, այդ հավերժության մեջ՝ այժմ և հավիտյան։ Ամեն»։
* Տաթև հայերեն անունը լատինատառ կարելի է գրել որպես Datev կամ Tatev։
