Տրդատ, հրի բորբոքում

Օր 4. Հայաստանին քրիստոնեություն բերած մեծ հեղափոխության պատմությունը ներկայացնելիս մենք օգտագործել ենք կրակի փոխաբերությունը, որն այրեց հեթանոսական աշխարհի ցավն ու հուսահատությունը։ Հռիփսիմեն կայծն էր, որը բորբոքվեց Գայանեի կողմից, իսկ Գրիգոր Լուսավորիչը այն անհրաժեշտ կատալիզատորն էր, որը ստիպեց կրակին բոցավառվել։ Այս բոլոր տարրերին մենք ավելացնում ենք ևս մեկը՝ օդը, կամ ավելի հստակ՝ կրակի բորբոքումը, որպեսզի կրակն ավելի մեծանա։

Տրդատը Հայոց թագավորության հզորագույն ուժն էր։ Որպես թագավոր՝ նա երկրի գերիշխանն էր և իշխում էր որպես բացարձակ օրենք։ Արքայական իշխանությունը հարգված էր և վայելում էր քաղաքացիների հարգանքը, թեև այն հաճախ անկեղծ չէր, սակայն բավարար էր՝ մասնակիցներին զսպված պահելու համար։ Այդ պատճառով էլ հասարակ ժողովուրդը նրանից վախենում էր։

Հայաստանի քրիստոնեացման պատմության մեջ հաճախ հեշտ է իրական հերոսներին կորցնել նրանց հակառակորդների կերպարների ստվերում։ Տրդատը, որը հրամայեց քրիստոնեությունը դարձնել Հայաստանի պետական կրոն, նույն այն թագավորն էր, որը սպանեց Հռիփսիմեին, Գայանեին և նրանց ընկերակիցներին։ Նա հրամայեց երկրպագել հեթանոսական աստվածներին ու աստվածուհիներին և անհանդուրժող էր ցանկացած անհնազանդության նկատմամբ։ Եթե մենք կենտրոնանանք միայն նրա անձի բացասական գծերի վրա, կարող ենք մոռանալ, որ այս հակառակորդը բորբոքեց հավատքի կրակը։ Որքան Տրդատը դիմադրում էր, այնքան Գրիգորն ավելի էր զորանում։

Մենք լսել ենք ասացվածքներ վերաբերմունքի մասին՝ դժվարությունների դեմ հանդիման դրական մնալու վերաբերյալ։ Լսել ենք արտահայտություններ այն մասին, թե ինչպես կիտրոնից լիմոնադ պատրաստել, բայց երբ տեսնում ենք դա այս պատմության մեջ, հասկանում ենք, որ դա ավելին է, քան պարզապես թարմացնող ըմպելիք, այլ բառացիորեն գոյատևման միջոց։ Ժողովրդական հոգեբանությունն այս վերաբերմունքի փոփոխությունը կոչում է հոգեբանական կարգավորում, իսկ մենք՝ Եկեղեցում, այն անվանում ենք կարգապահություն՝ Աստծո հանդեպ ունեցած հավատք։ Գրիգորի դատավճիռը մահապատիժ էր. Տրդատը նրան նետեց վիրապ՝ նրան վերջ տալու համար։ Գրիգորը չպայքարեց թագավորի դեմ, փոխարենը՝ ոչ բռնի դիմադրության համակարգի միջոցով նա հաղթահարեց բոլոր խոչընդոտները։ Նա կարգապահ էր։ Նա օգտագործեց Աստծո կողմից իրեն տրված գործիքները՝ աղոթքը, խորհրդածությունը, պահքը, կենտրոնացվածությունը և իր հակառակորդների, այդ թվում՝ Տրդատի դեմքի մեջ Աստծուն տեսնելու կարողությունը։

Մեր եզրակացությունն այն է, որ վերաբերմունքի փոփոխությունը պետք է դիտարկել մեզ տրված գործիքների տեսանկյունից, ինչպիսիք են աղոթքը, խորհրդածությունը, պահքը, կենտրոնացվածությունը և յուրաքանչյուրի մեջ Աստծուն տեսնելը։ Սուրբ Գրիգորը մեզ այս դասը տալիս է՝ ի պատասխան թագավորի կողմից իր հանդեպ կիրառված չարիքի։

Տրդատ թագավորը ծանր հիվանդության մատնվեց այն սարսափների պատճառով, որոնք նա գործադրել էր Գայանեի և Հռիփսիմեի անմեղ քույրերի նկատմամբ։ Նա բուժվեց Լուսավորչի կողմից, ինչը հանգեցրեց ազգի քրիստոնեացմանը։ Ակնհայտ է, որ Տրդատը՝ որպես հակառակորդ, անհրաժեշտ էր այս պատմության համար։ Նա բորբոքեց քրիստոնեական հեղափոխության կրակը Հայաստանում։ Նա Հայ Առաքելական Եկեղեցու կողմից դասվել է սրբերի շարքին։

Աղոթենք. Քրիստոս մեր Աստված, Դու Քո սրբերին հաղթանակով ես պսակում և կատարում ես Քեզ սիրողների կամքը՝ սիրով ու գթությամբ հոգ տանելով Քո արարածների մասին։ Լսիր մեզ Քո սուրբ և երկնային արքայությունից՝ Սուրբ Աստվածածնի բարեխոսությամբ և Քո բոլոր սրբերի աղոթքներով, հատկապես՝ Հայաստանի թագավորի, ով ազգը դարձրեց քրիստոնյա՝ Սուրբ Տրդատի։ Լսիր մեզ, Տե՛ր, և ցույց տուր Քո ողորմությունը։ Ներիր, փրկագնիր և թողություն տուր մեր մեղքերին։ Արժանացրու մեզ գոհությամբ փառաբանելու Քեզ Հոր և Սուրբ Հոգու հետ միասին։ Այժմ և միշտ և հավիտյանս հավիտենից։ Ամեն։