Բացահայտելով Սասնաշենը

«Արմոդոքսին» այսօր. Բացահայտելով Սասնաշենը

Սա Սասնաշենի երկնքում տեղի ունեցած խոցման և դրա այսօրվա նշանակության մասին չորս մասից բաղկացած մինիսերիալի 3-րդ մասն է։

1958 թվականին՝ Սառը պատերազմի թեժ պահին, ԱՄՆ ռազմաօդային ուժերի C-130 ինքնաթիռը, որը հետախուզական թռիչք էր իրականացնում թուրք-հայկական սահմանին, խոցվեց խորհրդային ուժերի կողմից։ Ինքնաթիռը կործանվեց Հայաստանի Սասնաշեն գյուղում, և զոհվեց 17 հոգուց բաղկացած ողջ անձնակազմը։ Խորհրդային Միությունը ողբերգության մասշտաբների մասին չխոստովանեց մինչև ԽՍՀՄ փլուզումը, և 1992 թվականին՝ միջադեպից 34 տարի անց, 17 զինծառայողների աճյունները վերադարձվեցին Միացյալ Նահանգներ՝ պատշաճ հարգանքի տուրք մատուցելու և հուղարկավորելու համար։ Այդ ժամանակից ի վեր կազմակերպվել են հիշատակի միջոցառումներ, այդ թվում՝ խաչքարի տեղադրում և հուշարձան՝ վթարի վայրում, որտեղ այցելում են ԱՄՆ ռազմական և պետական պաշտոնյաներ։

Եվ ահա... 2018 թվականի սեպտեմբերի 2-ի երեկոյան՝ կործանման օրվանից ուղիղ 60 տարի անց, ես կանգնած էի Նեբրասկայի Օֆուտ ռազմաօդային բազայում՝ զինծառայողների և նրանց ընտանիքների առջև։ Ես հանդես եկա հիմնական զեկույցով՝ ԱՄՆ ռազմաօդային ուժերի C-130 #60528 ինքնաթիռի խոցման հիշատակին նվիրված հավաքի ժամանակ։

Խումբն ինձ պատվի արժանացրեց՝ նվիրելով կործանված ինքնաթիռի պոչամասի մի հատվածը։ Այնուհետև նրանք ինքնաբուխ դրամահավաք կազմակերպեցին և խնդրեցին, որ գումարն օգտագործեմ Սասնաշենի երեխաների կարիքների համար։ Ստանձնելով այդ պատասխանատվությունը՝ մեկ ամիս անց՝ 2018 թվականի հոկտեմբերի 25-ին, այցելեցի Սասնաշեն գյուղ, որը գտնվում է Երևանից մոտ 65 կմ հեռավորության վրա՝ դեպի Հայաստանի հյուսիս-արևմտյան սահմանը։ Ամենամոտ քաղաքը Թալինն է (մոտ 10 կմ հեռավորության վրա), որն ունի շուրջ 4000 բնակիչ։ Հայ եկեղեցու մեր ցանցի միջոցով կապ հաստատեցի Թալինի հոգևոր հովիվ Տեր Թադեոս Թախմազյանի հետ։ Նա սպասարկում էր քաղաքի շրջակայքի 10 գյուղերը, որոնցից մեկը Սասնաշենն էր (750 բնակիչ)։ Իմ սարկավագ Հրայր Նալբանդյանը ինձ տարավ այնտեղ, և քահանայի հետ միասին մենք բարձրացանք դեպի վթարի վայր տանող քարքարոտ ճանապարհը, որտեղ աշխարհի այս հեռավոր ու աննշան անկյունում հուշարձան է կանգնեցված։ Այն բարձր հուշակոթող է՝ հայերեն և անգլերեն գրված հուշատախտակով։

1958 թվականի սեպտեմբերի 2. Մենք երբեք չպետք է մոռանանք, որ ազատությունը երբեք անվճար չի տրվում։ Այն աշխարհում ամենաթանկ բանն է։ Ազատության համար երբեք միանվագ չեն վճարում։ Յուրաքանչյուր սերունդ պարտավոր է իր մասնաբաժինը վճարել։ Մեզանից յուրաքանչյուրը կարող է միայն հնարավորություն ընձեռել հաջորդ սերունդներին՝ ազատ ապրելու։

Այնտեղ՝ բաց երկնքի տակ և գյուղի լռության մեջ, մենք աղոթք բարձրացրինք 17 զոհված զինծառայողների հիշատակին, ինչպես նաև՝ խաղաղության համար:

Սասնաշենում, գյուղական կյանքի տնտեսական դժվարություններից զատ, երիտասարդների համար կրթության մեջ առաջընթաց գրանցելու կամ նույնիսկ իրենց ներուժը բացահայտելու ու իրացնելու հնարավորությունները քիչ են, եթե չասենք՝ գրեթե չկան։ Գործում են պետական դպրոցներ, սակայն դասերից հետո և հանգստյան օրերին երեխաները մնում են գյուղական ճանապարհներին՝ առանց վերահսկողության և ուղղորդման։ Տեր Թադեոսը մուտք ունի դպրոցներ, շաբաթական դասեր է անցկացնում գյուղի երեխաների համար և ճանաչված է երիտասարդների կողմից։ Մենք որոշեցինք Նեբրասկայում հավաքված միջոցներն օգտագործել Սասնաշենի երիտասարդների համար հնարավորություններ ստեղծելու նպատակով՝ հիմնելով դպրոցից հետո գործող կենտրոն, որտեղ երիտասարդները կարող են իրենց ողջունելի զգալ, կիսվել և ուսումնասիրել կյանքում իրենց ներուժը առավելագույնի հասցնելու տարբերակները։

Արևմտյան թեմի առաջնորդ Տեր Հովնան արքեպիսկոպոս Տերտերյանի քաջալերանքով և օրհնությամբ մենք արագորեն սկսեցինք աշխատանքները «Սասնաշենի երիտասարդական կենտրոն» կոչվող այս ծրագրի կազմակերպման ուղղությամբ։ Ամենայն Հայոց Կաթողիկոս Ն.Ս.Օ.Տ.Տ. Գարեգին Բ-ն Թալինի եկեղեցու դիմաց գտնվող մի փոքրիկ բնակարան տրամադրեց՝ այն երիտասարդների համար հավաքատեղի դարձնելու պայմանով։ Հավաքված միջոցներն օգտագործվեցին կենտրոնը հանդիպումների համար պատշաճ վիճակի բերելու համար։ Մենք վերանորոգեցինք ջրահեռացման համակարգը, տեղադրեցինք փոքրիկ խոհանոց, սանհանգույց և նոր պատուհաններ։

Հաջորդ տարվա հուլիսին ես անձամբ այցելեցի տարածաշրջան՝ աշխատանքների ընթացքը վերահսկելու և Տեր Թադեոսի ու մյուսների հետ վերանորոգման և ծրագրի առաջընթացը քննարկելու համար։ Ես նաև հանդիպեցի Արագածոտնի թեմի առաջնորդ Մկրտիչ եպիսկոպոս Պռոշյանի հետ՝ մեր բոլոր կողմերի միջև պատշաճ աշխատանքային հարաբերություններ ապահովելու նպատակով։ Նա պաշտոնապես այս նախագիծը անվանեց «Սասնաշենի երիտասարդական կենտրոն»։ Այն նվիրված է 1958 թվականին գյուղում զոհված զինծառայողների հիշատակին։

Սա մի վայր է, որտեղ երիտասարդները կարող են նախ և առաջ իրենց ողջունելի, ապահով և սիրված զգալ։ Սա հավաքատեղի է՝ դասեր սովորելու, գիտելիքներ ձեռք բերելու կամ պարզապես դպրոցից հետո միասին ժամանակ անցկացնելու համար։ Մենք կահավորեցինք սենյակը և ապահովեցինք համակարգիչներով՝ ինտերնետ կապով, որպեսզի կարողանանք հեռակա կարգով այցելել նրանց։

Մեր հիմնական նպատակն այն էր, որ սա կարողանա ծառայել որպես փորձնական ծրագիր, որը հնարավոր կլինի ցածր ծախսերով կրկնօրինակել այլ գյուղերում՝ օգտագործելով տեղական ռեսուրսները՝ անձնակազմն ու ֆիզիկական տարածքները, որոնք հաճախ անտեսվում են։

Ուրիշներին օգնելու հնարավորությունները Աստծուց են տրված։ Մեր եկեղեցին այն միջոցն է, որով մենք իրականացնում ենք մեր գործը։ 1958 թվականի խոցման սարսափելի ողբերգությունից ծնվեց նոր սկիզբ, և կրթության հնարավորություն ընձեռվեց այդ գյուղի երեխաներին։

Միացեք ինձ վաղը՝ «Արմոդոքսին» այսօր» հաղորդմանը, որտեղ կներկայացվի Սասնաշենի մասին ամենօրյա հաղորդագրությունների այս կարճ, չորս մասից բաղկացած մինի-սերիալի վերջին մասը։