Հիմնական զեկույց Նեբրասկայում

Հայկական ուղղափառությունն այսօր. Հիմնական զեկույց

Սա Սասնաշենի երկնքում տեղի ունեցած խոցման և դրա այսօրվա նշանակության մասին չորս մասից բաղկացած մինիսերիալի 2-րդ մասն է։

Օրը եկավ։ Նեբրասկայի կենտրոնում այս հայ հոգևորականը պետք է հանդիպեր Միացյալ Նահանգների տարբեր վայրերից ժամանած զինծառայողների հետ։ Նրանք բոլորը եկել էին հարգելու, հիշելու և վերամիավորվելու մի պատմության հետ։ Նրանք եկել էին կապ հաստատելու այն մարդկանց հետ, ովքեր կիսում էին նույն արժեքները և հասկանում էին 1958 թվականի սեպտեմբերի 2-ին Հայաստանի Սասնաշեն գյուղի երկնքում խոցված 17 տղամարդկանց զոհաբերության իմաստը։

«Prop Wash Gang»-ի գործող նախագահ, շեֆ Լոնի Հենդերսոնը վարում էր ծրագիրը։ Նա բանկետների սրահի կենտրոնում տեղադրել էր «Բացակա զինվորի սեղանը»։ Սեղանը ծածկված էր սպիտակ սփռոցով, վրան՝ 17 կարմիր վարդերով ծաղկամաններ և մեկ անձի համար նախատեսված սպասք՝ մեկը, որը խորհրդանշում էր նրանց բոլորին։ Սպասքի կողքին դրված աղամանը դառը հիշեցում էր տեղի ունեցածի մասին։ Այնտեղ գրված էին 17 տղամարդկանց անունները՝ «Մենք տեսնում ենք արծիվների թռիչքը» բանաստեղծության հետ միասին։

Թոմ Ջիրոյրը հանդես եկավ աղոթքով և ներկայացրեց ինձ որպես հայ քահանա։ Անդրադառնալով իմ անցյալին՝ նա մատնանշեց մեր «Նրա կոշիկների մեջ» (In His Shoes) ծառայությունը, այսինքն՝ նրանք, ովքեր չարիք են կրել, յուրահատուկ պատասխանատվություն ունեն գործելու ուրիշների հանդեպ անարդարության դեմ։ Հենց այս հիմքով էլ ես կիսվեցի երեկոյի վերաբերյալ իմ մտքերով խմբի հետ։

Այդ օրը ես խոսեցի հայ ժողովրդի և մեր հողի հարուստ պատմության մասին։ Ես խոսեցի Հայոց ցեղասպանության մասին՝ ոչ միայն որպես պատմական իրադարձության, այլև որպես ելակետ՝ անդրադառնալու ցեղասպանության այն սարսափելի իրողությանը, որը շարունակում է տեղի ունենալ մեր աշխարհում։ Հատկապես կարևորեցի խմբի հետ այն միտքը, որ պետք է մշտապես զգոն լինել՝ հիշելով ընկած եղբայրների զոհաբերությունը։ Զգոնությունն ու հիշողությունը պետք է դրսևորվեն մեր այսօրվա գործողություններում՝ չարիքի դեմ բոլոր ճակատներում պայքարելիս։

Հայ եկեղեցու հնագույն հոգեհանգստյան աղոթքը մատուցելուց և 17 զոհված զինծառայողների անունները հիշատակելուց հետո, շեֆ Լոնին ինձ պատվեց այնպես, ինչը հավերժ կմնա իմ հիշողության մեջ։ «Prop Wash Gang»-ի անունից նա ինձ նվիրեց մի շրջանակ, որի մեջ խոցված ինքնաթիռի իրական բեկոր կար։ Այն ինձ համար կլինի այդ տղամարդկանց զոհաբերության և անարդարության դեմ զգոն մնալու անհրաժեշտության շոշափելի հիշեցում։ Նա նաև նվիրեց Լարի Թարթի «Զգոնության գինը» գիրքը՝ հեղինակի ստորագրությամբ։

Ես խոստովանեցի, որ Հայաստան կատարած իմ բոլոր այցելությունների ընթացքում երբեք չեմ եղել Սասնաշենում։ Եվ այժմ խոստացա, որ չեմ կարող պատկերացնել Հայաստան վերադարձս առանց Սասնաշեն այցելելու։ Այնտեղ, խոստացա խմբին, ես կտանեմ այն ոգին ու էներգիան, որը տիրում էր այդ սենյակում 2018 թվականի սեպտեմբերի 2-ին։ Դա հզոր և հուզիչ ոգի էր։ Այդ օրվանից ի վեր ես քարոզների, դասախոսությունների և տեսանյութերի միջոցով անթիվ մարդկանց եմ պատմել Սասնաշենի պատմությունը։

Այդ երեկո մենք միավորվեցինք մարդկային մակարդակով։ Մենք այնտեղ էինք՝ հարգելու զոհաբերությունը՝ սիրո այն դրսևորումը, որ ցուցաբերեցին այդ 17 տղամարդիկ։ Մենք խորհրդավոր կերպով կապեցինք Նեբրասկայի Բելվյու քաղաքը Հայաստանի Սասնաշենի հետ։ Այդ երեկո մենք հասկացանք, որ մարդկային ամենահիմնարար դրսևորումը՝ ուրիշներին ձեռք մեկնելը, սիրելն ու կիսվելը, էական է։ Սա այն ժառանգությունն է, որը մեզ թողել են 17 տղամարդիկ, ովքեր խոցվեցին՝ իրենց կյանքը տալով իրենցից ավելի մեծ բանի՝ մեր երկրի և, ի վերջո, մարդկության համար։ Եվ մենք ընդունում ենք այդ ժառանգությունը պահպանելու և այս երեկոյից այն կողմ տարածելու մարտահրավերը։

«Մենք տեսնում ենք արծիվներին» բանաստեղծության ընթերցմամբ ավարտվեց խոցման 60-ամյակին նվիրված հիշատակի արարողությունը։

ՄԵՆՔ ՏԵՍՆՈՒՄ ԵՆՔ ԱՐԾԻՎՆԵՐԻ ԹՌԻՉՔԸ

Մենք տեսնում ենք արծիվների թռիչքը…

հայացքը դեպի հյուսիս

դեպի Կովկասյան լեռները

առավոտյան ժամը իննի սահմաններում

Սեպտեմբերյան տաք օր

Պարզ

Առանց ամպերի

Մենք տեսնում ենք արծիվների թռիչքը…

…անջանք

հոսանքներին հեծած

Սավառնելով ամեն ինչի վերևում

Վեհաշուք

Գերագույն

Մենք տեսնում ենք արծիվների թռիչքը…

…և այդ արծիվները

շատ նման են

«Prop Wash Gang»-ին

(2 սեպտեմբերի, 1997 թ.)