Խրիմյանը և ներքին ուժը

Արմոդոքսիան այսօր. Խրիմյան, ինքնարժեք

Մարտին Լյութեր Քինգի տոնի առթիվ մենք սկսեցինք դիտարկել փոփոխություններ բերելու այն ուժը, որը բոլորիս մեջ է։ Այսօր մենք անդրադառնում ենք Արմոդոքսիայի հերոսներից մեկին՝ Խրիմյան Հայրիկին, և սկսում ենք բացահայտել Հայոց եկեղեցուց գոյատևման մի դաս։

Մկրտիչ Խրիմյանը Ամենայն Հայոց 125-րդ Կաթողիկոսն էր, որը պաշտոնավարել է 1892-1907 թվականներին։ Նա ժողովրդի կողմից այնքան սիրված էր, որ նրան տրվեց «Հայրիկ» մականունը, որը հայերենում «հայր» բառի ջերմացուցիչ ձևն է։ Հիշում եմ՝ 1970-ականներին, երբ Մայր Աթոռ Սուրբ Էջմիածնում ուսանող էի, սովորական էր տեսնել, որ Խրիմյան Հայրիկի գերեզմանին ամեն օր ծաղիկներ էին դնում այն մարդիկ, ովքեր կամ հիշում էին նրան, կամ նրանց ծնողներն էին պատմել Հայրիկի մասին ոգեշնչող պատմություններ։ Էջմիածնում կա մի փոքրիկ այգի, որտեղ Խրիմյանի փայտե փորագրությունը նշում է այն վայրը, որտեղ նա նստում և շփվում էր ժողովրդի հետ։

1800-ականների կեսերին Խրիմյանը հրավիրվեց Բեռլինի միջազգային համաժողովի։ Հայաստան վերադառնալիս նա իր ժողովրդին հղեց մի հուզիչ նամակ՝ հանդիպումը նկարագրելով որպես հարիսայի (մսից և ձավարից պատրաստված ճաշատեսակ, որի հաստությունը նրա հայտնի հատկանիշն է) կաթսայի շուրջ խմբված ազգեր։ Նա գրում էր, որ մյուս բոլոր ազգերը սեղանին մոտեցան սրերի ղողանջով և «երկաթե շերեփներով» խորը մտան հարիսայի մեջ՝ իրենց ազգերի համար իրենց բաժինը հանելով։ Սակայն, երբ հերթը հասավ հայերի բաժինը հանելուն, նա ոչ սուր ուներ, ոչ էլ զենք, այլ միայն մի նամակ ձեռքին։ Նա այս նամակը անվանեց թղթե շերեփ, որը հարիսայի ծանրությունից հեշտությամբ ծալվեց։ Նա հայ ժողովրդին ասում է. «Երբ վերադառնաք Հայաստան, զինվե՛ք. «Զենք, զենք և դարձյալ զենք»։ Ժողովո՛ւրդ, ամենից առաջ հասկացե՛ք, որ ձեր ազատության հույսը պետք է դնեք ձեր իսկ վրա, ձեր ուղեղի, ձեր բռունցքի ուժի վրա… Մարդը ինքն իր փրկության համար պետք է աշխատի»։

Այսօր մեր աշխարհում, որը խրված է նյութապաշտության և եսասիրության մշակույթի մեջ, մենք արժեքի կեղծ զգացում ունենք։ Մենք մոռացել ենք մեր մեջ եղած ուժի մասին։ Մենք մոռացել ենք, որ ծնվել ենք մկրտության ավազանից և խմում ենք անմահության աղբյուրից՝ կապվելով Հիսուս Քրիստոսի հետ։ Խրիմյան Հայրիկը, ինչպես նաև առաջնորդների սերունդները, օգտվել էին այդ Աստվածային զորությունից։ Այլապես ինչպե՞ս կարող եք բացատրել հայ ժողովրդի հարությունը. Ցեղասպանության մոխիրներից նրանք կանգնեցին Սարդարապատում, պահպանեցին հավատքը կոմունիստական դարաշրջանում մինչև Հայաստանի անկախությունը՝ հետևելով Ավետարանի պատգամին. «Եթե ցորենի հատիկը հողի մեջ ընկնելով չմեռնի, ապա մենակ կմնա, իսկ եթե մեռնի, շատ արդյունք կտա» (Հովհ. 12)։ Ամեն պահ կապվելով Հիսուս Քրիստոսի զորությանը։

Մենք այս թեման կշարունակենք վաղը։ Իսկ այսօր մենք առաջարկում ենք մեր նախնիների համար աղոթքը՝ հեղինակված վերապատվելի Մարտին Լյութեր Քինգ կրտսերի կողմից. Ո՛վ Աստված, մեր բարեգութ, երկնային Հայր, մենք շնորհակալ ենք Քեզ տիեզերքում առկա ստեղծագործական պատկերացումների համար։ Մենք շնորհակալ ենք անցյալի մեծ սրբերի և մարգարեների կյանքի համար, ովքեր մեզ բացահայտեցին, որ մենք կարող ենք կանգուն մնալ կյանքի խնդիրների, դժվարությունների և փորձությունների մեջ և չհանձնվել։ Մենք շնորհակալ ենք մեր նախնիների համար, ովքեր շահագործման և ճնշման խավարի մեջ մեզ տվեցին մի բան, որպեսզի շարունակենք առաջ գնալ։ Շնորհի՛ր մեզ, որպեսզի մենք առաջ գնանք պատշաճ հավատքով և կամքի պատշաճ վճռականությամբ, որպեսզի կարողանանք ստեղծագործական ներդրում ունենալ այս աշխարհում և մեր կյանքում։ Հիսուսի անունով և ոգով ենք աղոթում։ Ամեն։