Քրիստոնեության նախապատրաստվողների վերջին օրը

Արմոդոքսիան այսօր. Առաջավորաց պահքի վերջին օրը

Մենք գտնվում ենք Հայ Առաքելական Եկեղեցու օրացույցի քառօրյա շրջանի՝ Առաջավորաց պահքի վերջին օրը։ Սուրբ Գրիգոր Լուսավորչի կողմից չորրորդ դարում հաստատված այս չորս օրը եզակի են նրանով, որ դրանց համար սահմանված չեն Աստվածաշնչյան ընթերցումներ, ինչը հարց է առաջացնում՝ ինչպե՞ս կարող է եկեղեցին գոյություն ունենալ առանց Աստվածաշնչի։

Շարունակելով երեկվա պատգամը՝ նշենք, որ Մատթեոսի, Մարկոսի և Ղուկասի ավետարանները, ինչպես նաև Գործք Առաքելոցը (այսպես կոչված՝ համատես ավետարանները), գրվել են առաջին դարի կեսերին, իսկ Հովհաննեսի ավետարանը՝ դարավերջին։ Թեև այս գրքերը գրված էին, դրանք դեռևս չէին միավորվել «Աստվածաշունչ» կոչվող մատյանի մեջ։

Գոյություն ունեին նաև այլ գրքեր Հիսուսի կյանքի մասին։ Օրինակ՝ Թովմասի Ավետարանը, կամ ինչպես հեղինակն էր անվանել իր գիրքը՝ «Գաղտնի խոսքերը, որ ասաց Կենդանի Հիսուսը և գրի առավ Հուդա Թովմասը»։ Այն կարելի է դիտարկել որպես Լեռան քարոզի ավելի ամբողջական տարբերակ։ Գոյություն ուներ նաև «Հիսուս Քրիստոսի մանկության Ավետարանը» կոչվող գիրքը։ Այն Նոր Կտակարանի այսպես կոչված «ապոկրիֆների» կամ «թաքնված գրքերի» ամենահետաքրքիր գրքերից է։ Մի պատմություն պատմում է, թե ինչպես Հիսուսը, դեռ օրորոցում լինելով, նայում է մորը և ասում. «Մարիամ, ես Աստծո Որդին եմ»։ Մեկ այլ պատմություն ծագում է Մարիամ Մագդաղենացու կողմից Հիսուսին օծելու դրվագից։ Պատմությունը պնդում է, որ մի ծեր կին պահել էր Հիսուսի պորտալարը հին նարդոսի յուղի ալաբաստրե տուփի մեջ։ Հենց այդ տուփից էլ Մարիամը վերցրել էր յուղը՝ Հիսուսին օծելու համար։ Մեկ այլ պատմություն էլ պատմում է, թե ինչպես Հիսուսը և այլ տղաներ կավից կենդանիների արձանիկներ էին պատրաստում։ Հիսուսի հրամանով կավե արձանիկները սկսում են քայլել և թռչել։ Ամբողջ գիրքը լի է նմանատիպ հրաշագործ պատմություններով։ Սա այն բազմաթիվ գրքերից մեկն էր, որոնք շրջանառվում էին 2-րդ դարում։

Եկեղեցին էր, որ որոշեց, թե որ գրքերը պետք է համարվեն «Աստվածաշունչ»՝ դրանք սահմանելով որպես սուրբգրային կանոն։ Այն բոլոր գրքերը, որոնք այսօր մենք գիտենք որպես Աստվածաշունչ, ընդգրկված են 2-րդ դարում կազմված ցանկում, բացառությամբ Հայտնության գրքի։ Միայն 419 թվականին՝ Կարթագենի տեղական ժողովում, Հայտնության գիրքը ճանաչվեց կանոնական։ Այսպիսով, Խաչելության, Հարության, Հոգեգալստյան, առաջին դարի վերջի և Նիկիայի ժողովի ժամանակ Աստվածաշունչ գոյություն չուներ՝ ընդհուպ մինչև 5-րդ դար։ Եկեղեցին գոյություն ուներ առանց այն Աստվածաշնչի, որը մենք այսօր գիտենք։

Առաջավորաց պահքի այս չորս օրը մեզ համար ևս մեկ հնարավորություն է՝ կենտրոնանալու մեր հավատքի ճշմարիտ կենտրոնի՝ Հիսուս Քրիստոսի վրա։ Սուրբ Գրիգորը հաստատեց այս պահքը որպես առաջին պահք այն քրիստոնյաների համար, ովքեր նոր էին մուտք գործում հավատքի մեջ։ Այն նախատեսված է որպես հավատքի մեջ ուսանելու և աճելու ժամանակաշրջան, ինչը, անշուշտ, անհրաժեշտ է մեզ բոլորիս։

Այսօր մենք աղոթում ենք Սուրբ Գրիգոր Նարեկացու ոգեշնչմամբ. Ո՛վ ողորմած Տեր, Դու, որ տեսնում ես սրտիս դողը, վառիր իմ մեջ մի բոց, որ չի մարում։ Երբ կասկածը մթագնում է տեսողությունս, թող Քո լույսը ճեղքի խավարը՝ ինչպես արշալույսը բլուրների վրա։ Սովորեցրու ինձ չվստահել իմ ուժերին, այլ ապավինել Քո խոստման ապաստանին։ Թող հոգիս խմի Քո ճշմարտության գետից, մինչև ամեն մի միտք ու շունչ լցվի Քո սիրով։ Թող հավատքս աճի կենդանի ջրերի մոտ տնկված ծառի պես՝ արմատները թաքնված Քո շնորհի մեջ, ճյուղերը՝ վեր պարզած դեպի Քո փառքը։ Եվ երբ փորձության քամիները գան, պահիր ինձ ամուր, որպեսզի Քեզանում հաստատուն մնամ։ Ամեն։