Արմոդոքսիան այսօրվա համար. Մոռացվածները, մաս 2 – Ընկերների լռությունը

Վերապատվելի դոկտոր Մարտին Լյութեր Քինգ կրտսերը քաղաքացիական իրավունքների համար իր պայքարի ընթացքում այսպիսի դիտարկում է արել. «Ի վերջո, մենք կհիշենք ոչ թե մեր թշնամիների խոսքերը, այլ մեր ընկերների լռությունը»։ Որպես Հիսուս Քրիստոսի Ավետարանի ծառայող՝ նա չէր կարողանում հասկանալ, թե ինչպես կարող է քրիստոնյան՝ Հիսուս Քրիստոսի հետևորդը, լռել և անտարբեր մնալ ուրիշների հանդեպ իրականացվող անարդարության ու բռնության դեմ։ 1963 թվականի ապրիլին, քաղաքացիական անհնազանդության համար ձերբակալված լինելով, նա գրեց ուշագրավ «Նամակ Բիրմինգհեմի բանտից» երկը, որում արձագանքեց Քրիստոսի կոչին՝ Հիսուսի երկրային կյանքից 2000 տարի անց հոգ տանելու մերձավորի մասին։ (https://letterfromjail.com) «Անարդարությունը ցանկացած վայրում սպառնալիք է արդարությանը ամենուր», – ասել է նա։

Նրա դեպքում «ցանկացած վայրը» Միացյալ Նահանգներն էր, մասնավորապես՝ հարավային նահանգները։ Նա ապրեց մոլեռանդության և խտրականության անարդարությունը, որը դրսևորվում էր բռնությամբ, ատելությամբ և այդ անարդարության հանդեպ ցուցաբերվող անտարբերությամբ։

19-րդ դարի վերջին «ցանկացած վայրը» Օսմանյան կայսրությունն էր, որտեղ հայ բնակչությունը հայտնի դարձավ որպես 20-րդ դարի ցեղասպանության առաջին զոհ։ Մեկուկես միլիոն հայեր սպանվեցին և կոտորվեցին համակարգված բնաջնջման և էթնիկ զտումների զանգվածային ծրագրի արդյունքում։ Աշխարհի խոշորագույն և ամենատարածված թերթերի վերնագրերը գոռում էին կոտորածների, բռնաբարությունների և սպանությունների մասին՝ կախաղաններ, գլխատումներ, մահվան երթեր, որոնք լուսանկարված էին։ Օսմանյան կայսրությունում Միացյալ Նահանգների դեսպան Հենրի Մորգենթաու ավագը մանրակրկիտ նկարագրել է հայ և հույն բնակչության դեմ կատարված վայրագությունները։ Չնայած բարբարոսական գործողությունների սարսափելի մանրամասներին՝ աշխարհը լռեց։

Հայերն անտեսվեցին աշխարհի կողմից։ Նրանք մոռացվածներն էին։ Թվում էր՝ բարեպաշտ քրիստոնյաները, որոնք կանոնավոր կերպով եկեղեցի էին հաճախում և լսում Հիսուսի պատմությունները, հավանաբար զզվանքով գլխով էին անում՝ լսելով վայրագությունների մասին, բայց լռում էին այդ ամենի մասին։ Այնքան լռում էին, որ այդ լռությունը ականջ խլացնող էր։

«Անարդարությունը ցանկացած վայրում սպառնալիք է արդարությանը ամենուր»։ «Ամենուրը» շատ հեռու չէր։ 1939 թվականին, երբ Ադոլֆ Հիտլերը հայտարարեց Լեհաստան ներխուժելու իր ծրագրերի մասին, նրա զինվորականները հարցրին նրան նման ներխուժման իրագործելիության մասին։ Ի՞նչ կմտածի աշխարհը։ Ի՞նչ կասի աշխարհը։ Ի՞նչ կանի աշխարհը։ Հիտլերը տխրահռչակ պատասխան տվեց. «Ի վերջո, ո՞վ է այսօր խոսում հայերի բնաջնջման մասին»։

Մոռացված. այո՛։ Երկար ժամանակ չպահանջվեց։ Հայոց ցեղասպանության ավարտից ընդամենը տասնհինգ տարի անց այն մոռացվեց, քանի որ երբեք չմտավ մարդկանց գիտակցության մեջ։ Սա ստիպում է մեզ մտածել բռնության, պատերազմի և նույնիսկ ցեղասպանության հանդեպ մեր այսօրվա արձագանքի մասին՝ Գազայում, Սուդանում, Կոնգոյում, Ուկրաինայում։ Մենք դրան կհասնենք վաղը։

Այսօր ես կցանկանայի կիսվել ձեզ հետ մի աղոթքով, որը իմ պատասխանն է Շնորհալու իններորդ ժամի աղոթքին. Տե՛ր Հիսուս Քրիստոս, Դուք, որ բացեցիք կույրի աչքերը, բացե՛ք մեր աչքերը, որոնք կուրացել են ատելությունից։ Դուք, որ լսողություն պարգևեցիք խուլին, բացե՛ք մեր ականջները, որոնք այլևս չեն լսում մանուկների լացը։ Դուք, որ արձակեցիք համրի լեզուն, բացե՛ք մեր բերանները, որպեսզի կարողանանք բարձրաձայնել արդարության համար։ Դուք, որ վերականգնեցիք անդամալույծի ոտքերի ուժը, տվե՛ք մեզ տոկունություն՝ քայլելու և օգնություն հասցնելու։ Դուք, որ բացեցիք ատողների սրտերը, բացե՛ք մեր սրտերը՝ կարիքավորներին տալու համար։ Ամեն։