Հայկական ուղղափառությունն այսօր. խորհրդանշաններ, որոնք ուղղորդում են
Մեծ պահքի 4-րդ օր
Արևելյան ավանդության մեջ Մեծ պահքի առաջին չորեքշաբթին հայտնի է որպես Տխուր կամ Սգո չորեքշաբթի։ Արևմտյան ավանդության մեջ այն կոչվում է Մոխրոտ չորեքշաբթի։ Հայ եկեղեցական ավանդության մեջ Մեծ պահքի առաջին չորեքշաբթին հատուկ անվանում չունի։
Հավատացյալների յուրաքանչյուր համայնք ունի ավանդույթների և գործողությունների իր յուրահատուկ շարքը, որոնք օգնում են կենտրոնանալ հավատքի էության վրա։ Հայկական եկեղեցի մտնելիս դժվար է չնկատել հավատացյալների կողմից վառվող մոմերը, որոնք տեղադրված են եկեղեցու տարբեր խորշերում։ Մոմն ինքնին ավելի մեծ բանի ցուցիչ է։ Մենք դրանք անվանում ենք խորհրդանշաններ։ Դրանք մատնանշում են մի բան, որն անբացատրելի է։
Ըստ Ծննդոց գրքի՝ Արարչագործության առաջին օրը Աստված ասաց. «Թող լույս լինի»։ Ինչպե՞ս հասկանալ լույսը, եթե ըստ նույն պատմության՝ Արեգակը և աստղերը ստեղծվեցին մի քանի օր անց։ Հիսուսն ասում է. «Ես եմ աշխարհի լույսը. ով ինձ հետևի, խավարի մեջ չի քայլի, այլ կունենա կյանքի լույսը» (Հովհաննես 8:12)։ Եկեղեցում մոմ վառելով՝ մենք հրավիրվում ենք խորհելու և խորհրդածելու այս գաղափարների շուրջ։ Մոմը հիշեցնում է մեզ, որ քանի դեռ դրա ծայրին լույս կա, խավար չկա։ Այդպես էլ Քրիստոսը Լույս է բերում՝ հավիտենական Լույս՝ կյանքի ամենախավար վայրերին։
Մոխիրը Մեծ պահքի հիմնական թեմաներից մեկի՝ այն մտքի խորհրդանիշն է, որ այս կյանքը շատ ավելին է, քան պարզապես ֆիզիկական գոյությունը։ Ինչպես Աստված ասում է Ադամին. «Հող ես և հողի կդառնաս», մոխիրը հիշեցնում է մեզ, որ մարդկության ծագումը երկրից է, և որ մահն անխուսափելի է։
Տարբեր ավանդույթներ օգտագործում են խորհրդանշաններ՝ օգնելու մեզ կենտրոնանալ մեզանից վեր կանգնած մտքերի և հասկացությունների վրա։
Մեր այսօրվա աղոթքը Սաղմոսներից է. Թող իմ աղոթքը Ձեր առաջ խունկի պես լինի, և իմ ձեռքերի բարձրացումը՝ երեկոյան պատարագ (141:2)։
https://epostle.net/wp-content/uploads/2026/02/Weather-vane-that-points.jpg405375Վազգեն Մովսեսյանhttps://epostle.net/wp-content/uploads/2022/07/final_logo_large_for_epostle_web-300x189.pngՎազգեն Մովսեսյան2026-02-19 00:01:562026-02-18 14:05:39Խորհրդանիշներ, որոնք ուղղորդում են
Հիսուսի և Իր առաքյալ Թովմասի՝ Հարությունից հետո տեղի ունեցած հանդիպման ժամանակ շոշափելի հաստատումը ներկայացվում է որպես հետմահու գոյության անհրաժեշտ ապացույց։ Թովմասը հրաժարվում է հավատալ Հիսուսի հարությանը, քանի դեռ չի կարողանում շոշափել և զգալ Նրա վերքերը։ Նրանց հանդիպումից հետո Հիսուսն ասում է. «Թովմա՛, որովհետև տեսար Ինձ, հավատացիր. երանի՜ նրանց, որոնք չեն տեսել, բայց հավատացել են»։ Սա էլ դառնում է մարտահրավերը բոլոր քրիստոնյաների համար՝ սկզբից մինչև այսօր. հավատալ առանց տեսնելու։ Դժվարին առաջադրանք յուրաքանչյուրի համար, հատկապես մեզ՝ մի աշխարհում, որը սահմանվում է մեր զգայարանների միջոցով դրա հետ ունեցած փոխազդեցությամբ։
Հենց այս պատճառով էլ խորհրդանիշները կարևոր են։ Խորհրդանիշներն օգնում են մեզ հասկանալ այնպիսի երևույթներ ու հասկացություններ, որոնք դժվար է բացատրել։ Օրինակ՝ դրոշը խորհրդանշում է երկիրը և կարող է հայրենասիրության խորը զգացումներ արթնացնել։ Քրիստոնեության գլխավոր խորհրդանիշը խաչն է։ Իրար ուղղահայաց դրված երկու տախտակ, որոնք միացված են իրար, իսկ հորիզոնական տախտակը հատվում է կենտրոնում՝ կազմելով ձախ և աջ թևեր։ Փայտի երկու կտոր կարելի է կտրել, տաշել և օգտագործել որպես վառելափայտ կամ աստիճաններ կառուցել, բայց երբ դրանք ստանում են խաչի տեսք, դրանք այլևս ավելի խորը իմաստ են ձեռք բերում։
Հիսուսի Սուրբ Խաչի մասին բազմաթիվ պատմություններ ներառում են մարդկանց շոշափելի փոխազդեցությունը Խաչի կամ դրա մասունքների հետ՝ դրանք գտնելը, հավաքելը, զարդարելը և նույնիսկ դրանց համար պայքարելը։ Մարդիկ մեծ անձնական դժվարությունների են դիմում այդ մասունքները գտնելու և պահպանելու համար։ Փոխարենը նրանք հայտնաբերում են մի Զորություն, որը վեր է ամեն հասկացողությունից։ Նրանք պաշտպանություն և ապաստան են գտնում Խաչի հովանու ներքո։
Մեր պատմած պատմությունները կոչված են վկայելու այն Զորության մասին, որը բխում է փրկարար Խաչից։ Մարտահրավեր նետեք ինքներդ ձեզ՝ հաղորդակից դառնալու այդ զորությանը։
Հայկական եկեղեցի մտնելիս Դուք անկասկած կհիանաք խորհրդանիշների առատությամբ: Աստված խորհուրդ է: Հիսուս Քրիստոս Իր կյանքով և ուսմունքով մեզ հնարավորություն է տալիս հաղորդակից լինելու այդ խորհրդին: Մենք բոլորս համակարծիք ենք, որ եթե Աստված հնարավոր լիներ բացատրել բառերով, Նա այլևս Աստված չէր լինի, քանի որ սահմանման համաձայն՝ Աստված ավելին է, քան մեր մտքերն ու խոսքերը:
Հայ եկեղեցու մեծագույն խորհրդանիշը Խաչն է: Այն տանջանքի և մահվան գործիք է, սակայն մենք փառաբանում ենք այն: Մենք օրհնում ենք մարդկանց և առարկաները «Խաչի նշանով»: Մենք խաչեր ենք կրում որպես զարդ՝ վզնոցների, մատանիների, ականջօղերի տեսքով, դաջվածքներով և հագուստի վրա պատկերված: Եթե պատկերացնեք, որ ինչ-որ մեկը կրում է այսօրվա խոշտանգման կամ սպանության գործիք, օրինակ՝ մահացու ներարկման համար նախատեսված ներարկիչ կամ էլեկտրական աթոռ, ապա նոր միայն կհասկանաք Սուրբ Պողոսի խոսքերը. «Քանզի խաչի քարոզությունը հիմարություն է կորուսյալների համար...» (Ա Կորնթացիս 1:18): Այո՛, իրոք ծիծաղելի կլիներ, հիմարություն կլիներ փառաբանել գազի խցիկը:
Եվ հենց այստեղ է տեղի ունենում փոխակերպումը: Խաչելության և Հարության փրկագործական արարքի միջոցով Հիսուսը տանջանքի և մահվան գործիքը՝ Խաչը, վերածեց հաղթանակի խորհրդանիշի:
«Աշխարհի մեջ նեղություն պիտի ունենաք», – ասում է Հիսուսը: Այո՛, Դուք կունենաք դժվարություններ, տառապանքներ և, այո՛, խաչեր, որոնք պետք է հաղթահարեք: «Բայց քաջալերվե՛ք», – շարունակում է Հիսուսը, – «Ես հաղթեցի աշխարհին» (Հովհաննես 16:33): Իրոք, Խաչի հանդեպ տարած հաղթանակը այդ խորհրդանիշը վերածեց հաղթանակի նշանի:
Այսօր մենք աղոթում ենք 8-րդ դարի Սահակ Ձորոփորեցու աղոթքով. «Թող Քո Խաչը լինի մեր ապավենը՝ իր վառ փայլատակումով: Այն, ինչ կոչվում է կենաց ծառ, ոչնչացրեց թշնամուն և լուծարեց մեր մահվան դատավճիռը՝ հանուն տիեզերքի փրկության: Ամեն:»
Որպես մարդիկ՝ մենք իմաստ ենք փնտրում։ Գոյատևման և վերարտադրման կողքին մարդն ունի կյանքում իմաստ գտնելու կարիք։ Կրոնն օգնում է հեշտացնել այդ որոնումը։ Այդ որոնումների ընթացքում վաղ թե ուշ մենք հասնում ենք մի կետի, երբ մեր կարողությունները չեն բավականացնում ընկալելու կյանքի անծայրածիրությունը՝ իր բոլոր բարդություններով հանդերձ։
Սիրաքի իմաստության գրքում հեղինակը սկսում է իր որոնումների նախաբանով (1:1-8).
Ամեն իմաստություն Տիրոջից է և նրա հետ է հավիտյան։ Ծովի ավազը, անձրևի կաթիլները և հավիտենության օրերը՝ ո՞վ կարող է հաշվել դրանք։ Երկնքի բարձրությունը, երկրի լայնությունը, անդունդը և իմաստությունը՝ ո՞վ կարող է քննել դրանք։ Իմաստությունը ստեղծվեց ամեն ինչից առաջ, և խոհեմ հանճարը՝ հավիտենությունից։ Իմաստության արմատը՝ ու՞մ է այն հայտնվել։ Նրա խորհուրդները՝ ո՞վ գիտի դրանք։ Միայն մեկն է իմաստուն, որին պետք է մեծապես երկյուղել, նստած իր գահին՝ Տերը։
Տիրոջ, երկնքի և երկրի հրաշքների 43 գլուխ տևող հագեցած նկարագրություններից հետո նա հանգում է շատ պարզ եզրակացության.
Կարող էինք ավելին ասել, բայց երբեք բավարար չէր լինի. թող վերջին խոսքը լինի. «Նա է ամեն ինչ»։ Որտեղի՞ց գտնենք ուժ՝ նրան գովերգելու, քանզի նա մեծ է իր բոլոր գործերից։ (43:27-28)
Խորհրդանիշներն օգնում են մեզ հասկանալ այն, ինչը հնարավոր չէ արտահայտել բառերով։ Խորհրդանիշները կարող են ներկայացվել մեզ տարբեր ձևերով։ Դրանց իմաստը վերագրվում է այն մարդու կողմից, ով առնչվում է դրանց։
Կարմիր, սպիտակ և կապույտ թելերը պարզապես ներկված մանրաթելեր են։ Շերտերով և աստղերով իրար կարվելով՝ դրանք նոր իմաստ են ստանում։ Դրանք երկրի և այն ամենի խորհրդանիշն են, ինչ այն ներկայացնում է։ Մինչ թելերը կարելը դրանք կարող են կտրվել, պատռվել, ոչնչացվել կամ նետվել աղբամանը։ Բայց երբ դրանք միավորվում են դրոշ կազմելու համար, այդ ներկված մանրաթելերը ներկայացնում են մի հսկայական և մեծ բան։ Դրոշը ոչնչացնելը կամ պղծելը անհարգալից վերաբերմունքի դրսևորում է։ Խորհրդանիշի իմաստը նույնպես փոխվում է ժամանակի և մարդկանց հանգամանքների հետ։ 2001 թվականի սեպտեմբերի 11-ից հետո ընկած օրերին Երկվորյակ աշտարակների փլատակների վրա ծածանվող դրոշը սկսեց խորհրդանշել ազգի միասնությունն ու վճռականությունը չարիքի դեմ։ Աշտարակների ֆոնը և քաղաքացիների հավաքական փորձառությունը դրոշին հաղորդեցին լրացուցիչ իմաստ։
Քրիստոնեության գլխավոր խորհրդանիշը խաչն է։ Երկու տախտակ, որոնք դրված են ուղղահայաց միմյանց նկատմամբ, միացված են իրար՝ կարճ գլխամասով, ավելի երկար ստորին մասով և հորիզոնական տախտակով, որը կենտրոնում հատվելով՝ կազմում է ձախ և աջ թևեր։ Փայտի երկու կտոր կարելի է կտրել, տաշել և օգտագործել որպես վառելափայտ, բայց երբ դրանք ստանում են խաչի ձև, դրանք այժմ ավելի խորը իմաստ են ձեռք բերում։
Այս կիրակի Հայ Եկեղեցին նշում է տարվա հինգերորդ և վերջին տաղավար տոնը՝ Սուրբ Խաչի Տոնը։ Մեր Տեր Հիսուս Քրիստոսի խաչելությունից և հարությունից հետո խաչը դարձավ երկրպագության առարկա։
Խաչվերացի պատմությունը կարելի է գտնել բոլոր հիմնական քրիստոնեական ավանդույթներում։ Հայ Եկեղեցին նշում է Սուրբ Խաչի հետ կապված չորս տարբեր տոներ, որոնցից գլխավորը այս կիրակի նշվող Խաչվերացն է։ Մյուսները Գյուտ Խաչի, Երևման Խաչի և Վարագա Սուրբ Խաչի տոներն են։ Վերջինս՝ Վարագա Խաչը, յուրահատուկ է Հայ Եկեղեցուն և նշվում է Խաչվերացից երկու շաբաթ անց։
Խաչը խորհրդանիշ է։ Այն ավելին է նշանակում, քան փայտի այն երկու կտորները, որոնցից այն կազմված է։ Այն հաղթանակի խորհրդանիշն է պարտության նկատմամբ, կյանքի՝ մահվան նկատմամբ և սիրո զորության՝ ատելությունը հաղթահարելու համար։ Այն քրիստոնեության խորհրդանիշն է, քանի որ Հիսուս Քրիստոսի մեջ մենք տեսնում և հասկանում ենք նույնը՝ հաղթանակ պարտության նկատմամբ, կյանք՝ մահվան նկատմամբ և սիրո զորություն՝ ատելությունը հաղթահարելու համար։
Աղոթենք. Ո՛վ Քրիստոս, ժողովրդի պաշտպան, պաշտպանիր և պատսպարիր ինձ Քո սուրբ և պատվական Խաչի հովանու ներքո խաղաղությամբ։ Ազատիր ինձ անտեսանելի և տեսանելի թշնամիներից, որպեսզի միշտ փառավորեմ Քեզ՝ Հոր և Սուրբ Հոգու հետ։ Ամեն։
