Ճանապարհ դեպի լույսի կենտրոն, մաս 1-ին, 5-ից
«Արմոդոքսի»՝ այսօրվա համար. Ճանապարհ դեպի Լույսի կենտրոն. հինգ մասից բաղկացած մինի-շարք՝ նվիրված Հայոց եկեղեցու կյանքի այս հատուկ շաբաթվան։ Հինգ օր, հինգ ոգեշնչում, հինգ կայծ, որոնք միավորվում են՝ Քրիստոսի Լույսը սփռելու համար։
Օր 1-ին, Հռիփսիմե։ «Ամենաերկար ճանապարհը սկսվում է մեկ քայլից», - ասել է չինացի փիլիսոփա Լաո Ցզին, և կարծում եմ՝ յուրաքանչյուր մշակույթ ունի նմանատիպ մի արտահայտություն, որն արտացոլում է այն միտքը, թե ամենամեծ ու ամենաբարդ գործերը սկսվում են մեկ նախնական կայծից։ Հռիփսիմեն այն կայծն է, որը վառեց քրիստոնեական հեղափոխությունը Հայաստանում 4-րդ դարի սկզբին։
Հռիփսիմեն, ինչպես մեզ պատմում են, աննկարագրելի գեղեցկության տեր մի երիտասարդ աղջիկ էր։ 3-րդ դարի վերջին նա մտավ հռոմեական կուսանոց՝ իր կյանքը նվիրելով Հիսուս Քրիստոսին։ Նրա գեղեցկությունը գրավեց հռոմեացի կայսր Դիոկղետիանոսի ուշադրությունը, և նա վճռեց ամուսնանալ նրա հետ։ Հռիփսիմեն և մյուս քույրերը փախան Հռոմից՝ խուսափելու նրա հետապնդումներից, և որոշ ժամանակ անց հաստատվեցին Հայաստանի Վաղարշապատ քաղաքում։
Կայսր Դիոկղետիանոսը պատգամ է ուղարկում հայոց Տրդատ թագավորին՝ նրան գերելու և Հռոմ վերադարձնելու հրամանով։ Հետագա իրադարձությունները գրեթե կանխատեսելի են. Տրդատը հիանում է Հռիփսիմեի գեղեցկությամբ և ցանկանում է նրան տիրանալ։ Նա առաջարկում է իր թագավորությունը, եթե Հռիփսիմեն դառնա իր թագուհին, սակայն նա հրաժարվում է ամուսնանալ հեթանոսի հետ և հրաժարվել իր Տեր Հիսուս Քրիստոսից։
Հռիփսիմեի հրաժարումը և նրա հավատարմությունը Հիսուս Քրիստոսին առաջին քայլն էին Հայաստանի քրիստոնեացման ճանապարհին։ Նրա կարճատև «Ոչ»-ը մի փոքրիկ քայլ էր, որը հսկայական հետևանքներ ունեցավ։ Սակայն թագավորին մերժելու պահին նրա համար միակ հաստատուն բանը, լավագույն դեպքում, հալածանքն էր, իսկ վատագույն դեպքում՝ մահը։
Վերապատվելի Մարտին Լյութեր Քինգն ասել է. «Հավատքը առաջին քայլն անելն է, նույնիսկ երբ չես տեսնում ողջ սանդուղքը»։ Հռիփսիմեն կատարեց այդ առաջին քայլը՝ չիմանալով, թե ուր այն կտանի։ Նա հաստատապես չգիտեր, և նրա մտքով անգամ չէր անցնում, որ թագավորին ասված այս «Ոչ»-ը կդառնա Հայաստանի քրիստոնեացման կայծը։ Նրա միակ համոզմունքն այն էր, որ իր արարքը կամ անգործությունը համահունչ են քրիստոնյայի իր հիմնարար համոզմունքներին։
Հռիփսիմեն մի սուրբ է, որի պատմությունը ոգեշնչում է Ձեզ կատարել այն, ինչ ճիշտ է։ Հռիփսիմեն լավ գիտեր «Տասը կույսերի» առակը (Մատթեոս 25) և որպես քրիստոնյա՝ լսել էր Հիսուսի խոսքերը, ով ասել էր. «Ի՞նչ օգուտ կունենա մարդը, եթե ամբողջ աշխարհը շահի, բայց իր հոգին կորցնի» (Մարկոս 8:36)։ «Թագուհի Հռիփսիմեին» երաշխավորված էր գեղեցիկ ու հաճելի կյանք, իսկ «Քույր Հռիփսիմեն» դատապարտված էր մահվան։ Սակայն նրա ուժը գալիս էր Հիսուս Քրիստոսից, Նրա խոսքերից. «Ձեզ համար գանձեր մի՛ դիզեք երկրի վրա, ուր ցեցն ու ժանգը ոչնչացնում են, և ուր գողերը պատը ծակում ու գողանում են. այլ ձեզ համար գանձեր դիզե՛ք երկնքում, ուր ոչ ցեցը, ոչ էլ ժանգը չեն ոչնչացնում, և ուր գողերը պատը չեն ծակում ու չեն գողանում։ Որովհետև, որտեղ որ ձեր գանձն է, այնտեղ էլ կլինի ձեր սիրտը» (Մատթեոս 6:19-21)։
Հռիփսիմեն հետևեց իր սրտին։ Այնտեղ էր նրա գանձը։ Նա մեզ սովորեցնում է քայլել հավատքով և կատարել այն, ինչ ճիշտ է։ Աշխարհի հարստությունն ու գեղեցկությունը… դա վաղվա մասին է՝ Գայանեի։
Այսօր Սուրբ Հռիփսիմեի տոնն է։ Աղոթենք. Քրիստոս Աստված մեր, Դու ես պսակում Քո սրբերին հաղթանակով և կատարում Քեզ սիրողների կամքը՝ խնամելով Քո արարածներին սիրով և գթությամբ։ Լսիր մեզ Քո սուրբ և երկնային արքայությունից՝ Սուրբ Աստվածածնի բարեխոսությամբ և Քո բոլոր սրբերի, հատկապես սուրբ նահատակ Սուրբ Հռիփսիմեի աղոթքներով։ Լսիր մեզ, Տե՛ր, և ցույց տուր Քո ողորմությունը։ Ներիր, փրկիր և քավիր մեր մեղքերը։ Արժանացրու մեզ գոհությամբ փառավորելու Քեզ Հոր և Սուրբ Հոգու հետ։ Այժմ և միշտ և հավիտյանս հավիտենից։ Ամեն։
Շապիկի լուսանկարը՝ Սուրբ Հռիփսիմեի գերեզմանը, Լունա և Գրեգորի Բեյլերյանների կողմից, 2023 թ.
