Ամեն կիրակի՝ Հայ Առաքելական եկեղեցու Սուրբ Պատարագի ընթացքում, պատարագիչ քահանան իջնում է խորանից և շրջում եկեղեցու ներսում։ Հավատացյալների կողքով անցնելիս նա մի ձեռքում պահում է խաչը, իսկ մյուսով՝ խունկ ծխում։
Նրա ներկայությանը հավատացյալները տարբեր կերպ են արձագանքում։ Ոմանք խոնարհում են գլուխը՝ օրհնություն ստանալու ակնկալիքով, ոմանք էլ ակնածանքով համբուրում են քահանայի ձեռքի խաչը։ Ուրիշները ժպտում և ողջունում են նրան։ Սակայն կան նաև այնպիսիները, որոնք պարզապես հետևում են նրա ընթացքին՝ առանց որևէ կերպ արձագանքելու։ Եվ, իհարկե, նրանց համար, ովքեր այդ պահին եկեղեցում չեն, հաղորդակցվելու հնարավորությունը կորած է, քանի որ քահանան ավարտում է շրջայցը և վերադառնում խորան՝ շարունակելու Պատարագը։
Սուրբ Պատարագի այս արարողությունը խորհրդանշում է Քրիստոսի իջնելը երկնքի անդորրից՝ մեր մեջ ապրելու, քայլելու և լինելու համար, որից հետո Նա համբարձվեց երկինք։ Հիսուսի երկրային կյանքի ընթացքում եղել են մարդիկ, որոնք փնտրել են Նրան հրաշքների և բժշկության համար, իսկ ոմանք էլ մոտեցել են Նրան օրհնություն ստանալու կամ պարզապես Նրա զգեստին դիպչելու համար։ Եվ, իհարկե, շատերի համար ամբողջանալու հնարավորությունը կար, բայց նրանք թույլ տվեցին, որ Նա անցնի իրենց կողքով։
Կյանքում լինում են եզակի պահեր, որոնք պահանջում են մեր անհապաղ արձագանքը, հակառակ դեպքում՝ դրանք անցնում են։ Երբեմն իրադարձությունները պահանջում են, որ մենք գործենք։
Այսօր ցեղասպանություն է տեղի ունենում։ Էթնիկ զտումը դրա նպատակն է։ Լռելը և/կամ սարսափն անտեսելը կորցրած հնարավորություն է։
Մենք աղոթում ենք. Երկնային Հայր, ես տեսնում եմ ցավն ու տառապանքը այս աշխարհում։ Ես անցել եմ այդ ճանապարհով անցյալում։ Ես ասել եմ՝ «Այլևս երբեք»։ Այսօր ինձ քաջություն տուր՝ բարձրաձայնելու չարիքի դեմ ամենուր, որպեսզի ես ունենամ բարոյական իրավունք՝ խոսելու այն ժամանակ, երբ չարիքը կանգնի իմ դեմ։ Ամեն։
Կիրակի օրը Արևելյան ուղղափառ եկեղեցիները, օրինակ՝ հունական, ռուսական, ուկրաինական, ռումինական, սերբական, բուլղարական և վրացական եկեղեցիները, նշեցին Սուրբ Հարությունը։ Սրանք այն եկեղեցիներն են, որոնք հավատարիմ են յոթ տիեզերական ժողովների կանոններին։ Հայ եկեղեցին արևմտյան աշխարհի հետ միասին Զատիկը նշում է 1923 թվականից։
Զատկի օրը հաշվարկվում է որպես գարնանային գիշերահավասարին կամ դրանից հետո տեղի ունեցող լիալուսնին հաջորդող առաջին կիրակի օրը։ Մարտի 21-ը գիշերահավասարի օրն է, ինչը պատկերացում է տալիս այն մասին, թե ինչ ժամանակահատվածում կարող է լինել Զատիկը։ Արևելյան ուղղափառ Զատկի հաշվարկման բանաձևը ներառում է հրեական Պասեքի տոնի օրը։ Հայ եկեղեցին նախընտրեց Հարությունը՝ Զատկի տոնը, դիտարկել որպես Հին ուխտից առանձին մի երևույթ և ընտրեց արևմտյան հաշվարկը։
Չորս կամ հինգ տարին մեկ ամսաթվերը համընկնում են, և աշխարհը Սուրբ Հարության տոնը նշում է նույն օրը։ Մյուս տարիներին Զատիկը նշվում է մեկ, երեք կամ հինգ շաբաթ տարբերությամբ։
Կան մարդիկ, ովքեր պնդում են, որ քրիստոնեական աշխարհում Զատիկը նշելու հարցում պետք է միասնություն լինի։ Ուրիշները վիճարկում են մեկ ամսաթվի վավերականությունը մյուսի նկատմամբ։
Արմոդոքսին դիտարկում է Զատկի պատգամը՝ Խաչելության նկատմամբ Հարության հաղթանակը, որպես Զատկի սահմանող ուժ։ Քրիստոնյաների համար յուրաքանչյուր օր պետք է տոնվի որպես Հարության օր։ «Քրիստոս յարեաւ ի մեռելոց»՝ սա այն ողջույնն է, որը վավեր է մեր քրիստոնեական կյանքի յուրաքանչյուր օրը։
Գոյություն ունի մի արտահայտություն, որն արժե հիշել. «Տախտակամածի աթոռները դասավորել «Տիտանիկի» վրա»։ Երբ «Տիտանիկը» խորտակվում էր, աթոռները դասավորելն անիմաստ էր։ Երբ մեզ ամեն կողմից պատուհասում են պատերազմները, ցեղասպանությունը, անհանդուրժողականությունը և ատելությունը, կարևոր է կենտրոնանալ օրվա պատգամի վրա և այն դարձնել առաջնահերթություն։
Մենք աղոթում ենք. «Տե՛ր, Դու Քո Հարությամբ հաղթեցիր մահվանը։ Չարը կորցրեց իր իշխանությունը և ոչնչացավ Բարու ներկայությամբ։ Պահի՛ր Քո Հարությունը միշտ իմ աչքերի առջև՝ որպես անհուսությունը հաղթահարող և Կյանք ծնող ուժ։ Օգնի՛ր ինձ կենտրոնանալ Դատարկ Գերեզմանի վրա, որն ամեն օր գտնում եմ, երբ ընտրում եմ ապրել, հուսալ և սիրել։ Ամեն»։
Next Step #791 — May 5, 2024 — The War in Gaza, a nightmare echoing the words, Genocide and Ethnic Cleansing. Famine is fueled by hatred. The world stands still and even worse, so do those who have seen the same nightmare. Fr. Vazken takes about opportunities lost and the importance of articulating a statement of protest, for the sake of record and moral authority. Firsthand observation of the Eclipse from Uvalde and the Sign of the Cross. Overwhelmed reaction in the birthing room and at the eclipse — God’s perfection. Discussed: the eye for an eye maximum, college protests, a Maturity of Faith. Orthodox Easter, Cinco de Mayo and the Weakest Link.
Links: Uvalde — Eclipse 2024 College Protests of the War Eclipsed Relevance — April 6 Next Step Tooth as the Maximum Next Step Niebuhr’s Prayer (Serenity) 49 Bye-Byes/America’s Song CSNY — Four Way Street
Produced by Suzie Shatarevyan for http://Epostle.net Subscribe and listen on demand on your favorite pod-catcher!
We’re on Pandora, Spotify and Apple Podcasts
https://epostle.net/wp-content/uploads/2024/05/DALL·E-2024-05-05-20.52.55-van-gogh-style-painting-of-someone-expressing-courage-in-a-spiritual-manner.png10241024Վազգեն Մովսեսյանhttps://epostle.net/wp-content/uploads/2022/07/final_logo_large_for_epostle_web-300x189.pngՎազգեն Մովսեսյան2024-05-05 20:54:172024-05-05 22:02:08Պատերազմի բողոք. մթագնած հնարավորություն
Հայաստան կատարած այցելությանս վերջին երեկոյան նստած էի ու պատուհանից նայում էի մայրամուտին։ Սենյակս բավական բարձր էր, ինչը թույլ էր տալիս հիանալ Երևանի համայնապատկերով՝ Արարատ լեռան վեհաշուք ստվերի ներքո։ Ուղևորությանս ընթացքում հանդիպել էի մարդկանց, որոնք աշխատում էին տեխնոլոգիաների առաջնագծում։ Ժամանակ էի անցկացրել նրանց հետ, ովքեր մարտահրավեր էին նետում կարծրատիպերին և ձգտում էին լավագույնին՝ հանուն իրենց, իրենց ընտանիքների և իրենց երկրի բարօրության։ Օդում իրական հույս կար։
Հիշում եմ՝ պատուհանից դուրս էի նայում և աղոթում խաղաղության համար։ Դա պարզ ցանկություն էր. եթե այս փոքր, բայց հզոր երկիրը կարողանար խաղաղություն ունենալ, հրաշքներ տեղի կունենային։ Այն հրաշքները, որ մենք կտեսնեինք, չէին լինի արտաքին աղբյուրից, այլ կգային ներսից, եթե միայն խաղաղություն լիներ։ Դա հնարավոր էր. արդեն գրեթե 30 տարի էր, ինչ այս երկիրը, որը ճաշակել էր դարերի ճնշումներ, ջարդեր և նույնիսկ ցեղասպանություն, ապրում էր խաղաղության մեջ։ Ես նայում էի Երևանի երկնակամարին և գիտեի, որ մենք կտեսնենք լավագույն հրաշքները, եթե միայն խաղաղություն լիներ։
Այսօր առավոտյան Հայաստանից մի ընկեր զանգահարեց ինձ։ Մեր զրույցի ավարտին նա ասաց. «Եթե միայն խաղաղություն ունենանք, մենք ամեն ինչի ընդունակ կլինենք, կարող ենք ձգտել լավագույնին և լինել լավագույնը։ Եթե միայն խաղաղություն ունենանք»։ Կարծես իմ մի քանի տարվա վաղեմության աղոթքը ձայնագրված լիներ և հնչեր իմ ընկերոջ ձայնով։ Սակայն նրա աղոթքն ավելի արդիական էր և ավելի հրատապ հնչերանգ ուներ։
Հեռվից դժվար է հասկանալ ուրիշների ցավն ու տառապանքը։ Հայագիտության հիմնասյուներից մեկը ուրիշի տեղում հայտնվելու կոչն է։ Սա կարեկցանքի դրսևորում է, այսինքն՝ ուրիշների ցավն ու տառապանքը լիովին հասկանալու համար մենք պետք է նրանց տեղում լինենք։ Իսկ փոքր վարժությունները կարող են օգնել մեզ ճիշտ դիրքավորվելու հարցում։
Միացյալ Նահանգներում ապրողներս գուցե լիովին չհասկանանք Հայաստանում խաղաղության համար աղոթքի իմաստը, բայց կարող ենք պատկերացնել մի աշխարհ, որտեղ մշտապես ենթարկվում ենք Մեքսիկայի և Կանադայի հարձակումներին՝ այն աստիճան, որ օրեցօր ապրում ենք մեր անկախությունը պահպանելու անորոշությամբ։ Միգուցե այս օրինակն այնքան էլ արդար չէ՝ հաշվի առնելով ԱՄՆ-ի չափերը, հզորությունն ու աշխարհագրությունը։ Դուք՝ Եվրոպայում, Աֆրիկայում կամ Մերձավոր Արևելքում ապրողներդ, որտեղ երկրներն իրար շատ ավելի մոտ են և փոխկապակցված, կարող եք պատկերացնել Շվեյցարիայի նման մի երկիր, եթե նրա շրջապատող հարևանները՝ Ֆրանսիան, Իտալիան, Ավստրիան և Գերմանիան, ունենային միայն մեկ նպատակ՝ ոչնչացնել այդ համեմատաբար փոքր երկիրը։
Եվ եթե դեռ դժվար է պատկերացնել, նստեք ձեր սեփական տանը՝ բնակարանում, և պատկերացրեք ձեր բոլոր հարևաններին՝ յուրաքանչյուրին, կողքի դռան և փողոցի մյուս կողմում, որոնք ցանկանում են միայն մեկ բան՝ ճնշել, հաղթել և ազատվել ձեզանից ձեր իսկ թաղամասում։
Ուրիշի կոշիկների մեջ մտնելը կարեկցանքի կոչ է։ Սա նշանակում է հասկանալ, որ միակ իրական և ճշմարիտ հրաշքը, որի համար պետք է աղոթենք և աշխատենք, խաղաղությունն է։ Ուրիշի կոշիկների մեջ մտնելը մեզ հնարավորություն է տալիս հասկանալու, իսկ երբ արդեն այդ կոշիկների մեջ ենք, պետք է քայլենք դեպի լուծում։
Տեղին է, որ այսօր մենք աղոթում ենք Սուրբ Ֆրանցիսկ Ասսիզեցու աղոթքը. Տե՛ր, դարձրո՛ւ ինձ Քո խաղաղության գործիքը։ Որտեղ ատելություն է, թող սեր ցանեմ, որտեղ վիրավորանք՝ թող ներում շնորհեմ, որտեղ կասկած՝ թող հավատ ներշնչեմ, որտեղ հուսահատություն՝ թող հույս տամ, որտեղ խավար՝ թող լույս բերեմ, և որտեղ տխրություն՝ թող ուրախություն պարգևեմ։ Ո՛վ Աստվածային Վարպետ, շնորհի՛ր ինձ, որ ոչ թե մխիթարություն փնտրեմ, այլ մխիթարեմ, ոչ թե հասկացված լինել ձգտեմ, այլ հասկանամ, ոչ թե սիրված լինելու, այլ սիրելու ձգտեմ։ Քանզի տալով ենք ստանում, ներելով ենք ներվում, և մեռնելով ենք ծնվում հավերժական կյանքի համար։ Ամեն։
Ըստ Սուրբ Գրքի՝ Քրիստոսի դատարկ գերեզմանի առաջին վկաները «փախան գերեզմանից, որովհետև դողում էին և ապշած էին. և ոչ մեկին ոչինչ չասացին, որովհետև վախենում էին» (Մարկոս 16)։ Երկյուղը Հարությունից հետո Եկեղեցու առաջին դրսևորումն էր, և հենց այդ երկյուղն էր, որ վերածվեց հավատքի՝ քրիստոնեական Եկեղեցու հավատքի։
Նոր տոնելով Զատիկը՝ Հիսուս Քրիստոսի Հարությունը, մենք գտնվում ենք մի ժամանակաշրջանում (Զատկից մինչև Հոգեգալուստ), որը նվիրված է Եկեղեցու ծննդին և աճին։ Եկեղեցին քրիստոնեության համար աքսեսուար կամ երկրորդական բան չէ։ Ի հակադրություն քրիստոնեության մասին տարածված պատկերացումների՝ հենց Եկեղեցին՝ Քրիստոսի Մարմինը, մեզ փոխանցեց Հիսուսի մասին պատմությունները։ Այսինքն՝ այն ամենը, ինչ գիտենք Հիսուս Քրիստոսի մասին, ստացել ենք Եկեղեցու միջոցով։ Գուցե լսել եք Աստվածաշունչ կարդալու և այդպիսով Հիսուսին հասկանալու տարածված բանաձևի մասին, բայց իրականում Հիսուս մեզ տվեց Իր Մարմինը՝ Եկեղեցին։ Այո՛, «Աստված այնքան սիրեց աշխարհը, որ տվեց իր Միածին Որդուն» (Հովհաննես 3:16), և իր հերթին Հիսուսն այնքան սիրեց մեզ, որ տվեց, հիմնեց Իր Եկեղեցին, որպեսզի մենք որբ չմնանք (Հովհաննես 14-17)։
Ըստ Հիսուսի՝ Եկեղեցին հիմնված և կառուցված է Քրիստոսի աստվածության հռչակման վրա։ Սուրբ Մատթեոսի Ավետարանի 16-րդ գլխում Հիսուսը հարցնում է Իր աշակերտներին. «Մարդիկ ո՞վ են ասում, որ Ես՝ Մարդու Որդիս, եմ»։
Նրանք պատասխանեցին. «Ոմանք ասում են՝ Հովհաննես Մկրտիչ, ոմանք՝ Եղիա, ուրիշներն էլ՝ Երեմիա կամ մարգարեներից մեկը»։ Նա ասաց նրանց. «Իսկ դուք ո՞վ եք ասում, որ Ես եմ»։ Սիմոն Պետրոսը պատասխանեց և ասաց. «Դու ես Քրիստոսը՝ կենդանի Աստծու Որդին»։
Հիսուսը պատասխանեց և ասաց նրան. «Երանի՜ քեզ, Սիմոն, որդի Հովնանի, որովհետև մարմինն ու արյունը չէ, որ հայտնեցին քեզ սա, այլ Իմ Հայրը, որ երկնքում է։ Եվ Ես էլ ասում եմ քեզ, որ դու Պետրոսն ես, և այս ժայռի վրա Ես կկառուցեմ Իմ եկեղեցին, և դժոխքի դռները այն չեն հաղթահարի»։
Այդ «ժայռը» Պետրոսի հռչակած խոսքն է, որ Հիսուս Քրիստոսը կենդանի Աստծու Որդին է։ Այս հռչակման վրա է կառուցված Եկեղեցին։ Եվ ինչպես տեսնում ենք, առաքելական ժամանակաշրջանում՝ Հարությունից օրեր անց, Աստվածաշունչ չկար, բայց Եկեղեցի, անշուշտ, կար։ Այն «նախնական» Եկեղեցի էր, որ կառուցված էր այն ավետարանական պատգամի վրա, որ Հիսուսը հարություն է առել։ Հայ Առաքելական Եկեղեցին այդ սկզբնական Եկեղեցու շարունակությունն է։ Այն երկյուղը, որ աշակերտները զգացին դատարկ գերեզմանի մոտ, Քրիստոսի միջոցով վերածվեց հավատքի։ Երկյուղից հավատքի նույն այդ վերափոխումն է, որի ականատեսն է եղել Հայ Եկեղեցին, երբ իր ժողովուրդը վերապրեց և ծաղկեց՝ հակառակ բոլոր դժվարությունների։
Երբ նայում ենք Հարությունից հետո ձևավորված վաղ շրջանի Եկեղեցուն, հիշում ենք քրիստոնեական հավատքի լիարժեք տոնակատարության համար Եկեղեցու անհրաժեշտության մասին, և որ այդ Եկեղեցու անկյունաքարը Հիսուս Քրիստոսի՝ կենդանի Աստծու Որդի լինելու մասին հռչակումն է։
Մենք աղոթում ենք, Ո՛վ Տեր Հիսուս Քրիստոս, Կենդանի Աստծո Որդի, մինչ մենք տոնում ենք Ձեր փառահեղ Հարությունը Զատկի այս օրերին, թող արժանի լինենք լինելու Ձեր Սուրբ Եկեղեցու՝ Ձեր սրբազան մարմնի անդամները, լինելու Ձեր ձեռքերը, ոտքերը և բերանը այստեղ՝ Երկրի վրա։ Ցրե՛ք այն վախն ու մթությունը, որ կլանում է մեր կյանքը՝ օգնելով մեզ գտնել այն Հավատը, որը դարերի ընթացքում գտել են ուրիշները, որպեսզի մենք կարողանանք ավելի լավ ծառայել մարդկությանը և այդ կերպ ծառայել Ձեզ ու Ձեր Սուրբ Մարմնին։ Ամեն։
Շապիկի լուսանկարը՝ Լունաբել Բեյլերյան, 2023 թ.
https://epostle.net/wp-content/uploads/2024/05/P0110.jpg663999Վազգեն Մովսեսյանhttps://epostle.net/wp-content/uploads/2022/07/final_logo_large_for_epostle_web-300x189.pngՎազգեն Մովսեսյան2024-05-02 00:01:352024-05-01 12:05:35Վախից դեպի հավատք. Եկեղեցու անկյունաքարը
Մայիսի առաջին օրը, որը հայտնի է որպես Մայիսի 1-ին, գտնվում է գարնանային գիշերահավասարի և ամառային արևադարձի միջև ընկած ժամանակահատվածում։ Եվրոպական մշակույթում ամառվա մոտալուտ գալուստը նշելու համար տոնակատարություններ են անցկացվել և շարունակում են անցկացվել մինչ օրս։ Աշխատավորների միջազգային օրը նույնպես նշվում է մայիսի 1-ին՝ կենտրոնանալով մարդու և նրա աշխատանքի վրա, ինչը նման է Միացյալ Նահանգներում նշվող տոնին, թեև հնարավոր է՝ ավելի քիչ առևտրայնացված ձևով։
Մարդն օժտված է կյանքի տարբեր երևույթները տոնելու յուրահատուկ կարողությամբ։ Մենք հավաքներ ենք կազմակերպում և միջոցառումներ ստեղծում՝ տոնակատարությունը խթանելու համար։
Կյանքը տոնելը կարևոր էր Հիսուսի համար։ Նրա առակները մատնանշում էին այդ տոնակատարությունը, և ինքը՝ Հիսուսը, արդյունավետ կյանք վարելով՝ գիտակցում էր տոնելու անհրաժեշտությունը։
Թեև Մայիսի 1-ը և Աշխատավորների միջազգային օրը նշվում են նույն օրը, դրանք միմյանց հետ կապ չունեն, բացի այն հանգամանքից, որ երկուսն էլ տոնվում են։ Թող այդ տոնակատարությունը լավ սկզբնակետ լինի խաղաղության և ներդաշնակության ձգտելու համար։ Տոնակատարությունը մեզ՝ մարդկանց, հնարավորություն է տալիս տեսնելու կյանքի հրաշքները և հիանալու դրանցով։ Այդ ընդհանուր զգացումով մենք ներդաշնակվում ենք միմյանց։
Զարմանալի չէ, որ Սուրբ Պատարագի առաջնորդին անվանում են Պատարագիչ։ Այսօր մենք աղոթում ենք Սուրբ Պատարագի պատարագչի աղոթքը, երբ նա զգեստավորվում է փրկության զգեստներով.
Ով Տեր Հիսուս Քրիստոս, որ լույսով ես պատված՝ որպես զգեստով, անպատմելի խոնարհությամբ երևացիր երկրի վրա և քայլեցիր մարդկանց հետ։ Դու դարձար հավիտենական քահանայապետ՝ Մելքիսեդեկի կարգի համաձայն, և զարդարեցիր քո սուրբ եկեղեցին։ Ամենակալ Տեր, մեզ արժանացնելով կրելու նույն երկնային զգեստը, ինձ՝ քո ծառային, նույնպես արժանի դարձրու այս ժամին, երբ համարձակվում եմ մոտենալ քո փառքի նույն հոգևոր պաշտամունքին, որպեսզի կարողանամ մերկանալ ամեն տեսակ անաստվածությունից, որը պիղծ զգեստ է, և զարդարվեմ քո լույսով։ Ամեն։
Ապրիլը Ցեղասպանության հիշատակի ամիսն է։ Այս ամսվա ընթացքում հիշատակվում են Հայոց ցեղասպանությունը (1915-1922 թթ.), Հոլոքոստը և Ռուանդայի ցեղասպանությունը։ Ապրիլի այս վերջին օրը ցանկանում եմ Ձեզ հետ կիսվել հանգուցյալ և մեծն վերապատվելի դոկտոր Մարտին Լյութեր Քինգ կրտսերի գրվածքով։ Բիրմինգհեմի բանտի խցից, որտեղ նա պահվում էր քաղաքացիական անհնազանդության համար, նա գրում է կրոնական առաջնորդներին քաղաքացիական անհնազանդության մասին.
Իհարկե, քաղաքացիական անհնազանդության այս տեսակում նոր ոչինչ չկա։ Այն վեհորեն դրսևորվեց Շադրաքի, Մեսաքի և Աբեդնագովի [Դանիել 3]՝ Նաբուգոդոնոսորի օրենքներին հնազանդվելուց հրաժարվելու մեջ, քանի որ ներգրավված էր ավելի բարձր բարոյական օրենք։ Այն հիանալի կերպով կիրառեցին վաղ քրիստոնյաները, որոնք պատրաստ էին դիմակայել սոված առյուծներին և կացնահարման տանջալից ցավին, նախքան Հռոմեական կայսրության որոշ անարդար օրենքներին ենթարկվելը։ Որոշակի աստիճանով, ակադեմիական ազատությունն այսօր իրականություն է, քանի որ Սոկրատեսը կիրառեց քաղաքացիական անհնազանդություն։
Մենք երբեք չպետք է մոռանանք, որ այն ամենը, ինչ Հիտլերն արեց Գերմանիայում, «օրինական» էր, իսկ այն ամենը, ինչ հունգարացի ազատամարտիկներն արեցին Հունգարիայում՝ «անօրինական»։ Հիտլերյան Գերմանիայում հրեային օգնելը կամ նրան մխիթարելը «անօրինական» էր։ Սակայն վստահ եմ, որ եթե այդ ժամանակ ապրեի Գերմանիայում, ես կօգնեի և կմխիթարեի իմ հրեա եղբայրներին, նույնիսկ եթե դա անօրինական լիներ։ Եթե այսօր ապրեի կոմունիստական երկրում, որտեղ քրիստոնեական հավատքի համար թանկ սկզբունքներ են ճնշվում, հավատում եմ, որ բացահայտորեն կպաշտպանեի հակակրոնական այդ օրենքներին չենթարկվելը։
Ես պետք է երկու անկեղծ խոստովանություն անեմ Ձեզ՝ իմ քրիստոնյա և հրեա եղբայրներ։ Նախ, պետք է խոստովանեմ, որ վերջին մի քանի տարիների ընթացքում ես խորապես հիասթափված եմ սպիտակամորթ չափավորներից։ Ես գրեթե հանգել եմ այն ցավալի եզրակացության, որ ազատության ճանապարհին սևամորթների գլխավոր խոչընդոտը ոչ թե «Սպիտակ քաղաքացիների խորհրդի» անդամն է կամ Կու-կլուքս-կլանի գործիչը, այլ սպիտակամորթ չափավորը, ով կարգուկանոնին ավելի նվիրված է, քան արդարությանը. ով բացասական խաղաղությունը, որը լարվածության բացակայությունն է, նախընտրում է դրական խաղաղությունից, որը արդարության առկայությունն է. ով անընդհատ ասում է. «Ես համաձայն եմ Ձեր նպատակի հետ, բայց չեմ կարող համաձայնել Ձեր ուղղակի գործողությունների մեթոդներին»... Բարի կամք ունեցող մարդկանց մակերեսային ըմբռնումն ավելի հիասթափեցնող է, քան չար կամք ունեցողների բացարձակ թյուրիմացությունը։ Գոլ ընդունելությունը շատ ավելի շփոթեցնող է, քան կտրուկ մերժումը։
—
Հայ եկեղեցում ապաշխարության խորհրդի ժամանակ մենք խոստովանում ենք. Մեղայ Աստուծոյ, մեղայ ամենայն պատուիրանաց նորա, թէ՛ հրամայականաց եւ թէ՛ արգելականաց, զի ոչ միայն յարգելեացն ոչ ետու, այլ եւ զհրամայեալսն ոչ գործեցի։
Որքան կարևոր է չարիք չգործելը, նույնքան կարևոր է բարին՝ ճիշտը գործելը։
Սրանով ավարտում ենք ապրիլ ամսվա մեր հայագիտական դասերը։
Սուրբ Ֆրանցիսկ Ասսիզեցու աղոթքը միշտ կարևոր է հիշելը.
Տե՛ր, դարձրու ինձ Քո խաղաղության գործիքը. Որտեղ ատելություն կա, թող սեր բերեմ. Որտեղ վիրավորանք կա, թող ներում բերեմ. Որտեղ երկպառակություն կա, թող միություն բերեմ. Որտեղ սխալ կա, թող ճշմարտություն բերեմ. Որտեղ կասկած կա, թող հավատ բերեմ. Որտեղ հուսահատություն կա, թող հույս բերեմ. Որտեղ խավար կա, թող Քո լույսը բերեմ. Որտեղ տխրություն կա, թող ուրախություն բերեմ։ Ամեն։
«Հաջորդ քայլը» Տեր Վազգենի հետ #790 – 29 ապրիլի, 2024թ. – Իսրայելի՝ Գազայի վրա հարձակումների հետ կապված բողոքի ցույցերը համալսարանական ավաններում թեժանում են, մինչդեռ Հայոց ցեղասպանության ոգեկոչման արարողությունները հավատում են զոհի առասպելին։ Ահա Տեր Վազգենի ապրիլի 24-ից հետո արված գնահատականը հիասթափությունների և մարտահրավերների վերաբերյալ։ Ուրիշի կոշիկների մեջ մտնելը՝ որպես պատասխան։ Epostle-ը հաստատվում է մետավերսում։
Հայ Առաքելական և, հետևաբար, Ուղղափառ եկեղեցու աստվածաբանությունը խորապես արմատավորված է նրա շարականներում։ Շարականը, որը հոգևոր երգի մի տեսակ է, պարունակում է հնագույն իմաստության մի մեծ գանձարան, որը մեզ է հասել Քրիստոսի ժամանակներից։ Ավելի քան հազար շարականներ ամփոփված են «Շարակնոց» կոչվող գրքում, որը նկարագրում է Աստծո և Նրա արարչագործության միջև գոյություն ունեցող հաղորդությունը։
«Շարակնոցի» ընկալումը բարդանում է այն լեզվի պատճառով, որով գրված են շարականները։ Թեև գոյություն ունեն գրաբարից աշխարհաբարի և այլ լեզուների թարգմանություններ, Եկեղեցու խորհրդավոր ոգին անքակտելիորեն կապված է շարականների մեղեդիների և այն սրբազան միջավայրի հետ, որտեղ դրանք ձևավորվել են։ Վանքի կամ եկեղեցու ներսում՝ խնկաբույր տարածքում և մոմերի ծխից մշուշոտ պատերի ներքո, շարականների բառերը պարում են վանականների ձայնալարերի ռիթմերով, և աստվածաբանությունը մեկնաբանվում ու մատուցվում է ամբողջականությամբ։
Վերջին շարականը գրվել է 2015 թվականին՝ Հայոց ցեղասպանության սկզբի 100-ամյակի կապակցությամբ։ 2015 թվականի ապրիլի 24-ին Ցեղասպանության նահատակները դասվեցին սրբերի շարքին և կոչվում են սրբեր։
Շարականի թարգմանությունը պատուհան է բացում նահատակներին որպես սրբեր ճանաչելու համար։
«Զարհուրեցան երկնային զորքն և սարսափեցան երկրայինքն», – այսպես է սկսվում շարականը և շարունակում նկարագրել Աստծո սրբության պղծումը՝ օգտագործելով Եդեմից մինչև Հայաստան տանող եզակի և անկրկնելի ուղին։
«Ազգերը, տեսնելով հնագույն Եդեմը, փոխվեցին դեպքերի և կրակի ասպարեզի, որ բորբոքվում էր ինչպես դժոխքը, Կայենի կրքի և այս նոր Աբելի նոր զոհաբերության պատճառով, որի արյունը հավերժ աղաղակում է։
Շարականն ավարտվում է սաղմոսերգուի կողմից դեռևս վաղուց տրված և մարդկությանը հազարամյակներ շարունակ հուզող հարցով. «Տե՛ր, Տիրակա՛լ, սուրբ և ճշմարի՛տ, մինչև ե՞րբ պիտի դատես երկրի բնակիչներին և վրեժխնդիր լինես մեր արյան համար»։
Աղոթենք. «Տե՛ր մեր Աստված, թույլ տուր ինձ տոնել Կյանքի Խորհուրդը իմ հոգով, իմ ձայնով և իմ բոլոր զգայարաններով։ Օգնի՛ր ինձ, երբ ընդունում եմ Քո հրավերը՝ հետևելու Քեզ իմ սրտով և ըստ այդմ մեկնաբանելու Սիրո պատվիրանը։ Ամեն»։
Հայր Վազգենի ելույթը Ցեղասպանության հիշատակի հսկման արարողության ժամանակ՝ UCLA-ում, որը կազմակերպվել էր USC-ի և UCLA-ի հայ ուսանողական միությունների կողմից:
Բարի երեկո։ Ցանկանում եմ շնորհակալություն հայտնել USC-ի և UCLA-ի հայ ուսանողական միություններին՝ այս երեկո այս հսկման արարողությանը իմ խոսքը հնչեցնելու հնարավորության համար։
Տարիների ընթացքում մենք հեռանում ենք այն կապից, որը միավորում է մեզ։ Երբ ես դեռ երեխա էի և առաջին անգամ էի գալիս ցեղասպանության այս հիշատակի արարողություններին, առաջին շարքերը զբաղեցնում էին վերապրողները։ Իմ պապիկներն ու տատիկները նստում էին այդ աթոռներին և հնարավորություն ստանում կիսվելու 1915 թվականի շուրջ Հայաստանում տեղի ունեցած խառնաշփոթի մասին իրենց ականատեսի վկայություններով։ Առաջին շարքերը դարձան մեկ շարք, ապա նվազեցին մինչև մի քանի աթոռ, երբ ականատեսների սերունդը հեռացավ։ Նրանց փոխարինեցին վավերագրողները՝ նրանք, ովքեր նկարահանել, ձայնագրել կամ գրի էին առել վերապրողների պատմությունները։
Այսօր առավոտյան՝ ժամը 9-ին, ուրախ և հպարտ եմ տեղեկացնել, որ Արևմտյան թեմի էլեկտրոնային ծառայությունը՝ Epostle.net-ը, ներկայացրեց և գործարկեց իր տեսակի մեջ առաջին ընկղմվող ցուցահանդեսը, որը հասանելի է աշխարհի ցանկացած կետից՝ շուրջօրյա և տարին 365 օր՝ «Արարատի ոգին» անվամբ։ Այստեղ ներկայացված են կառույցներ՝ խաչքարերից մինչև վանքեր և սրտի երգեր, որոնք ցույց են տալիս Արարատի ժողովրդի ստեղծագործ ոգին՝ պահպանված Web 3.0, մետատիեզերքի, 360 աստիճան տեսադաշտի, տարածական աուդիոյի և ֆոտոգրամետրիայի միջոցով։ Սրանք արժեքներ են, որոնք կարելի է միայն զգալ և վայելել, և որոնք այլևս հնարավոր չէ վնասել կամ ոչնչացնել։ Շնորհակալություն տեխնոլոգիային և Epostle-ին՝ մարդկային ստեղծագործական ուժը կիրառելու համար։
Այժմ, բարեբախտաբար, գոյություն ունեն բազմաթիվ հատորներ և փաստաթղթեր, որոնք պատմում են ցեղասպանության սարսափների մասին։ Սակայն ցավալի է, որ «ցեղասպանություն» բառը դեռևս օգտագործվում է մարդու՝ իր նմանի հանդեպ ունեցած ծայրահեղ անհանդուրժողականությունը նկարագրելու համար։
Բայց այսօր մենք հավաքվել ենք հսկման, որովհետև մարդկային սիրտը ցավում է։ 1915 թվականը չարիքի մի ալիքի սկիզբն էր, որը շարունակվում է մինչ օրս։ Մենք՝ հայերս, զգացինք դա այն անարդարության պատճառով, որ կրեցինք, երբ դարձանք կառավարությունների քաղաքական խաղալիքը։ Այն, ինչ տեղի ունեցավ Արցախում անցյալ սեպտեմբերին, նույն չարիքի և աշխարհի նույն լռության շարունակությունն է։
Գրաֆիկա՝ ՉՏԵՍՆԵԼ չարը, ՉԼՍԵԼ չարը, ՉԽՈՍԵԼ չարի մասին։
2006 թվականին ես հնարավորություն ունեցա Հարավային Կալիֆորնիայի համալսարանի մանկավարժների մի փոքր խմբի հետ այցելելու Ռուանդա։ Դա ցեղասպանությունից մեկ տասնամյակ անց էր, որը ավերեց երկիրը և 100 օրվա ընթացքում խլեց 800,000 մարդու կյանք։
Ինձ համար սա կարևոր ուղևորություն էր։ Ես մեծացել եմ՝ լսելով ցեղասպանական հանցագործությունների մասին պատմություններ, որոնք ինձ պատմում էին պապիկներս ու տատիկներս։ Որքան շատ էի լսում ու կարդում, այնքան ավելի էի ցանկանում հասկանալ, թե ինչպես կարող էր նման դաժան և գարշելի հանցագործություն կատարվել այնքան բացահայտ, հատկապես ժամանակակից աշխարհում, որտեղ փոխըմբռնումը կարծես ընդհանուր նպատակ էր։ Ես մտածում էի, որ Ռուանդա մեկնելը՝ Ռուանդայի ցեղասպանությունից տասը տարի անց, գուցե նման լինի Հայաստան մեկնելուն՝ այն ցեղասպանությունից տասը տարի անց, որի մասին ես այնքան էի լսել։ Ի՞նչ կարող էի գտնել 1925 թվականին։
Այն, ինչ գտա, ավելին էր, քան կարող էի ակնկալել։ Ես ոչ միայն ստացա իմ հարցերի պատասխանները, այլև գտա Հայոց ցեղասպանության իմաստի պատասխանը՝ որպես մի անձի, որն ապրում է այդ իրադարձությունից 100 տարի անց։
Ռուանդացիների պատմությունները զարմանալիորեն նման էին այն պատմություններին, որոնք ես լսել եմ իմ տատիկ-պապիկներից։ Ոստիկանները գալիս էին գիշերով, տանում և կոտորում տղամարդկանց, բռնաբարում կանանց, սպանում երեխաներին՝ դաժանության և սպանության բացահայտ դրսևորումներով, առանց զղջալու որևէ նշույլի։ Հայերը Եփրատ գետն անվանում էին «Կարմիր Եփրատ», իսկ ռուանդացիները Նեղոսը՝ «Կարմիր Նեղոս»՝ գետի երակներով հոսող արյան և դիակների պատճառով։ Ռուանդան ինձ սովորեցրեց չտարբերակել մարդկանց, քանի որ իմ և իմ պատմության, և ռուանդական պատմության միջև միակ տարբերությունը մեր մաշկի գույնն էր։ Իսկ դա տարբերություն չէ։ Ես հասկացա, որ մեր ցավը, մեր տառապանքը մեր ընդհանրությունն է և մարդկության պատմության կարմիր թելը։ Մենք բոլորս նույն Աստծո զավակներն ենք։ Մեր ստեղծած բաժանումները մեր իսկ գործն են։
Ռուանդայում ես հայտնվեցի բավականին յուրահատուկ դիրքում՝ կարծես կամրջելով 20-րդ դարի առաջին և վերջին ցեղասպանությունները։ Այնտեղ՝ մայրաքաղաք Կիգալիում, կա ցեղասպանությանը նվիրված թանգարան։ Այնտեղ գործում է մշտական ցուցադրություն՝ նվիրված Հայոց ցեղասպանությանը, ինչպես նաև 20-րդ դարի բոլոր ցեղասպանություններին։
Հայոց ցեղասպանությունը դրանց «նախահայրն» է։ Ցուցահանդեսը ցույց տվեց, որ, ցավոք և ողբերգաբար, ցեղասպանությունները շարունակվեցին Գերմանիայում, Եթովպիայում, Բոսնիայում, Կամբոջայում, Ռուանդայում և նույնիսկ 21-րդ դարում՝ Դարֆուրում։
Պատմությունները նույնն են։ Եվ հայկական պատմությունը աշխարհի համար ունի հատուկ տեղ և նշանակություն, քանի որ այն անհանդուրժողականության, ատելության և, ի վերջո, ցեղասպանության նախատիպն է։ Որպես Հայոց ցեղասպանությունը վերապրածների ժառանգ՝ պատասխանատվությունը իմն է։ Եթե ես Հայոց ցեղասպանությունը անվանում եմ առաջինը, ապա ես՝ մենք, պարտավոր ենք առաջինը բարձրաձայնել, մատնանշել, ակտիվորեն բողոքել և աշխատել այնպիսի փոխըմբռնման հասնելու համար, որը կտանի դեպի խաղաղություն։ Եթե աշխարհը լռում է, եկեք առաջին հերթին մատնացույց անենք մեզ. արդյո՞ք մենք բարձրաձայնում ենք մեր առարկությունը այն ամենի վերաբերյալ, ինչ կատարվում է ուրիշների հետ։
Հավատը ենթադրում է գործողություններ։ Դուք չեք կարող սգալ ցեղասպանությունը՝ առանց դրա դեմ ակտիվորեն պայքարելու։ Բայց այդ պայքարը պետք է նոր պայմաններով ընթանա։ Չեք կարող կրակը կրակով հանգցնել, միայն ավելի շատ կրակ կստանաք։ Պայքարեք կրակի դեմ ջրով։ Ջրով։ Հանգցրեք այն։
Ժամանակն է, որ մենք հրաժարվենք զոհի հոգեբանությունից։ Մենք Զատկի շրջանում ենք և հավակնում ենք լինել Հարուցյալ Քրիստոսի հետևորդները։ Մենք պետք է հասկանանք, որ հաղթանակը մերն է։ Ոչ թե այն պատճառով, որ քաղաքական գործիչները ճանաչում են Ցեղասպանությունը, թե ոչ։ Մի՛ խաբեք ինքներդ ձեզ, մեզ հարկավոր չէ ցեղասպանության փաստի որևէ վավերացում կամ հաստատում, ճիշտ այնպես, ինչպես աֆրոամերիկացիներին հարկավոր չէ ստրկության ապացույց, կամ ճապոնացի ամերիկացիներին՝ համակենտրոնացման ճամբարներում իրենց զսպվածության ապացույց։ Հայոց ցեղասպանությունը իրողություն է և միշտ էլ եղել է։ Մենք հաղթող ենք, որովհետև այստեղ ենք՝ ոչ թե քաղաքականության, այլ այն հրաշքի շնորհիվ, որը մեզ թույլ տվեց ողջ հասնել և կերտել մեր վաղվա օրը։ Մենք կանգնած ենք և կանգնելու ենք այնտեղ, որտեղ կա անարդարություն կամ չարիք։ Լինի դա Գազայում, Կոնգոյում, թե Հայաստանում, մենք այստեղ ենք հայտարարելու, որ սրանք մարդասիրական խնդիրներ են, և մենք միշտ մարդասիրության կողմում ենք։
Ապրիլի 24-ը համայն մարդկության հանդեպ փոխըմբռնման, զգոնության և սիրո միջոցով խաղաղության համար աշխատելու ուխտը թարմացնելու օր է։
Հայ եկեղեցու օրվա աղոթքն է. «Քրիստոս, որ պսակում ես սրբերին, կամովին ընդունիր նրանց, ովքեր ակնածանքով են լցված Քո հանդեպ և սիրով ու քաղցրությամբ են նայում Քո արարչագործությանը։ Քո սրբությամբ լսիր մեզ՝ բարեխոսությամբ Սուրբ Աստվածածնի և Քո բոլոր սրբերի, հատկապես Հայոց ցեղասպանության սուրբ նահատակների, ովքեր իրենց կյանքը տվեցին հանուն հավատքի և հայրենիքի։ Լսիր մեզ և ողորմիր։ Ամեն»։
