Խաչքարի պատգամներ

Արմոդոքսիան այսօր. Քրիստոսի խաչքարային պատգամները

Խաչքարերը զարդարում են հայկական եկեղեցիները, վանքերը և Հայաստանի բնապատկերը։ Դրանք վեհ են ու խոսուն։ Շատերը կարելի է ընթերցել որպես երկնքին և հավերժությանը ուղղված քարտեզ։

Խաչքար բառացիորեն նշանակում է «խաչ ունեցող քար»։ Մեծ, սովորաբար ուղղանկյունաձև, մոտ վեց-յոթ ոտնաչափ բարձրություն և երեք ոտնաչափ լայնություն ունեցող քարի վրա փորագրված են Հիսուս Քրիստոսի Ավետարանին նվիրված անձի հավատքն ու վճռականությունը արտացոլող պատկերներ։ Այս քարերը գոյատևել են և հարյուրավոր, նույնիսկ հազար տարի շարունակ պատգամներ են փոխանցել։

Կենտրոնական փորագրությունը խաչ է՝ զարդարված ոլորուններով և նախշերով, որոնք պատկերում են տարբեր աստվածաբանական հասկացություններ կամ եկեղեցական խորհրդանիշներ։ Գոշավանքում գտնվող մի խաչքար հատկապես խոսուն է։ Գոշը Հայաստանում կրթության օջախ էր, և որպես այդպիսին՝ այնտեղի խաչքարը վեր է խոյանում՝ պատմելու երկինք-երկիր կապի մասին։ Այս փորագրության մեջ երկիրը որպես մեծ գունդ պատկերված տեսնելը կարող է անսովոր չթվալ, մինչև չիմանաք, որ այս քարը փորագրվել է 6-րդ դարում. Եվրոպայում Ինկվիզիցիայից մոտ 600 տարի առաջ հայերն արդեն հասկացել էին, որ երկիրը կլոր է, և մերժել էին տափակ երկրի գաղափարը։

Խաչքարերի վրայի պատգամները բազմազան են ու բազմաբնույթ։ Այնուամենայնիվ, ամենամեծ պատմությունը, որը հաճախ մոռացվում է, այն է, որ խաչքարը պատկերում է հարություն և հաղթանակ։ Յուրաքանչյուր խաչ, առանց բացառության, և հատկապես յուրաքանչյուր խաչքար Հիսուս Քրիստոսի պատմությունն է։ Առանց Քրիստոսի խաչքարը իմաստ չունի, ավելին՝ առանց Հիսուս Քրիստոսի խաչը պարզապես երկու ուղղահայաց գիծ է։

Մենք գտնվում ենք Խաչի երկու տոների՝ Խաչվերացի և Վարագա Խաչի միջև։ Խաչը Հիսուս Քրիստոսի կողմից սահմանվում է որպես տանջանքի գործիք, որն այժմ վերածվել է հաղթանակի խորհրդանիշի։

Այո՛, խաչքարը զարդարում է հայկական բնապատկերը, և այդ դեկորատիվ տեսքով այն մշտական հիշեցում է եղել ժողովրդին ատելության հանդեպ սիրո և չարի հանդեպ բարու հաղթանակի մասին։ Պատմության եզրին ստոիկաբար կանգնած խաչքարը՝ որպես հույսի մշտաներկա պատգամաբեր, անդադար վկան է այն իրողության, որը հիմնարար է եղել ժողովրդի գոյատևման համար։

Պատկերացրեք մի ժողովուրդ, որը շրջվել է իր ճանապարհին, և ամենուր, ուր նայել է, հիշեցվել է հավերժականի հանդեպ հույսի մասին և Քրիստոսի միջոցով միացել է Աստվածայինին։ «Եթե Աստված մեր կողմն է, ո՞վ կարող է լինել մեր դեմ» (Հռոմեացիս 8:31)։

Վաղը մենք կդիտարկենք մի յուրահատուկ խաչքար, որը զարդարում է Վարագի գյուղական տներից մեկը։ Այսօր մենք աղոթում ենք Սուրբ Ներսես Շնորհալու «Հավատով խոստովանիմ» աղոթքի 13-րդ ժամից. Երկնավոր Թագավոր, շնորհիր ինձ Քո արքայությունը, որ խոստացել ես Քո սիրելիներին, և զորացրու սիրտս՝ ատելու մեղքը, սիրելու միայն Քեզ և կատարելու Քո կամքը։ Ողորմիր Քո բոլոր արարածներին և ինձ։ Ամեն։

Շապիկի լուսանկար՝ Լունա և Գրեգորի Բեյլերյան, 2023 թ.