Գիտության և կրոնի հատումը ակնածանքի մեջ

Արմոդոքսիան այսօր. հիացմունքի խաչմերուկում

Էվոլյուցիայի տեսությունը հաճախ հակասական է համարվում հավատացյալների համար, և հակառակը։ Էվոլյուցիան հիմնվում է գիտության, փաստերի և փորձի վրա՝ գործընթացները բացատրելու համար, մինչդեռ կրոնը հիմնված է համոզմունքների համակարգի վրա, որոնք պարտադիր չէ, որ անցնեն փորձարկումների կամ գիտական ստուգումների միջով։

Արմոդոքսիան խնդիր չունի միավորելու գիտությունն ու կրոնը, քանի որ այն մատնանշում է հիացմունքի այն պահը, որը գտնվում է երկուսի խաչմերուկում։ Այն հիացմունքը, որը մարդուն մղում է նայելու աստղերին կամ օվկիանոսների խորքին և հարցնելու՝ ի՞նչ, որտե՞ղ և ինչո՞ւ։ Այս հարցերը նույնն են, ինչ մղում են մորն ու հորը արցունքներ թափելու՝ ծննդատանը կյանքի հրաշքն առաջին անգամ տեսնելիս։ Դրանք նույն հարցերն են, որոնք գրիչը շարժել են տվել այն մտածողներին, փիլիսոփաներին և աստվածաբաններին, ովքեր տեսել են պատերազմի անիմաստությունը տարաձայնությունները լուծելու գործում և գրել են խաղաղության մասին։ Եվ ի վերջո, դրանք նույն հարցերն են, որոնք ծագել են՝ դիտարկելով այն Սերը, որ Քրիստոսը բերեց իր օրինակով, և մարդկության կողմից նրա մերժումը։ Ի՞նչ, որտե՞ղ, ինչո՞ւ։ Ե՛վ գիտությունը, և՛ կրոնը փորձում են պատասխանել այս և դրանց հետ կապված այլ հարցերի։

Հիացմունքն է այն, ինչ մարդկանց մղում է մտածելու, խորհելու, արտացոլելու, քննարկելու, կառուցելու և ստեղծագործելու։ Էվոլյուցիան այդ շարժման նկարագրությունն է։ Ամեն ինչ, ինչ կենդանի է, զարգանում է։ Իսկ այն, ինչ մեռած է, քայքայվում է։ Կենդանի թե մեռած՝ ֆիզիկականը փոխվում է՝ զարգանում կամ քայքայվում։ Հոգին շարունակում է շնչել։ Գիտնականների և աստվածաբանների ցանկը հատվում է այնտեղ, որտեղ մարդկային միտքը չի վախենում կյանքի հիացմունքից։ Կյանքը հիասքանչ է և կյանքը սարսափելի է, այսինքն՝ լի է հիացմունքի պահերով։

Ալբերտ Այնշտայնը խորհում է. «Ամենագեղեցիկ բանը, որ մենք կարող ենք զգալ, խորհրդավորն է։ Այն ճշմարիտ արվեստի և գիտության աղբյուրն է։ Նա, ում համար այս զգացումն օտար է, ով այլևս չի կարող կանգ առնել զարմանալու և հիացմունքով համակվելու, գրեթե մեռած է. նրա աչքերը փակ են։ Կյանքի խորհրդի մեջ խորամուխ լինելը, նույնիսկ եթե այն ուղեկցվում է վախով, նաև կրոնի ծնունդ է տվել։ Իմանալ, որ այն, ինչ անըմբռնելի է մեզ համար, իրականում գոյություն ունի՝ դրսևորվելով որպես բարձրագույն իմաստություն և ամենապայծառ գեղեցկություն, որը մեր թույլ կարողությունները կարող են ընկալել միայն իրենց ամենապարզունակ ձևերով. այս գիտելիքը, այս զգացումը ճշմարիտ կրոնականության կենտրոնում է»։

Այսօր մենք ավարտում ենք Հայ եկեղեցու միստիկի՝ մի մարդու, որը միայն վերջերս (2015 թ.) հռչակվեց Հռոմի կաթոլիկ եկեղեցու Վարդապետ՝ Սուրբ Գրիգոր Նարեկացու պարզ աղոթքով։

Տե՛ր, իմ Տե՛ր, պարգևատու, բարության արմատ, ամենքի հավասար տիրակալ, ոչնչից ամեն ինչ ստեղծող, փառավորյալ, ահավոր, հիացմունք ներշնչող, անըմբռնելի... Քո միջոցով, ո՛վ ողորմած Տեր, ամեն ինչ, ամեն կերպ, բոլոր մարդկանց համար հնարավոր է։ Քեզ փառք այստեղ, այժմ և հավիտյանս և գալիք հավիտենության մեջ՝ հայտնության մեծ օրը։ Ամեն։