Հիսուսի Սուրբ Խաչին նվիրված չորս մեծ տոներ կան, որոնցից ամենանշանակալին Խաչվերացն է՝ այն տոնը, որը մենք նշեցինք կիրակի օրը։ Խաչվերացը կամ Խաչի բարձրացումը ներառում է մյուս տոները, որոնք են՝ Խաչի գյուտը, Խաչի երևումը և Վարագա Սուրբ Խաչը։
Քրիստոսի Խաչը խորհրդավոր կերպով կապված է բժշկության զորության հետ։ Երեկ ես կիսվեցի իմ անձնական փորձառությունից մի պատմությամբ։ Դարերի ընթացքում հազարավոր նման դեպքեր են տեղի ունեցել, որոնք լավ փաստագրված են։ Առաջինը տեղի ունեցավ, երբ հայտնաբերվեց Քրիստոսի Սուրբ Խաչը։
Քրիստոսից հետո առաջին մի քանի դարերի ընթացքում քրիստոնեությունը գաղտնի կրոն էր։ Երբ քրիստոնեությունը ճանաչվեց Հռոմեական կայսրությունում, բազմաթիվ բարեպաշտ հավատացյալներ ուղևորվեցին՝ պահպանելու Քրիստոսի հետ կապված մասունքներն ու սրբությունները։ Դրանցից ամենամեծը Խաչն էր։
Կոստանդիանոս կայսեր մայրը՝ Հեղինե թագուհին, այդ բարեպաշտ անձանցից մեկն էր։ Նա մեկնեց Երուսաղեմ՝ գտնելու այնպիսի մասունքներ, որոնք իրեն ավելի կմոտեցնեն Քրիստոսին։ Երուսաղեմի եպիսկոպոս Սուրբ Մակարիոսի օգնությամբ նա հայտնաբերեց Խաչելության վայրը։ Այնտեղ նա գտավ երեք խաչ։ Ո՞րն էր Քրիստոսի ճշմարիտ Խաչը։ Պարզվում է՝ այնտեղ մի անբուժելի հիվանդ կին կար։ Սուրբ Մակարիոսն այս աղոթքը հղեց. «Տե՛ր, Խաչի վրա Քո միածին Որդու տառապանքների միջոցով Դու կամեցար փրկություն բերել մարդկությանը։ Եվ այժմ Դու Քո ծառա Հեղինեին դրդեցիր փնտրելու այն սուրբ փայտը, որի վրա խաչվեց մեր Փրկիչը։ Խնդրում եմ, հստակ բացահայտի՛ր, թե այս երեք խաչերից որն է բարձրացվել Քո փառքի համար։ Առանձնացրո՛ւ այն սովորական մահապատիժների համար օգտագործվածներից։ Թո՛ղ այս մահամերձ կինը կյանքի վերադառնա այն պահին, երբ հպվի փրկություն բերող Խաչին»։
Կինը բժշկվեց, երբ հպվեց Քրիստոսի Ճշմարիտ Խաչին։ Սուրբ Հեղինեն այդ վայրում մատուռ կառուցեց։ Հայ եկեղեցին Սուրբ Հարության տաճարի պահապաններից մեկն է։
Աղոթե՛ք այնպես, ինչպես Սուրբ Մակարիոսն էր աղոթում՝ ոչ թե Աստծո զորությունը փորձելու, այլ Աստծո առաջնորդությամբ այն զորությանը հասնելու համար, որը բժշկում և փրկություն է բերում Ձեզ։
Սուրբ Խաչի տոնին աշխարհի բոլոր հայկական եկեղեցիներում կատարվում է Անդաստանի կարգը: Այս բառը բառացիորեն նշանակում է հողակտոր կամ հողամաս: Արարողության ընթացքում օրհնվում են աշխարհի չորս կողմերը՝ արևմուտքը, արևելքը, հարավը և հյուսիսը: Խաչը զարդարվում է ռեհանով և պտտեցվում եկեղեցու շուրջ: Ռեհանի նշանակությունը բացատրվել է Armodoxy-ի՝ Սուրբ Խաչի տոնին նվիրված ամենօրյա ուղերձներից մեկում:
Այսօր իմ հովվական փորձից մի փոքրիկ պատմություն եմ ներկայացնում Ձեր ուշադրությանը:
Դա տեղի ունեցավ Կալիֆոռնիայի Սան Խոսե քաղաքի մերձակայքում իմ հովվական ծառայության սկզբնական շրջանում։ Պատանի մի երիտասարդ տառապում էր խորհրդավոր հիվանդությամբ, որը նրան կոմայի նման վիճակի էր հասցրել։ Նա ոչինչ չէր կարողանում ընդունել բերանով և սնվում էր երակային ճանապարհով։ Բժիշկները շփոթված էին։ Ծնողները կանչեցին ինձ՝ աղոթելու։ Ես նույնպես երիտասարդ էի, նոր էի ձեռնադրվել քահանա և լի էի հարցերով։ Մի քանի անգամ այցելեցի նրան, բայց վստահ չէի, թե արդյոք նա գիտակցում էր իմ ներկայությունը սենյակում։ Մենք աղոթեցինք նրա ծնողների հետ միասին։
Երկու շաբաթ անց՝ Սուրբ Խաչի տոնին, օրհնեցի աշխարհի չորս կողմերը և ռեհանից մի քիչ տուն տարա։ Այդ կիրակի զանգահարեցի տատիկիս։ Նա ապրում էր Լոս Անջելեսում, և ես գիտեի, որ այդ տոնը կարևոր էր նրա կյանքում։ Մեր զրույցի ընթացքում հիշատակեցի երիտասարդ Արմենի ծանր վիճակի մասին։ Նա առանց վարանելու հրահանգեց ինձ եռացնել ջուրը օրհնված ռեհանի տերևներով և այդ «թեյը» տանել տղային։ Նա ասաց, որ դա կօգնի։
Ես կողմնակից եմ գիտությանն ու բժշկությանը։ Իրականում պատրաստ չէի տնական պատրաստուկ տանել ժամանակակից հիվանդանոց։ Տղայի հիվանդությունը բժիշկների համար դեռևս առեղծված էր, բայց տատիկիս և նրա իմաստության հանդեպ իմ հարգանքից ու սիրուց դրդված՝ թերմոսով այդ պատրաստուկը տարա հիվանդանոց, անհարմարությունից խուսափելու համար այն թաքցրեցի վերարկուսի տակ և հասցրեցի սենյակ։
Ծնողները ռեհանի թեյը հպեցին Արմենի շուրթերին։ Եթե դա տեղի չունենար իմ ներկայությամբ, ես չէի հավատա։ Նա արձագանքեց։ Նա շարժվեց։ Հաջորդ օրը նրանք զանգահարեցին ինձ և ասացին, որ նա արթնացել և խմել է թեյը։ Մի քանի օր անց նա արդեն ոտքի էր կանգնել, ուտում և խմում էր սովորականի պես։ Նրանք երբեք չիմացան, թե ինչն էր հիվանդության պատճառը, միայն գիտեին, որ նա ապաքինվեց։ Այժմ՝ ավելի քան 40 տարի անց, ես հիշում եմ այդ դեպքը, հատկապես Սուրբ Խաչի վերացման տոնի օրերին։
Ինչպես նշվեց ավելի վաղ, ես այն ներկայացնում եմ այստեղ Ձեր դիտարկմանը և խնդրում եմ, որ վաղը շարունակենք խոսել խաչի խորհրդի մասին։
Այսօր մենք կշարունակենք երեկվա մեր պատգամը՝ գերբնականի վերաբերյալ մեր ունեցած նախապաշարմունքների մասին։ (Կառլոս Սանտանայի պատմությունը) Եթե մենք մի կողմ դնենք մեր նախապաշարմունքները և զսպենք մեր եսը, ապա մեզ համար ավելի հեշտ կլինի տեսնել գերբնականը առօրյա իրադարձություններում՝ լինի դա ծաղկի փոշոտումը, բադիկի պոչի փետուրի զարմանահրաշ կառուցվածքը, թե ֆիզիկական ապաքինման գերբնական երևույթը։
Երբ մենք դիտարկում ենք Հիսուսի կողմից արտահայտված Որթատունկի և ճյուղերի փոխաբերությունը՝ «Ես եմ որթատունկը, իսկ դուք՝ ճյուղերը... առանց որթատունկին միացված լինելու դուք չեք կարող պտուղ տալ», մենք տեսնում ենք իրադարձությունների բնական ընթացքը։ Ճյուղը չի կարող պտուղ տալ, եթե միացված չէ որթատունկին։ Այո՛, իհարկե։ Դա այնքան բնական է, որ ինքնին հասկանալի է։ Սա աքսիոմ է, որի մասին նույնիսկ հարկ չկա խոսել։ Սակայն մեր զգայարաններն այնքան են բթացել, մենք այնքան ենք պայմանավորված, որ կասկածում ենք ակնհայտին, և այդ պատճառով պետք է կրկնենք այն՝ հստակության համար։ Հիսուսը չպետք է ստիպված լիներ գյուղատնտեսության և բուսաբանության այս դասը տալ մի խումբ մարդկանց, ովքեր հողագործությամբ էին զբաղվում իրենց ապրուստը վաստակելու համար, բայց Նա արեց դա։ Այժմ պատկերացրեք, թե որքան ավելի շատ պետք է մենք կրկնենք այն հարցերը, որոնց մենք ծանոթ չենք։
Իմ առաջին ծխում ես ունեի մի երիտասարդ կին, ում մոտ ախտորոշվել էր ուղեղի ուռուցք։ Ախտորոշումն արդեն իսկ ավերիչ էր, առանց անգամ իմանալու այն բազմաթիվ սարսափելի և վախեցնող բուժումների մասին, որոնք նա պետք է հանդուրժեր՝ այս հիվանդության դեմ պայքարելու համար, առանց այդ պայքարում հաղթելու որևէ երաշխիքի։ Մեր ծխական համայնքում լուրը արագ տարածվեց, և մենք բոլորս տարբեր աստիճանի տագնապի մեջ էինք։ Նա մի գեղեցիկ դստեր մայր էր, ով չափազանց փոքր էր հասկանալու համար, թե ինչ է սպասվում մայրիկին։ Նրա ամուսինը, լուրն առնելով, հաստատակամ էր և վճռական՝ հաղթահարելու քաղցկեղը։ Մենք պատրաստվում էինք վատթարագույնին, և մեր եկեղեցու անդամները նույնիսկ քննարկում էին, թե ինչպես հոգ տանել փոքրիկ երեխայի մասին մոր բացակայության դեպքում։
Այդ կիրակի, ինչպես բոլոր կիրակիներին, մենք տոնեցինք Սուրբ Պատարագ և բաշխեցինք Սուրբ Հաղորդությունը։ Եկեղեցական արարողությունից հետո նա մոտեցավ ինձ։ Նա ասաց ինձ՝ ոչ թե խնդրեց, այլ ասաց՝ «Ես այսօր ստացա Սուրբ Հաղորդությունը։ Դա Հիսուս Քրիստոսի Մարմինն ու Արյունն է»։ Ես գլխով արեցի, այո՛, ստացար։ Նա շարունակեց. «Դե, եթե Հիսուս Քրիստոսը իմ մեջ է, ապա ի՞նչ քաղցկեղ կարող է գոյատևել իմ ներսում։ Իմ մարմնում այդ քաղցկեղի համար տեղ չկա»։
Նա սա ասաց այնպիսի համոզվածությամբ և ուժով։ Ես մինչ օրս պատկերացնում եմ նրա դեմքը, երբ նա ասում էր դա ինձ, և աչքերս լցվում են հուզմունքից, երբ մտածում եմ այդ մասին։ Եթե Հիսուս Քրիստոսը իմ մեջ է, ապա ի՞նչ գործ ունի քաղցկեղը իմ մեջ։ Այո՛։ Հենց դա էլ նա ասաց։
Մեծ հավատք ունեցող այդ կինը շարունակեց ապրել։ Նա և իր ամուսինը այս աշխարհ բերեցին ևս երկու գեղեցիկ դուստր, և տարիների ընթացքում մենք կապի մեջ ենք մնում, թեկուզ միայն Սուրբ Ծննդյան բացիկներով՝ ընտանիքի աճող և ծաղկող լուսանկարներով։ Ավելին, նա հավերժ կապված է ինձ հետ այն «Որթատունկի» միջոցով, որը միավորում է մեզ բոլորիս։ Նրա պատմությունն օգնել է ինձ իմ ամենավատ օրերից մի քանիսի ընթացքում, և ես կիսվում եմ դրանով ուրիշների հետ՝ ոչ միայն հույս տալու, այլև գերբնականի մասին մեր ընկալումը բնականի վերածելու համար։
Այն, ինչ մենք անվանում ենք գերբնական, բնական է և նորմալ նրանց համար, ովքեր գոյություն ունեն ըմբռնման այլ հարթությունում։ Այդ հարթությունը այնքան էլ հեռու չէ։ Այն ոչնչով չի տարբերվում երկրի վրա երկինքը ընկալելուց։ Եսը կորցնելու և կյանքի հրաշքների հանդեպ մեր ունեցած նախապաշարմունքներից հրաժարվելու վարժությունը մեզ ավելի է մոտեցնում այդ իրականությանը։
Այսօր մենք աղոթում ենք Սուրբ Ներսես Շնորհալու երեկոյան ժամերգության աղոթքով. «Ողորմած Տեր, ինձ հանձնիր բարի հրեշտակի, որը խաղաղությամբ կառաջնորդի հոգիս և անխռով կհասցնի այն չարիքի միջով դեպի երկնային վայրեր։ Ամեն»։
Շապիկ՝ Ջերմուկի ջրվեժ, 2019 թ., Տեր Վազգեն
https://epostle.net/wp-content/uploads/2025/06/waterfall-e1750367247614.jpg1123850Վազգեն Մովսեսյանhttps://epostle.net/wp-content/uploads/2022/07/final_logo_large_for_epostle_web-300x189.pngՎազգեն Մովսեսյան2026-06-16 00:10:072026-06-15 14:55:18Գտնելով գերբնականը ներսում
Երբ ժամանեցի Կալիֆոռնիայի Ռանչո Միրաժ քաղաքի Սուրբ Կարապետ հայկական եկեղեցի, հովիվ սարկավագ Գևորգը, ողջունելով ինձ, ներկայացրեց Ջինա Անզորին։ Այդ կիրակի առավոտյան ես Սուրբ Կարապետում էի՝ Սուրբ Պատարագ մատուցելու։ Սուրբ Աստվածածնի Վերափոխման տոնն էր։ Սարկավագ Գևորգը նաև խնդրեց, որ Ջինայի համար կատարեմ Դրոշմի խորհուրդը՝ օծումը սրբալույս մյուռոնով։ Չէի էլ պատկերացնում, որ ականատես եմ լինելու կրկնակի հրաշքի։
Ջինան եկեղեցի էր եկել Հռոմեական կաթոլիկ եկեղեցու հոգևորական, հանգստի կոչված հայր Ռոնալդի ուղղորդմամբ։ Նա հայ եկեղեցու հետ կապ չուներ ո՛չ ազգությամբ, ո՛չ էլ ամուսնությամբ, սակայն ակնհայտ էր, որ Սուրբ Հոգին է նրան առաջնորդել դեպի այս եկեղեցի։ Նա եկել էր այդ օրը՝ որպես Հայ Առաքելական Սուրբ եկեղեցու լիիրավ օծյալ անդամ ընդունվելու համար։ Այս պահին նախապատրաստվելիս սարկավագ Գևորգը Ջինային ծանոթացրել էր հայ եկեղեցու էությանն ու ուսմունքին և ստանձնել նրա կնքահոր դերը։
Մինչ մենք պատրաստվում էինք խորհրդակատարությանը, ես Ջինային ներկայացրեցի համայնքին և շնորհավորեցի նրանց այս նշանակալի առիթի կապակցությամբ։ Այդ օրը տեղի ունեցած առաջին հրաշքն այն էր, որ մենք խորհեցինք մեր պատմության մասին. ընդամենը հարյուր տարի առաջ հայերը կանգնած էին ոչնչացման եզրին։ Նրանք բարձրացել էին խաչ՝ խաչվելու համար։ Բայց այսօր ոչ միայն ազգն է հարություն առել, այլև եկեղեցին հայ ազգից դուրս գտնվող մարդկանց է դարձի բերում։ Ես բացատրեցի, որ սա հավատքի փոփոխություն չէ։ Ջինան մկրտվել էր Հռոմեական կաթոլիկ եկեղեցում։ Մեր օծումը սրբալույս մյուռոնով նրան անհրաժեշտ հիմքերն ու ուժն է տալիս՝ իր հավատքի և ուղղափառ ավանդույթի մեջ աճելու ու հասունանալու համար։
Սրբալույս մյուռոնը սրվակից կաթեցնելով՝ մենք երգեցինք Սուրբ Հոգուն ուղղված շարական։ Ես ձեռնամուխ եղա նրա բոլոր զգայարանների օծմանը, ինչպես բացատրել էի այս շարքում մի քանի օր առաջ։ Արարողության ավարտին համայնքը նրան դիմավորեց ծափահարություններով և բարեմաղթանքներով։
Մի քանի օր անց Ջինան նամակ գրեց սարկավագ Գևորգին, և հենց այստեղ էլ մենք բացահայտում ենք երկրորդ հրաշքը։
Ինը տարի առաջ ես կորցրեցի ձախ աչքիս տեսողությունը և ձախ ձեռքիս զգայունությունը։ Դրանք ինսուլինակախյալ շաքարային դիաբետի երկարամյա հետևանքներն էին։ Ակնաբույժները ինձ ասել էին, որ ոչինչ չի բարելավի տեսողությունս։ Վերջին 2 տարում 3 վիրահատություն եմ տարել, որոնք քիչ օգնեցին։ Օծումից ի վեր ձախ աչքիս տեսողությունը շատ ավելի լավ է։ Ես այս տողերը տպում եմ և կարողանում եմ կարդալ բառերը։ Ձախ ձեռքս ազատված է ցավից։ Շնորհակալություն այս ճանապարհին ինձ աջակցելու համար։ 74 տարեկանում ինձ նոր մարդ եմ զգում։ Առողջ եմ, երջանիկ և ունեմ եկեղեցական օջախ։ Կհանդիպենք կիրակի։ – Ջինա
Սուրբ Հոգին մեզ հպվում է ամեն օր և տարբեր կերպերով։ Խորհուրդները այն միջոցներն են, որոնցով Սուրբ Հոգին հասնում է մեզ, իսկ սրբալույս մյուռոնով օծումը Հոգու հպման շոշափելի արտահայտությունն է։
Մենք Մաշտոցից աղոթում ենք Դրոշմի խորհրդին հաջորդող աղոթքը. Օրհնյալ ես, ով նախախնամ Աստված, որ Քո զավակին զգեստավորեցիր փրկության պատմուճանով և ուրախության զգեստով, և նրա գլխին դրեցիր փրկության սաղավարտ ու շնորհի պսակ՝ որպես անքակտելի զրահ ընդդեմ չարի։ Ամեն։
Շարունակելով մեր ճամփորդությունը Արմոդոքսիայի աշխարհում՝ այսօր գերբնականը տուն ենք բերում։ Եթե մի կողմ դնենք մեր նախապաշարմունքները և զսպենք մեր եսը, ապա մեզ համար ավելի հեշտ կլինի տեսնել գերբնականը առօրյա երևույթներում՝ լինի դա ծաղկի փոշոտումը, բադիկի պոչի փետուրի զարմանահրաշ կառուցվածքը, թե ֆիզիկական ապաքինման գերբնական երևույթը։
Երբ մենք դիտարկում ենք Հիսուսի կողմից ներկայացված որթատունկի և ոստերի փոխաբերությունը՝ «Ես եմ որթատունկը, իսկ դուք՝ ոստերը... առանց ինձ ոչինչ չեք կարող անել», մենք տեսնում ենք իրադարձությունների բնական ընթացքը։ Ոստը չի կարող պտուղ տալ, եթե կապված չէ որթատունկին։ Այո՛, իհարկե։ Դա այնքան բնական է, որ ինքնին հասկանալի է։ Սա աքսիոմ է, որի մասին նույնիսկ հարկ չկա խոսել։ Սակայն մեր «թույլ ընկալումները» (Այնշտայնի խոսքերով) այնքան են պայմանավորված դարձել, որ մենք կասկածում ենք ակնհայտին, և այդ պատճառով պետք է կրկնենք այն՝ հստակության համար։ Հիսուսը չպետք է ստիպված լիներ գյուղատնտեսական բուսաբանության այս դասը տալ մի խումբ մարդկանց, ովքեր իրենց ապրուստը վաստակում էին հողագործությամբ, բայց Նա արեց դա։ Այժմ պատկերացրեք, թե որքան ավելի շատ մենք պետք է կրկնենք այն հարցերը, որոնք մեզ ծանոթ չեն։
Իմ առաջին ծխում ես ունեի Լեսլի անունով մի երիտասարդ կին, որի մոտ ուղեղի ուռուցք էին ախտորոշել։ Ախտորոշումն արդեն իսկ ավերիչ էր, առանց անգամ իմանալու այն բազմաթիվ սարսափելի և վախեցնող բուժումների մասին, որոնց նա պետք է ենթարկվեր՝ այս հիվանդության դեմ պայքարելու համար, ընդ որում՝ առանց այդ պայքարում հաղթելու որևէ երաշխիքի։ Մեր ծխական համայնքում լուրը արագ տարածվեց, և մենք բոլորս տարբեր աստիճանի տագնապի մեջ էինք։ Նա մի գեղեցիկ դստեր մայր էր, ով չափազանց փոքր էր հասկանալու համար, թե ինչ էր սպասվում իր մայրիկին։ Նրա ամուսինը, լուրն ընդունելով հաստատակամությամբ, անչափ աջակից էր և վճռական՝ քաղցկեղը հաղթահարելու հարցում։ Մենք պատրաստվում էինք ամենավատին, և մեր եկեղեցու անդամները նույնիսկ քննարկում էին, թե ինչպես հոգ տանել փոքրիկ երեխայի մասին մոր բացակայության դեպքում։
Այդ կիրակի, ինչպես և բոլոր կիրակիներին, մենք տոնեցինք Սուրբ Պատարագ և բաշխեցինք Սուրբ Հաղորդություն։ Եկեղեցական արարողությունից հետո Լեսլին մոտեցավ ինձ։ Նա ասաց ինձ՝ չխնդրեց, այլ ասաց. «Ես այսօր ստացա Սուրբ Հաղորդություն։ Դա Հիսուս Քրիստոսի Մարմինն ու Արյունն է»։ Ես գլխով արեցի՝ այո՛, ստացար։ Նա շարունակեց. «Դե, եթե Հիսուս Քրիստոսն իմ մեջ է, ապա ի՞նչ քաղցկեղ կարող է գոյատևել իմ ներսում։ Իմ մարմնում այդ քաղցկեղի համար տեղ չկա»։
Նա սա ասաց այնպիսի համոզվածությամբ և ուժով։ Ես մինչ օրս պատկերացնում եմ նրա դեմքը, երբ նա ասում էր դա ինձ, և աչքերս լցվում են հուզմունքից, երբ մտածում եմ այդ մասին։ Եթե Հիսուս Քրիստոսը իմ մեջ է, ապա ի՞նչ գործ ունի քաղցկեղը իմ մեջ։ Այո՛։ Հենց դա էլ նա ասաց։
Լեսլին շարունակեց ապրել։ Նա և իր ամուսինը ևս երկու գեղեցիկ դուստր բերեցին այս աշխարհ, և տարիների ընթացքում մենք կապի մեջ ենք մնում, թեկուզ միայն Սուրբ Ծննդյան բացիկներով՝ ընտանիքի աճող և ծաղկող լուսանկարներով։ Ավելին, նա հավերժ կապված է ինձ հետ այն «Որթատունկի» միջոցով, որը կապում է մեզ բոլորիս։ Նրա պատմությունն ինձ օգնել է իմ ամենադժվար օրերին, և ես կիսվում եմ դրանով ուրիշների հետ՝ ոչ միայն հույս տալու, այլև գերբնականի մասին մեր ընկալումը բնականի վերածելու համար։
Այն, ինչ մենք անվանում ենք գերբնական, բնական է և նորմալ նրանց համար, ովքեր գոյություն ունեն ըմբռնման այլ հարթությունում։ Այդ հարթությունը այնքան էլ հեռու չէ։ Այն ոչնչով չի տարբերվում երկրի վրա երկինքը ընկալելուց։ Եսը կորցնելու և կյանքի հրաշքների հանդեպ մեր ունեցած նախապաշարմունքներից հրաժարվելու վարժությունը մեզ ավելի է մոտեցնում այդ իրականությանը։
Այսօր մենք աղոթում ենք Սուրբ Ներսես Շնորհալու երեկոյան ժամերգության աղոթքով. «Ողորմած Տեր, ինձ հանձնիր բարի հրեշտակի, որը խաղաղությամբ կառաջնորդի հոգիս և անխռով կհասցնի այն չարիքի միջով դեպի երկնային վայրեր։ Ամեն»։
Շապիկ՝ Ջերմուկի ջրվեժ, 2019 թ., Տեր Վազգեն
https://epostle.net/wp-content/uploads/2024/08/IMG_0590-scaled.jpg25602397Վազգեն Մովսեսյանhttps://epostle.net/wp-content/uploads/2022/07/final_logo_large_for_epostle_web-300x189.pngՎազգեն Մովսեսյան2024-08-09 00:01:322024-08-08 19:02:05Գերբնականից դեպի բնական
Սուրբ Խաչի սեպտեմբերյան տոնակատարության սովորույթներից մեկը հավատացյալներին ռեհան բաժանելն է։ Տոնը կոչվում է Սուրբ Խաչի «Վերացում» կամ «Բարձրացում», որը հիշեցնում է, թե ինչպես Հիսուսի Սուրբ Խաչը գերեվարվեց քրիստոնեության թշնամիների կողմից։ Երբ Խաչը վերադարձվեց (7-րդ դար), այն թափորով բարձրացվեց՝ հռչակելու նրա ազատությունը գերությունից։ Այսօր Հայ եկեղեցում տեղի է ունենում խորհրդանշական թափոր, որտեղ խաչը բարձրացվում է ռեհանի հետ միասին։ Ավանդության համաձայն՝ երբ Քրիստոսի Խաչը գտնվեց, նրա շուրջը ռեհան էր աճում։ Ի հակառակ ժողովրդական սնահավատության՝ այս տոնին «ռեհան օրհնելու» արարողություն գոյություն չունի։ Ռեհանը պարզապես դրվում է սուրբ սեղանին՝ զարդարելով խաչերը՝ որպես նրա կորստի և վերագտման պատմության հետ կապի խորհրդանիշ։
Այն օրհնությունը, որն իսկապես տեղի է ունենում, Սուրբ և Աստվածային Պատարագի զորության արդյունքն է։ Պատարագի այս հատուկ խորհրդավոր զորության մասին հաճախ չէ, որ խոսվում է։ Հայ եկեղեցու Սուրբ Պատարագի ընթացքում աղոթքներ են մատուցվում, հիշատակվում են եկեղեցու սրբերը և խնդրվում նրանց բարեխոսությունը, երգվում են վաղ դարերի սուրբ շարականներ, հավատացյալների խնդրանքները բարձրաձայն կամ լուռ հասնում են Աստծուն, և Սուրբ Հոգին կանչվում է՝ հացն ու գինին Հիսուս Քրիստոսի Մարմնի և Արյան փոխակերպելու համար։ Հիսուս Քրիստոսի Իր՝ Անձի ներկայությունը Պատարագի ժամանակ անուրանալի է։ Եվ այսպես, Հիսուս Քրիստոսի ներկայությամբ ամեն ինչ օրհնվում և մաքրվում է։ Ավելին, նույն Աստվածային Պատարագը եկեղեցում մատուցվել է տարիներ, տասնամյակներ, իսկ որոշ վայրերում՝ դարեր շարունակ։ Խունկը, որն աղոթքները երկինք է բարձրացնում, ներծծվել է եկեղեցու պատերի մեջ՝ աղոթքների և շարականների հետ միասին։ Ձեր ծնողները, տատիկ-պապիկները, նախապապերը և նրանց նախնիները այս տոնակատարության մի մասն են։ Սուրբ սեղանին դրված ռեհանի փոքրիկ ճյուղը և Աստծո ներկայության մեջ գտնվող ամեն ինչ այժմ օրհնված է։
Իմ հոգևոր ծառայության սկզբում, երբ ծառայում էի Կալիֆոռնիայի Կուպերտինո քաղաքի ծխական համայնքում, մեր եկեղեցու երիտասարդներից մեկը հիվանդացավ, ինչը նրան անաշխատունակ դարձրեց։ Նրան հոսպիտալացրեցին, և նա կորցրեց գիտակցությունը։ Բժիշկները չէին հասկանում՝ ինչ է կատարվում։ Նրանք հետազոտություններ անցկացրեցին, բայց ապշած էին։ Սկսեցին նրան երակային սնուցում տալ, քանի որ նա այլևս բերանով ոչինչ չէր ընդունում։ Նրա հայրը՝ բարեպաշտ և հավատացյալ մի մարդ, տեղեկացրեց ինձ և խնդրեց աղոթել իր որդու համար։
Խաչվերացի տոնն էր, և ես հեռախոսով խոսում էի տատիկիս հետ։ Նա իմ կյանքի վրա ամենամեծ ազդեցությունն ունեցած մարդն էր։ Մանկության տարիներին նա ապրում էր մեր տնից երկու տուն այն կողմ, իսկ Կուպերտինոյում հոգևոր ծառայություն ստանձնելուց հետո մեզ բաժանում էր 400 մղոն։ Բայց հեռախոսների շնորհիվ՝ այո՛, սկավառակով հին հեռախոսների, ես կապի մեջ էի մնում նրա հետ և կանոնավոր կերպով զանգահարում էի, հատկապես եկեղեցական արարողություններից առաջ կամ հետո։ Այդ կիրակի մենք զրուցեցինք, և խոսակցության ընթացքում ես հիշատակեցի այդ երիտասարդ տղայի դժբախտության մասին։ Երբ պատմում էի նրա մասին, հիշեցի, որ նրա հայրը Լոս Անջելեսից էր և, փաստորեն, ապրում էր նույն թաղամասում, որտեղ իմ տատիկը։ Ես ասացի նրան, թե ով է նա, և, իհարկե, տատիկս ճանաչում էր նրան և նրա ընտանիքին։
Առանց վարանելու նա ինձ ասաց՝ վերցնել Սուրբ Պատարագի ռեհանը, եռացնել ջրի մեջ և այդ «ռեհանի թեյը» տանել հիվանդանոցում գտնվող տղային։
Ես արեցի ճիշտ այնպես, ինչպես նա ասաց։ Ռեհանի թեյը լցրեցի թերմոսի մեջ։ Այն հին ոճի էր՝ փայլուն ապակյա ներքնամասով, վանդակավոր արտաքինով և վրան պտուտակվող բաժակով։ Ես շտապեցի հիվանդանոց՝ այն թաքցնելով անձրևանոցիս տակ։ Այո, որոշակի անհարմարություն էի զգում՝ ժամանակակից հիվանդանոց մտնելով տատիկիս նշանակած հնագույն դեղամիջոցով։
Հիվանդանոցում մենք աղոթեցինք, և ես թեյը տվեցի հորը՝ տղային տալու համար։ Թեյը առաջին հեղուկն էր (կամ սնունդը), որը հայտնվեց նրա բերանում գրեթե երկու շաբաթ անց։
Հաջորդ առավոտ ես զանգ ստացա։ Հայրն էր, որ ասում էր՝ որդին գիտակցության է եկել։ Նա խմել էր թերմոսի ողջ թեյը և սկսել էր պինդ սնունդ ընդունել։ Բժիշկներն ու բուժանձնակազմը զարմացած էին և ապշած։
Ռեհանն իսկապես օրհնված էր, բայց օրհնված էր նաև եկեղեցու ամեն ինչ։ Սա պարզ դաս է, որ Հիսուսը սովորեցնում է մեզ. կյանքն ինքնին օրհնություն է։ Սուրբն ու աստվածայինը մեր շուրջն են՝ մեզանից պահանջելով միայն ճանաչել այն՝ ոչ թե պարզապես գլխով անելով, այլ ապրելով այդ օրհնությամբ։
Աղոթենք. «Տե՛ր Հիսուս Քրիստոս, Դու եկար Երկնքի Արքայությունը հաստատելու։ Մեզանից յուրաքանչյուրը, Սուրբ Ավազանի մկրտությամբ, դարձել է Արքայության անդամ։ Այսօր ես աղոթում եմ Սուրբ Առաքյալների աղոթքով. «Ավելացրո՛ւ մեր հավատը», որպեսզի արժանի լինենք Քո Արքայության անդամները լինելուն և տեսնելու այն օրհնությունները, որոնք մեր շուրջն են։ Ամեն»։
Շարունակելով մեր ճամփորդությունը Արմոդոքսիայի աշխարհում՝ այսօր գերբնականը տուն ենք բերում։ Եթե մի կողմ դնենք մեր նախապաշարմունքները և զսպենք մեր եսը, ապա մեզ համար ավելի հեշտ կլինի տեսնել գերբնականը առօրյա երևույթներում՝ լինի դա ծաղկի փոշոտումը, բադիկի պոչի փետուրի զարմանահրաշ կառուցվածքը, թե ֆիզիկական ապաքինման գերբնական երևույթը։
Երբ դիտարկում ենք Հիսուսի կողմից ներկայացված որթատունկի և ճյուղերի փոխաբերությունը՝ «Ես եմ որթատունկը, իսկ դուք՝ ճյուղերը... առանց որթատունկին կապված լինելու դուք չեք կարող պտուղ տալ», մենք տեսնում ենք իրադարձությունների բնական ընթացքը։ Ճյուղը չի կարող պտուղ տալ, եթե կապված չէ որթատունկին։ Այո՛, ակնհայտ է։ Դա այնքան բնական է, որ ինքնին հասկանալի է և նույնիսկ նշելու կարիք չկա։ Սակայն մեր «բթացած ընկալումները» (Այնշտայնի խոսքերով) այնքան են պայմանավորվել, որ մենք կասկածում ենք ակնհայտին, և այդ պատճառով պետք է կրկնենք այն՝ հստակության համար։ Հիսուսը չպետք է ստիպված լիներ գյուղատնտեսական այս դասը տալ մի խումբ մարդկանց, ովքեր իրենց ապրուստը վաստակում էին հողագործությամբ, բայց Նա արեց դա։ Այժմ պատկերացրեք, թե որքան ավելի շատ մենք պետք է կրկնենք այն հարցերը, որոնց մենք ծանոթ չենք։
Անցյալ դարում (և նրանք, ովքեր հետևում են այս շարքին, կիմանան, թե ինչու եմ ես ժամանակն այսպես նշում), իմ առաջին ծխում ես ունեի Լեսլի անունով մի երիտասարդ կին, ում մոտ ուղեղի ուռուցք էին ախտորոշել։ Ախտորոշումն արդեն իսկ ավերիչ էր, առանց անգամ իմանալու այն բազմաթիվ սարսափելի և վախեցնող բուժումների մասին, որոնք նա պետք է հանդուրժեր հիվանդության դեմ պայքարելու համար՝ առանց հաղթանակի որևէ երաշխիքի։ Մեր ծխական համայնքում լուրը արագ տարածվեց, և մենք բոլորս տարբեր աստիճանի տառապանքի մեջ էինք։ Նա մի գեղեցիկ դստեր մայր էր, ով չափազանց փոքր էր հասկանալու համար, թե ինչ էր սպասվում մայրիկին։ Նրա ամուսինը, թեև լուրից ցնցված, բայց միշտ աջակից էր և վճռական՝ հաղթահարելու քաղցկեղը։ Մենք պատրաստվում էինք վատթարագույնին, և մեր եկեղեցու անդամները նույնիսկ քննարկում էին, թե ինչպես հոգ տանել փոքրիկ երեխայի մասին մոր բացակայության դեպքում։
Այդ կիրակի, ինչպես բոլոր կիրակիներին, մենք տոնեցինք Սուրբ Պատարագ և բաշխեցինք Սուրբ Հաղորդությունը։ Եկեղեցական արարողությունից հետո Լեսլին մոտեցավ ինձ։ Նա ինձ ասաց՝ ոչ թե հարցրեց՝ «Ես այսօր Սուրբ Հաղորդություն ստացա։ Դա Հիսուս Քրիստոսի Մարմինն ու Արյունն է»։ Ես գլխով արեցի՝ այո՛, ստացար։ Նա շարունակեց. «Դե, եթե Հիսուս Քրիստոսը իմ մեջ է, ապա ի՞նչ քաղցկեղ կարող է գոյատևել իմ մեջ։ Այդ քաղցկեղի համար տեղ չկա»։
Նա սա ասաց այնպիսի համոզվածությամբ և ուժով։ Ես մինչ օրս պատկերացնում եմ նրա դեմքը, երբ նա ասում էր դա ինձ, և աչքերս լցվում են հուզմունքից, երբ մտածում եմ այդ մասին։ Եթե Հիսուս Քրիստոսը իմ մեջ է, ապա ի՞նչ գործ ունի քաղցկեղը իմ մեջ։ Այո՛։ Հենց դա էլ նա ասաց։
Լեսլին շարունակեց ապրել։ Նա և իր ամուսինը ևս երկու գեղեցիկ դուստր բերեցին այս աշխարհ, և տարիների ընթացքում մենք կապի մեջ ենք մնում, թեկուզ միայն Սուրբ Ծննդյան բացիկներով՝ ընտանիքի աճող և ծաղկող լուսանկարներով։ Ավելին, նա հավերժ կապված է ինձ հետ այն «Որթատունկի» միջոցով, որը կապում է մեզ բոլորիս։ Նրա պատմությունն ինձ օգնել է իմ ամենադժվար օրերին, և ես կիսվում եմ դրանով ուրիշների հետ՝ ոչ միայն հույս տալու, այլև գերբնականի մասին մեր ընկալումը բնականի վերածելու համար։
Այն, ինչ մենք անվանում ենք գերբնական, բնական է և նորմալ նրանց համար, ովքեր գոյություն ունեն ըմբռնման այլ հարթությունում։ Այդ հարթությունը այնքան էլ հեռու չէ։ Այն ոչնչով չի տարբերվում երկրի վրա երկինքը ընկալելուց։ Եսը կորցնելու և կյանքի հրաշքների հանդեպ մեր ունեցած նախապաշարմունքներից հրաժարվելու վարժությունը մեզ ավելի է մոտեցնում այդ իրականությանը։
Այսօր մենք աղոթում ենք Սուրբ Ներսես Շնորհալու երեկոյան ժամերգության աղոթքով. «Ողորմած Տեր, ինձ հանձնիր բարի հրեշտակի, որը խաղաղությամբ կառաջնորդի հոգիս և անխռով կհասցնի այն չարիքի միջով դեպի երկնային վայրեր։ Ամեն»։
https://epostle.net/wp-content/uploads/2023/08/P7050909-scaled.jpg19202560Վազգեն Մովսեսյանhttps://epostle.net/wp-content/uploads/2022/07/final_logo_large_for_epostle_web-300x189.pngՎազգեն Մովսեսյան2023-08-17 00:01:262023-08-16 22:01:08Գերբնականը մեր ներսում
Մենք Ադվենտի այս շաբաթը նվիրել ենք թեոդիցիաների ուսումնասիրությանը, այսինքն՝ ի՞նչ է նշանակում հավատալ բարի և արդար Աստծուն, հատկապես չարիքի դեմ հանդիման։ Մեզ դրդեց այս շաբաթվա դասը Ղուկասի 13-րդ գլխից։
Այսօր մենք կիրառում ենք թեոդիցիան և վերծանում գործնական թեոդիցիան։ Հիսուսն ասաց. «Աստծո արքայությունը ձեր ներսում է»։ Մենք սկսում ենք մեզ ընկալել որպես մի գործընթացի մաս, Աստծո արքայական ընտանիքի մաս, և այդպիսով սկսում ենք հասկանալ, որ արքայությունը ոչ թե հեղինակության ու պատվի, այլ մարդ լինելու և Աստծո պատկերով ստեղծված լինելու պատասխանատվությունն ընդունելու մասին է։ Այլ կերպ ասած՝ մեր ներսից դուրս գտնվող լուծումները նվազեցնում կամ չեզոքացնում են մեր մարդկայնության մի շատ կարևոր բաղադրիչ՝ Աստծո սիրո մեջ հաղորդակցվելու և կիսվելու կարողությունը։ Մենք աղոթում ենք. «Թող լինի Քո կամքը երկրի վրա, ինչպես երկնքում»։ Սա ավելին է, քան պարզապես ցանկություն. սա այն ըմբռնումն է, որ մենք երկրի բնակիչներն ենք, և հետևաբար, եթե Նրա կամքը պետք է կատարվի, ապա դա մեր մասնակցությամբ է լինելու։
Մեր շրջապատող աշխարհը լի է ցավով, և տառապանքն ամենուր է։ Կյանքում մեր զգացած չարիքը բազմաթիվ պատճառներ ունի՝ ոմանք առաջացել են մարդկանց, ոմանք՝ կյանքի հանգամանքների պատճառով։ Քրիստոնյան կոչված է լինել Քրիստոսանման։ Հիսուսը հանդիպում էր հիվանդությունից տառապող մարդկանց, ինչպես նաև նրանց, ովքեր խորը ցավ էին ապրում կյանքի ողբերգությունների պատճառով։ Նա մոտենում էր, մխիթարում, բժշկում և վերականգնում։ Մենք, իհարկե, կցանկանայինք անել նույնը, բայց վստահ չենք մեր կարողությունների վրա, քանի որ ճնշված ենք մեր կյանքում չարիքի մեծությամբ։
Մոտեցե՛ք։ Մխիթարե՛ք։ Բժշկե՛ք։ Վերականգնե՛ք։
Կիրառական թեոդիցիան այն մասին է, թե ինչպես կիրառել մեր սովորածը որպես չարիքի պատասխան։ Նախքան Հիսուսը բժշկելն ու վերականգնելը, Նա մոտենում և մխիթարում էր։ Մոտենալը առաջին քայլն է, որին կոչված է քրիստոնյան, և մեզանից յուրաքանչյուրն ունակ է դա անելու։
Ադվենտի շրջանում մենք ունենում ենք շատ հատուկ երեկո՝ նվիրված ամենամեծ չարիքներից մեկի՝ երեխաների մահվան հիշատակին։ Դեկտեմբերի երկրորդ կիրակի օրը մենք հավաքվում և հիշում ենք նրանց, ովքեր հեռացել են կյանքից իրենց ժամանակից շուտ։ «Երեխաների հիշատակի օրը» հնարավորություն է միավորվելու, մեզ նվիրաբերելու և աղետի ժամանակ որոշակի հանգստություն բերելու համար։ Այն ծնողի համար, ով կորցրել է երեխային՝ հիվանդության կամ դժբախտ պատահարի պատճառով, նրանց մխիթարելը կարող է անհնարին թվալ, ուստի սկսե՛ք առաջին քայլից՝ մոտեցե՛ք։ Սա պարզ գործողություն է, որը կրկնօրինակում է մեր Տիրոջ արարքները։ Նա մոտենում էր։ Մխիթարանքը կհետևի, և Դուք կսկսեք հասկանալ, թե ինչպես է Աստված օգտագործում մարդկանց՝ այս դեպքում՝ Ձեզ, բժշկություն և վերականգնում բերելու համար։ Դուք կսկսեք հասկանալ, որ Աստծո արքայությունը իսկապես Ձեր ներսում է, և որպես այդ արքայության անդամ՝ Դուք պատվված եք պատասխանատվությամբ։
Հիսուսն ասում է. «Աշխարհի մեջ նեղություն պիտի ունենաք, բայց քաջալերվե՛ք, Ես հաղթեցի աշխարհին»։
Մենք Ադվենտի կեսին ենք, և կտորները արդեն միանում են։ Յուրաքանչյուր օր հիմնվում է նախորդ օրվա դասերի վրա։ Քրիստոսանման լինելը նշանակում է ստանձնել այս աշխարհի դժվարությունները և չարիքը հաղթահարելու պատասխանատվությունը։
Մենք աղոթում ենք Քրիստոսի սովորեցրած խոսքերով. «Հայր մեր, որ երկնքում ես, մեզ մի՛ տար փորձության և փրկի՛ր չարից։ Քանզի Քոնն է արքայությունը, զորությունը և փառքը։ Ամեն»։
Մենք շարունակում ենք մեր Ադվենտի ճամփորդությունը հաջորդ անգամ, և ես անհամբերությամբ եմ սպասում դա անելու Ձեզ հետ։
Հաջորդ քայլը #756 – 1 դեկտեմբերի, 2022 թ. – Առաջին քայլերը դեպի Սուրբ Ծննդյան Աստվածահայտնության խորհուրդը. ահա Գալստյան ուղեցույցը։ Այնշտայնի մաթեմատիկա. Զատիկը և Սուրբ Ծնունդը 50 օր են տևում։ Հիսուսի նախազգուշացումը «հիմարի» մասին։ Epostle-ի նոր շարքը դոկտոր Անիի հետ, որը բացահայտում է վանքերը։ Հայրաբանություն, որը թանգարանում չեք գտնի։ Բժշկություն Սուրբ Ծննդին։ Ալքիմիա Հայաստանի համար. զարդեր՝ ի նպաստ Էջմիածնի վերանորոգման ծրագրի։ Նրա կոշիկների մեջ. ինչպես է Հիսուսը տեսնում մեզ։ Այս ամենը՝ այս թողարկման մեջ։
«Անառակ որդու» առակում (Ղուկաս 15), երբ մոլորյալ որդին հաշտվում է իր հոր հետ, տան ծառաները լսում են հոր պատվերը. «Շուտ բերե՛ք առաջին պատմուճանը և հագցրե՛ք նրան, մատանի դրե՛ք նրա մատին և կոշիկներ՝ ոտքերին»։ Այս գործողությամբ որդին լիովին հաշտվում է իր հոր հետ։
Ֆիզիկական և/կամ հոգեկան առողջության վերականգնումը՝ լինի դա վիրուսային հարձակումից հետո, թե խզված հարաբերություններից հետո, բարդ խնդիր է, և հաճախ՝ ավելի բարդ գործընթաց։ Այդ ճանապարհին և՛ ֆիզիկական, և՛ հոգեկան առողջությունը կարող են խաթարվել՝ լիարժեք ապաքինումը դարձնելով գրեթե անհնարին։
Աստծո կողմից մեզ շնորհված ապաքինումը կատարյալ է և լիարժեք։ Ներս նայելով՝ մենք բացահայտում ենք մեր թուլությունները և հաշվի առնում մեր ուժեղ կողմերը։ Այս երկուսի միջև նուրբ հավասարակշռությունը որոշվում է մեր ընկալմամբ, վերաբերմունքով և Աստծո հետ հաղորդակցվելու մեր կարողությամբ։
Սկսե՛ք աղոթքով. «Քրիստոս, Դու ես աճող կրակը, բորբոքի՛ր հոգիս Քո սիրո կրակով, որը Դու սփռեցիր երկրի վրա, որպեսզի այն այրի իմ հոգու բծերը, մաքրի իմ խիղճը, սրբի իմ մարմինը մեղքից և իմ սրտում վառի Քո գիտության լույսը։ Ամեն»։ (Շնորհալի #10)
