Պատերազմի լեզուն

Հայկական ուղղափառությունն այսօր. Պատերազմի լեզուն

Զգուշացում. հաջորդող հաղորդագրությունը կարող է պարունակել պատկերավոր և/կամ հուզող բովանդակություն, որը նախատեսված է պատմական նպատակների համար։

Լեռնային Ղարաբաղի անկումից հետո ես իմ ամենօրյա ուղերձում կիսվեցի այն անհեթեթությամբ, որը բնորոշ է պատերազմի համար մեր հորինած բառապաշարին: Այժմ, երբ Իսրայելը պատերազմի մեջ է, ես լսում եմ, թե ինչպես է այդ անհեթեթությունը խորանում՝ խոսելով կանանց և երեխաների սպանության մասին՝ որպես տղամարդու սպանությունից տարբերվող կալիբրի: Գոյություն ունեն հումանիտար միջանցքների կանոններ, քանի որ մենք բարեհաճորեն խնդրում ենք հարձակվողներին չռմբակոծել որոշակի տարածքներ:

Ահա պատերազմի օքսիմորոնային լեզվի վերանայումը:

Օքսիմորոնը խոսքի պատկերավոր միջոց է, որը հակադիր իմաստներ ունեցող հասկացությունները համադրում է մեկ բառի կամ արտահայտության մեջ, որն ինքնին հակասություն է: Օրինակ՝ «բնականաբար գործելը» օքսիմորոն է, քանի որ եթե դուք խաղում եք, ապա բնական չեք: «Սարսափելի լավ» արտահայտությունը հաճախ օգտագործվում է գերազանց որակի ինչ-որ բան նկարագրելու համար, թեև եթե այն սարսափելի է, ապա հաստատ լավը չի կարող լինել: Մեր առօրյա խոսակցություններում կան բազմաթիվ օքսիմորոններ: «Խլացուցիչ լռություն», «քաղաքացիական պատերազմ», «հին նորություններ»՝ բոլորն էլ հակադիր իմաստ ունեցող բառերի զուգորդման օրինակներ են:

Դուք կարող եք ասել, որ ես հստակորեն շփոթված եմ, և իսկապես այդպես է, մի շարք բառերի պատճառով, որոնք ունեն նույն կամ նմանատիպ իմաստ, բայց զուգորդվում են՝ ստեղծելու այն պատրանքը, թե դրանք հակադիր են: Եվ թեև դրանք սողոսկել են մեր առօրյա խոսակցության մեջ, դրանց զուգորդումն ինձ չի խաբում: Ես խոսում եմ «պատերազմական հանցագործություններ» բառերի մասին: Մենք խոսում ենք այն մասին, որ մարդիկ մեղավոր են պատերազմական հանցագործությունների մեջ, կարծես պատերազմն ինքնին հանցագործություն չէ, կարծես հնարավոր է պատերազմել առանց հանցագործություն կատարելու: Մի փոքր ավելի խորանալով՝ մենք պարզում ենք, որ գոյություն ունեն պատերազմը կարգավորող կանոններ և կանոնակարգեր: Քանի որ մենք մեր հասարակությունը դասակարգել ենք որպես քաղաքակիրթ, մենք պատերազմի համար կանոններ ենք ձևակերպել: Զինվորը օրինական թիրախ է, իսկ քաղաքացիական անձը՝ ոչ: Սա խելահեղ է հնչում, բայց մի երիտասարդ, ով կրում է զինվորի համազգեստ, այլևս չի համարվում մոր կամ հոր զավակ, ովքեր կկործանվեն նրա մահվան լուրից:

Տարօրինակ և նույնիսկ զզվելի է, երբ մենք փորձում ենք համոզել մեզ, որ քաղաքակիրթ ենք, որ մեր հակամարտությունները լուծվում են նրանց գնդակահարությամբ, խեղման, վիրավորման և սպանության միջոցով, ովքեր ընդդիմանում են մեզ։ Ռուանդայի Կիգալի քաղաքում ես կանգնեցի ցեղասպանության թանգարանում։ Այնտեղ ցուցադրված էին 20-րդ դարի բոլոր ցեղասպանությունները։ Ես կանգնած էի որպես 20-րդ դարի առաջին ցեղասպանությունը վերապրածների զավակ՝ 20-րդ դարի վերջին ցեղասպանության վայրում։ Մեկ ոտքս Հայաստանում, մյուսը՝ Ռուանդայում, ես նայում էի 100 տարվա ընթացքին և այն բոլոր ցեղասպանություններին, որոնք տեղի են ունեցել դրանց միջև։ Հոլոքոստը, Կամբոջան, Եթովպիան, Բոսնիան բոլորն էլ այնտեղ էին՝ այլոց հետ միասին, որոնք ինչ-որ կերպ դուրս էին մնացել երեկոյան լուրերից։ Սթափեցնող է, երբ նայում ես դրանց բոլորին և մտածում՝ արդյո՞ք սա է լավագույնը, որ կարող ենք անել հակամարտությունները լուծելու համար։

Ռազմական հանցագործություններ։ Մենք նույնիսկ ունենք մահապատիժները կարգավորող կանոններ, այսինքն՝ պետության կողմից հաստատված սպանություններ։ Քրիստոսի ժամանակ մենք գիտենք, որ խաչելությունը հանցագործներին մահապատժի ենթարկելու ձևն էր։ Այն, ինչ մենք գուցե չգիտենք, այն է, որ խաչվածների մահվան պատճառը շնչահեղձությունն էր։ Խաչված անձը դանդաղ մահ էր ապրում՝ հազիվ շունչ քաշելով, և յուրաքանչյուր շնչառության հետ նրա օրգանիզմում ավելի ու ավելի քիչ թթվածին էր մնում։ Դա դաժան և անսովոր էր։ Դա մահապատժի գործընթացն էր երկու հազարամյակ առաջ։ Մենք «զարգացանք», և այժմ մենք մարդասիրաբար ենք սպանում։ «Նկատեցի՞ք այդ օքսիմորոնը»։ Արագ գնդակ՝ գնդակահարող ջոկատի կողմից, էլեկտրահարում, գազի խցիկ և մահացու ներարկում։ Իսկ հետո 2020 թվականին մենք իմացանք Ջորջ Ֆլոյդի մասին, ով ո՛չ դատվել է, ո՛չ էլ դատապարտվել, մահացավ շնչահեղձությունից, երբ նրան թթվածնից զրկեցին Մինեապոլիսի փողոցներում։

Հիսուսի ժամանակներում գոյություն ունեին մահապատիժը կարգավորող կանոններ և կանոնակարգեր: Բայց խոսքը մարդասիրական մեթոդների մասին չէր, այլ մարդու կողմից ստեղծված օրենքների: Սուրբ Հովհաննեսի Ավետարանում մենք կարդում ենք, որ հետո, երբ Հիսուսը Խաչի վրա ավանդեց Իր հոգին, (19:31-35) «...Քանի որ Պատրաստության օրն էր, որպեսզի մարմինները շաբաթ օրը խաչի վրա չմնան (քանի որ այդ շաբաթը մեծ օր էր), հրեաները Պիղատոսից խնդրեցին, որ նրանց սրունքները ջարդեն և իջեցնեն: Այն ժամանակ զինվորները եկան և ջարդեցին առաջինի և նրա հետ խաչված մյուսի սրունքները: Բայց երբ եկան Հիսուսի մոտ և տեսան, որ Նա արդեն մեռած է, Նրա սրունքները չջարդեցին: Սակայն զինվորներից մեկը տեգով ծակեց Նրա կողը, և անմիջապես արյուն ու ջուր դուրս եկավ»:

Շատ նման «պատերազմական հանցագործություններ» ժամանակակից արտահայտությանը, հրեաներն ունեին կանոններ և կանոնակարգեր, որոնք թույլ էին տալիս մահ՝ նույնիսկ դաժան մահ, քանի դեռ կանոնները պահպանվում էին, դա ընդունելի էր նրանց հասարակության մեջ:

Այդ նիզակը, որը հայտնի է որպես Սուրբ Գեղարդ, այժմ պահվում է Հայ Եկեղեցում։ Հայերենում այն կոչվում է Սուրբ Գեղարդ, և մեր վանքերից մեկը, որտեղ այն պահվել է, կրում է այդ գործիքի անունը։ Այն օգտագործվում է Սուրբ Մյուռոնի օրհնության ժամանակ՝ սրբազան յուղը խառնելու և օրհնելու համար։ Երբ այդ նիզակը մտավ մեր Տեր Հիսուսի անշունչ մարմնի մեջ Խաչի վրա, այն սրբագործվեց այնպես, ինչպես Խաչելության Խաչը դարձավ Փրկության Խաչ՝ Խաչելությունից հետո։

Չկա այնպիսի բան, ինչպիսին ռազմական հանցագործությունն է։ Բոլոր պատերազմները հանցագործություններ են։ Մենք պետք է դադարենք խաբել ինքներս մեզ։ Հակամարտությունները պետք է լուծվեն քաղաքակիրթ ճանապարհով։ Եթե Քրիստոսը սպանության գործիքները վերածեց կյանքի գործիքների, մենք կարող ենք նույնն անել մեր լեզվի և արտահայտությունների մեջ։ Մենք կարող ենք «ռազմական հանցագործությունները» վերածել «խաղաղության գործողությունների»։

Աղոթենք Հայ Առաքելական Եկեղեցու Ժամագրքից. «Բարերար և բազումողորմ Աստված, Քո թողությամբ և մարդասիրությամբ հիշիր Քեզ հավատացողներին և ողորմիր բոլորին: Օգնիր մեզ և ազատիր մեզ բազմաթիվ վտանգներից ու փորձություններից: Արժանացրու մեզ գոհություն հայտնելու և փառաբանելու Քեզ՝ Հորը, Որդուն և Սուրբ Հոգուն, այժմ և միշտ: Ամեն»:

Շապիկ՝ Արցախյան խաչ, մեկ ժամվա պահապանը