In the Sermon on the Mount, Jesus say, “Ask, and it will be given to you; seek, and you will find; knock, and it will be opened to you.” (Matthew 7:7)
Christianity is a religion of action, we know, and the direction to that action is given to us by Christ himself. Ask, seek and knock are all verbs, words of action.
Isaac Newton put forth the third law of motion, to every action, there is an equal and opposite reaction. For Newton this was a law about energy and heat flow, although the law easily describes the dynamics at play in Jesus’ statement. And although Newton did not make that connection, it doesn’t escape us the Sir Isaac was a mathematician, physicist, astronomer, alchemist, author and theologian.
Groucho Marx, famously said, “I don’t want to belong to any club that will accept me as a member.” It takes a moment to absorb the true humor in such a statement. It was something you would expect for Marx (1890-1977), a comedian, actor, and writer who was famous for his wit.
Consider what kind of club would have you as a member. Would Jesus be welcome in that organization? This is a good exercise for churches – parishes – to undertake. It can be beneficial in understanding who Jesus is and what he is all about. Even more… understanding who you are and what you are all about.
Think of a member application from a 33 year old male to your church, and now we will read the notes that a member of the admission committee has written: In describing the applicant it says, “Rigid, angry, has authority issues, displays intellectual immaturity, unable to work well with others. Seems a bit too religious. Overly concerned with issues of justice and fairness which can possibly conflict with our donors. Keeps company with people of questionable moral character. Limited knowledge of by-laws. No experience in meeting protocols, banquets, country club outings. Dresses inappropriately.”
How would Jesus be accepted into your church, into your worshipping community? Would his application be stamped ACCEPTED “as-is” or would there be conditions on his acceptance or would it be stamped REJECTED because his ways were not the way of the parish? During Jesus’ time, he was rejected exactly for the reasons stated above (perhaps except the comments about country club outings, but you get the idea). This small exercise is necessary every now and then, and the feast of Pentecost – or the Birthday of the Christian Church – is an appropriate time to check your and your church’s norms and mores against those of Jesus. And what of the congregants? Would those who are poor, lonely or unusual be welcome in your church? Would they consider it home? If not, why not? In an honest assessment, you’ll have to ask what needs to change on our end, because Jesus, is the same yesterday, today and always.
A prayer from the Armenian Church, Bless, Lord, all who work for your Church. Grant that we may so agree in love that envy and jealousy may never mar our labors, but that our sincere and humble service may merit, your blessing. Amen.
Armodoxy for Today: Make it Complete with the Message
In rounding up the theme of Maturity of Faith this week, we make it complete with the most essential ingredient, namely the Message. In all the messages we have shared this week, Jesus stands in the center. Often, in our zeal to express our love and commitment to Him, we forget the message he preached and the call of that message to move us to action.
In the Nicene Creed, adopted in 325AD by the Church and recited in churches throughout the world every Sunday, we proclaim our belief in the Father, the Son and the Holy Spirit and the exclusivity of the Holy Church. The largest portion of the Creed is dedicated to Jesus, the Son of God. We have shorter forms of the profession of faith, one of which is confessed by the godfather during baptism in the Armenian Church. In the Western churches, such as the Roman Catholic and Anglican churches, the Apostles Creed is pronounced. In St. Nersess Shnorhali’s prayer of the 4th hour, we read an even more abbreviated form about Jesus, the Son of God, “Who descended from the bosom of the Father, and took flesh of the Holy Virgin Mary for our salvation, who was crucified and buried, and rose from the dead and ascended to the Father.”
In all of the Creeds and professions of faith, the person of Jesus, the Son of God, is defined. What is missing is a proclamation about his message, or even more simply, mention or reference of his message. I use the word “missing” rather than “omitted” or “forgotten” because I believe the development of these creeds were products of the times and societal needs. In the case of the Armenian Church, her constituency during the early centuries was homogeneous. The people attended church and shared common values and so it wasn’t necessary to reference the message in a creed.
Արմոդոքսիան նպատակ ունի այդ հնագույն հավատքը տեղափոխել այսօրվա աշխարհ և հասարակություն։ Գլոբալացված հասարակության մեջ, որտեղ բազմաթիվ տարբեր պատգամներ են պայքարում Ձեր ուշադրության համար, Հիսուսի պատգամը կարող է հեշտությամբ մերժվել, անտեսվել կամ նույնիսկ մոռացվել՝ Հիսուսին այլ ընտրություններից գերադասելու եռանդուն ջանքերի պատճառով։ Հասուն հավատքը հասկանում է, որ հենց Հիսուսի պատգամն է եզակի և գերազանցում է ամեն ինչին։ Նրա պատգամի մեջ մենք հասկանում ենք «Աստված սեր է» հայտարարության լրիվությունը։ Հիսուսի պատգամն է, որ մեզ կապում է ժամանակի սկզբին, և դրա մեջ մենք գտնում ենք Հիսուսի՝ որպես Աստծո Որդու աստվածությունը։ «Ես իմ անձով չեմ եկել, այլ ճշմարիտ է նա, ով ինձ ուղարկեց» (Հովհաննես 7:28)։
Let us pray St. Nersess Shnorhli’s prayer of the 4th hour, with addendum, “Son of God, true God, who descended from the bosom of the Father, and took flesh of the Holy Virgin Mary for our salvation, who taught the message of true love and compassion, with his words and his life, who was crucified and buried, and rose from the dead and ascended to the Father, I have sinned against Heaven and before You, remember me like the robber when You come into your kingdom. Amen.”
Eight days after the Nativity, Jesus is named. The Gospel passage that is read today, is the shortest one of the entire year consisting of only one verse, Luke 2:21. Here, the Gospel describes the Christ Child is named “Jesus,” which was the name the angel of the Lord revealed to Joseph and Mary, saying, “You shall call His name Jesus, for He will save His people from their sins.’” (Matthew 1)
The name Jesus means exactly that, “God is salvation.” The name Jesus is a title reflecting Christ’s divine mission of rescuing people from their sins. Sin is the one, and arguably the only, thing that prevents people from living full and meaningful lives.
In this post-Theophany season of the Church, the name of Jesus comes to us as a simple reminder that the fullness of life can enjoyed through the teachings of Christ. St. Nersess Shnorhali, the 12th century theologian took the act of salvation one step further by proclaiming, “The name of Love is Jesus” thereby pronouncing the formula of Armodoxy: Through love we find the fulness of life and unite with our Maker and all of Eternity.
We pray today, O Lord God, we celebrate the Sacred name of Jesus today. May this celebration be a turning point in my life where I understand that it is only through Love – the name of Jesus – that I can find salvation and eternity. Amen.
https://epostle.net/wp-content/uploads/2026/01/Jesus-Prince-of-Peace.jpeg660757Վազգեն Մովսեսյանhttps://epostle.net/wp-content/uploads/2022/07/final_logo_large_for_epostle_web-300x189.pngՎազգեն Մովսեսյան2026-01-13 00:01:402026-01-12 15:45:36Նրա անունը Հիսուս է
There is a story about a race between a Russian and an American. The two men start at the same point, run around a track and the American comes in a few seconds before the Russian. The American news service reports, “American wins race. Russian comes in last place.” The Russian news service reports, “Russian comes in second place. American is next to last.”
Neither news agency reported false facts. Neither agency lied. They both told the truth as it best suited their purpose. That purpose is what you must decipher by looking at intentions. This is very important today as more and more individuals and groups rally for your attention.
In stark contrast, as Christians, our truth is a person. “I am the way, the truth and the life,’ says Jesus. Go ahead and test this truth for purpose and intention. You’ll find that this Truth has a genuine purpose which is Life itself.
Today’s one-minute for Summertime.
https://epostle.net/wp-content/uploads/2025/07/two-runners-736.jpg11251125Վազգեն Մովսեսյանhttps://epostle.net/wp-content/uploads/2022/07/final_logo_large_for_epostle_web-300x189.pngՎազգեն Մովսեսյան2025-07-10 00:01:372025-07-09 22:40:17Ճշմարտությունը՝ կրկնակի
Armodoxy for Today: Holy Monday – Hearing with your heart
A post on social media asks, “Jesus crucified 1.5 million Armenians with him. He never saved anyone. Why praise him!?!” The large number is in reference to the martyrs of the Armenian Genocide of 1915. Social media is only a new medium for an age-old question. This question is asked because the bigger question pertaining to this Week is even more puzzling. Indeed, the Passion of our Lord Jesus Christ does not make sense on human terms for even more reasons. How do we explain a person who gives love, who is sacrificial in every aspect of his giving, who heals the sick, raises the dead, and in return, receives a death sentence. At this point, many will dismiss the Christian experience by identifying it as nonsense, literally, that is, that which does not make sense.
In a final farewell discourse, Jesus shares words of comfort with his disciples, to make sense out of the seemingly nonsensical. He speaks of God’s love.
The Disciples had been in the presence of Christ for three years when he spoke to their heart. You have been through the Lenten journey, 40 days of preparation for this week. I ask you to sit with the Disciples today. With the teachings and exercises of the last several weeks, listen with your hearts to these words coming from your teacher, your brother and your friend. And believe.
A reading from John chapter 14:
Jesus says, “Let not your heart be troubled; you believe in God, believe also in Me. In My Father’s house are many mansions; if it were not so, I would have told you. I go to prepare a place for you. And if I go and prepare a place for you, I will come again and receive you to Myself; that where I am, there you may be also. And where I go you know, and the way you know.”
Thomas [one of the Disciples] said to Him, “Lord, we do not know where You are going, and how can we know the way?”
Jesus said to him, “I am the way, the truth, and the life. No one comes to the Father except through Me.
“If you had known Me, you would have known My Father also; and from now on you know Him and have seen Him.”
Philip [another of His Disciples] said to Him, “Lord, show us the Father, and it is sufficient for us.”
Jesus said to him, “Have I been with you so long, and yet you have not known Me, Philip? He who has seen Me has seen the Father; so how can you say, ‘Show us the Father’? Do you not believe that I am in the Father, and the Father in Me? The words that I speak to you I do not speak on My own authority; but the Father who dwells in Me does the works. Believe Me that I am in the Father and the Father in Me, or else believe Me for the sake of the works themselves.
“Most assuredly, I say to you, he who believes in Me, the works that I do he will do also; and greater works than these he will do, because I go to My Father. And whatever you ask in My name, that I will do, that the Father may be glorified in the Son. If you ask anything in My name, I will do it.
When discussing saints, and in light of yesterday’s meditation on St. Gregory of Narek and his prayer, the question inevitably is asked, why do we need saints when we have Jesus as the ultimate example of living? And, in terms of intercessory prayer, why not pray directly to Jesus?
The questions are logical, indeed, but they are built on the assumption that the one excludes the other. Certainly, you can and should use Jesus as your guide. Certainly, you should pray directly to Jesus.
When we look at Jesus, we see the perfection of the Father. In Jesus, we see life lived without sin, without obstacles. In Richard Bach 1977 novel, Illusions: The Adventures of a Reluctant Messiah, the main character flies his airplane and his windshield remains clean. That is, he avoids the need to scrape bugs off of the glass. Anyone who has driven any sizable number of hours knows that hitting bugs is inevitable. Gas-stops on the highways windshield cleaning fluids that are “effective on smashed bugs.” Imagine, being so perfect that you would miss the bugs completely. Or imagine an archer who could not help but hit the bullseye of a target. Each arrow she shot would hit the one she shot earlier and split right down the center. Now, that’s perfection! That’s part of the definition of the Divine.
Saints are people. They are not God, nor does the Church claim them to be. Pattern your life after Jesus’ life. You should. That’s what the saints did. They patterned their lives after Jesus, and with all of their frailties and imperfections they were able to rise above their humanity. They present a reachable goal and, for people in search of their own spiritual equilibrium, the stories of the saints offer hope.
Split the arrows, if you can. Don’t give up, if you can’t. The saints didn’t.
Your act of charity is to arrive at one hopeful event or occurrence in our world today. Fast from discouragement.
For roasted potato fans, we have a treat in today’s Lenten recipe (below).
Our prayer is from St. Gregory of Narek, If a pure hand lifts incense to you, may my voice join with the sound and sighs of prayers and reach you. If others’ petitions labor to be born with mine, may mine, thus multiplied, be rededicated to you. If this offering of the words of my soul be pleasing, may they be offered to you with those who have gone before… If the thread of hope is severed by the sword of transgression, may it be restored by the goodness of your almighty will. Amen. (Translated by Thomas J. Samuelian)
Ի՞նչ է խավարը։ Շատ պարզ՝ այն լույսի բացակայությունն է։ Խավարը հնարավոր է սահմանել միայն լույսի առկայության դեպքում։
Ի՞նչ է չարիքը։ Շատ պարզ՝ այն բարու բացակայությունն է։ Չարիքը սահմանվում է բարու հետ հարաբերակցությամբ։
Ոմանք այս միտքն ավելի հեռուն են տանում՝ դժոխքը սահմանելով որպես Աստծո բացակայության վայր։ Այս պարզ սահմանմամբ հնարավոր է դժոխքը գտնել հենց այստեղ՝ Երկրի վրա, և ոչ թե ապագայում։ Այնուամենայնիվ, ուրիշները պնդում են, որ ըստ սահմանման՝ չի կարող լինել մի վայր, որտեղ Աստված գոյություն չունի։
Նման հարցերն ու խորհրդածությունները ավելին են, քան պարզապես մտավոր վարժանքներ. դրանք առաջնային են դառնում մեր մտքերում, երբ լույսը վտանգված է։ Դա մեր բնական պաշտպանական համակարգի մի մասն է, քանի որ մենք վախենում ենք խավարից։ Որպես մարդիկ՝ մենք ձգտում ենք մնալ լույսի մեջ, սակայն երբեմն խավարն այնքան ճնշող է լինում, որ մենք տրվում ենք դրա զորությանը։
Արեգակի զորությունն այնքան մեծ է, որ դրա լույսը լուսավորում և տաքացնում է մեր ամբողջ մոլորակը։ Նույն կերպ, Հիսուսի՝ որպես Աշխարհի Լույսի զորությունը այնքան մեծ է, որ Նրա Լույսը հաղթահարում է խավարը։
Հիսուսն իր քարոզչությունը սկսում է՝ հղում անելով մարգարեի խոսքերին. «…Խավարի մեջ նստող ժողովուրդը տեսավ մեծ լույս, և նրանց համար, ովքեր նստած էին մահվան ստվերի երկրում, լույս ծագեց»։
Ավետարանիչ Սուրբ Մատթեոսը շարունակում է պատմությունը (գլուխ 4). «Այդ ժամանակից Հիսուսը սկսեց քարոզել և ասել. «Ապաշխարե՛ք, որովհետև երկնքի արքայությունը մոտեցել է»։
Մենք աղոթում ենք. Քրիստոս, ճշմարիտ Լույս, արժանացրո՛ւ հոգիս ուրախությամբ հանդիպելու Քո աստվածային փառքի լույսին այն օրը, երբ Դու կկանչես ինձ, և հանգչելու բարի հույսով՝ արդարների օթևաններում, մինչև Քո գալստյան մեծ օրը։ Ողորմի՛ր Քո արարածներին և ինձ՝ մեղավորիս։ Ամեն։ (Սուրբ Ներսես Շնորհալի, «Հավատով խոստովանիմ»)
Մարիամը՝ Հիսուսի մայրը, Եկեղեցու բոլոր սրբերի մեջ առաջինն է։ Հայ Եկեղեցում նրան անվանում են Աստվածածին կամ Աստվածամայր։ Այս տիտղոսները ոչ թե Մարիամի, այլ մեր հավատքի մեջ Հիսուս Քրիստոսի գերակայության մասին են վկայում, սակայն դրանք մատնանշում են այն խոնարհումը, որով պետք է մոտենանք Սուրբ Մորը։
Քրիստոնեական պատմության մեջ եզակի՝ Մարիամն Աստծո կողմից ընտրվել է Քրիստոս Մանուկին կրելու համար։ Սուրբ Գրքում մենք Մարիամին հանդիպում ենք Ավետման, Ծննդյան, Հիսուսի պատանեկության և, վերջապես, Խաչելության ժամանակ՝ Խաչի ստորոտին, երբ նա դիտում է, թե ինչպես են իր զավակին ծեծում, տանջում և սպանում հենց այն մարդիկ, որոնց փրկելու համար Նա եկել էր։ Ըստ Սուրբ Գրքի՝ Մարիամը Հիսուսի կյանքի միակ վկան է «օրորոցից մինչև գերեզման»։ Թեև հնարավոր է, որ Հովսեփն էլ նույնքան ապրած լինի, սակայն նրա կյանքի մասին 12 տարեկան Հիսուսի պատմությունից հետո մանրամասներ չկան (Ղուկաս 2:41-49)։
Թեև դարերի ընթացքում շատ բան է ասվել և գրվել Մարիամ Աստվածածնի մասին, նրա պատմությունը պարզ է և տեղի է ունենում Մատթեոսի և Ղուկասի Ավետարանների առաջին երկու գլուխներում։ Ավելին, Մարիամի պատմության պարզությունը կարելի է ամփոփել մեկ բառով՝ «Այո»։ Մարիամը՝ Աստծո Սուրբ Մայրը, հարգված և առանձնացված է բոլոր սրբերից՝ Աստծո հրավերին իր ասած պարզ ու քաջարի «Այո»-ի շնորհիվ։
Այդ «Այո»-ի պատմությունը չի կարող ավելի պերճախոս արտահայտվել, քան Սուրբ Ղուկասի Ավետարանում (գլուխ 1) է։
Վեցերորդ ամսին Աստված Գաբրիել հրեշտակին ուղարկեց Գալիլեայի Նազարեթ քաղաքը՝ մի կույսի մոտ, որ նշանված էր Դավթի տանից Հովսեփ անունով մի մարդու հետ։ Կույսի անունը Մարիամ էր։ Ներս մտնելով՝ հրեշտակը նրան ասաց. «Ուրախացի՛ր, ո՛վ շնորհընկալ, Տերը քեզ հետ է. օրհնյա՛լ ես դու կանանց մեջ»։
Երբ նա տեսավ հրեշտակին, խռովվեց նրա խոսքից և մտածում էր, թե ինչպիսի ողջույն է սա։ Հրեշտակը նրան ասաց. «Մի՛ վախեցիր, Մարիա՛մ, որովհետև Աստծուց շնորհ գտար։ Ահա դու կհղիանաս և կծնես մի Որդի և Նրա անունը Հիսուս կդնես։ Նա մեծ կլինի և Բարձրյալի Որդի կկոչվի, և Տեր Աստված Նրան կտա Իր հոր՝ Դավթի գահը։ Նա հավիտյան կթագավորի Հակոբի տան վրա, և Նրա թագավորությունը վախճան չի ունենա»։
Մարիամն ասաց հրեշտակին. «Ինչպե՞ս կլինի դա, քանի որ ես տղամարդ չեմ ճանաչում»։
Հրեշտակը պատասխանեց և ասաց նրան. «Սուրբ Հոգին կգա քեզ վրա, և Բարձրյալի զորությունը հովանի կլինի քեզ...»։ Այն ժամանակ Մարիամն ասաց. «Ահա Տիրոջ աղախինը. թող ինձ լինի քո խոսքի համաձայն»։ Եվ հրեշտակը հեռացավ նրանից։
Մարիամի «Այո»-ն հրեշտակին պարզ է, բայց հզոր։ Թվում է, թե այն հեշտությամբ է դուրս եկել նրա շուրթերից, սակայն այն արտաբերելու համար պահանջվել է ողջ կյանքի քաջություն։ Հիշե՛ք, որ մենք խոսում ենք 2000 տարի առաջվա Մերձավոր Արևելքի մասին։ Այս պատմությունը 21-րդ դարի ԱՄՆ-ում չէ։ Ամուսնությունից դուրս հղիության համար սահմանված պատիժը մահն էր, չհաշված այն նվաստացումը, անարգանքը և խարանը, որ այն բերում էր ընտանիքի վրա։ Ինչպես իրական, այնպես էլ հոգեբանական ճնշումը «Ոչ» ասելու համար մեծ էր, ուստի այդ «Այո»-ի արժեքն անչափելի էր։ Եվ այսպես, նրա «Այո»-ն փոխեց մարդկության պատմության ընթացքը, քանզի նրանից ծնվեց մի մանուկ, որ Աստծո Որդին է։
Այժմ հրավիրե՛ք Մարիամի գործողությունը ձեր 21-րդ դար։ Ամեն օր և ամեն պահ մեզանից պահանջվում է Քրիստոսին բերել այս աշխարհ։ Քրիստոս սիրո մարմնացումն է։ Սիրելով, հոգ տանելով, ուրիշների կարիքների հանդեպ կարեկից լինելով՝ մենք Քրիստոսին բերում ենք այս աշխարհ, մենք «Այո» ենք ասում Աստծուն։ Դա այդքան պարզ է, և դա անելու դժվարության աստիճանը կախված է մեզանից։ Արմոդոքսին վկայությունն է այն ժողովրդի, որն ընտրել է Քրիստոսին կրել աշխարհին։ Հեշտ չի եղել, բայց վարձատրությունը մեծ է եղել։ Յուրաքանչյուր հայկական եկեղեցու խորան կրում է Սուրբ Մարիամի պատկերը, որը Հիսուս Քրիստոսին՝ Սերը, ներկայացնում և ընծայում է աշխարհին։ Յուրաքանչյուր խորան հիշեցում է, որ այս «Այո»-ն փոխում է մարդկության պատմությունը։
Մենք աղոթում ենք. «Տե՛ր Հիսուս Քրիստոս, Քո սուրբ մայրը «այո» ասաց Քեզ կրելու և աշխարհին ներկայացնելու հրավերին։ Դու եկար խավար աշխարհ և լույս բերեցիր, եկար ատելությամբ լի աշխարհ և սեր քարոզեցիր։ Ես այսօր «Այո» եմ ասում՝ լույս և սեր բերելու տառապող աշխարհին։ Փայլի՛ր իմ կյանքում, միշտ առաջնորդի՛ր ինձ Քո սիրո ուղիներով։ Ամեն»։
Գալստյան այս ճամփորդության ընթացքում մենք հասնում ենք մի կարևոր խոչընդոտի, որը նաև հանգրվան կդառնա մեզ համար։ Հիսուսի պատվիրանը՝ չհակադրվել չարին, ամենադժվար ընկալելի խոսքերից է, քանի որ մեր բնույթով մենք ցանկանում ենք պայքարել և վերացնել չարիքը։ Այդ իսկ պատճառով սա խոչընդոտ է, բայց և հանգրվան մեր ուղու վրա, քանի որ շատ բան է կախված այս պատվիրանն ընդունելուց մեր պատրաստակամությունից։
Հիսուսն ասում է. «Լսել եք, որ ասվել է՝ աչքն աչքի դիմաց, ատամը՝ ատամի դիմաց։ Իսկ Ես ասում եմ ձեզ՝ չհակադրվել չարին։ Ընդհակառակը, եթե մեկը ապտակի ձեր աջ այտը, մյուսն էլ դարձրեք նրան։ Եթե մեկը ցանկանա դատվել ձեզ հետ և վերցնել ձեր վերնազգեստը, նրան տվեք նաև ձեր պատմուճանը։ Եվ ով ստիպի ձեզ մեկ մղոն գնալ, գնացեք նրա հետ երկուսը։ Տվեք նրան, ով խնդրում է ձեզանից, և նրան, ով ցանկանում է պարտք վերցնել ձեզանից, երես մի՛ դարձրեք»։
Նախքան սա թուլության կատեգորիային դասելը, բացեք ձեր Գալստյան օրագրերը և ծանոթացեք կուտակված էներգիայի մասին դասերին՝ այն կարգապահությանը, որը մեր ներքին ուժը վերածում է կենտրոնացված զորության։ Այն գիշերը, երբ ծնվեց Հիսուսը, երկնային զորքերը հռչակեցին. «Խաղաղություն երկրի վրա և բարեհաճություն մարդկանց» (Ղուկաս 2:14)։ Աստծո կամքը հռչակված է ողջ մարդկության համար Հիսուս Քրիստոսի ծննդով։ Որպեսզի խաղաղություն լինի, Խաղաղության Իշխանը քարոզում է չարիքին ոչ բռնի դիմադրություն։ Սա միակ լուծումն է և խաղաղություն հաստատելու միակ միջոցը։
Հետևաբար, տարածված թյուրըմբռնումը՝ թե՛ Հիսուսի ժամանակներում, թե՛ այսօր, այն է, որ բռնությունն ու չարիքի ավելացումը խաղաղություն են բերում։ Մաթեմատիկորեն սա կարելի է ձևակերպել որպես ա + ա = -ա։ Սա նույնքան անհեթեթ է տեսության մեջ, որքան և գործնականում։
Մտածողները դարեր շարունակ խորհել են Հիսուսի այս խոսքերի շուրջ և բանավիճել թեմայի կողմնակիցների ու հակառակորդների հետ։ Տոլստոյի պես հսկաներն այս թեմայով հատորներ են գրել, իսկ ոչ քրիստոնյաներ, ինչպիսին Գանդին է, ազատագրման իրենց ծրագիրը կառուցել են ոչ բռնի դիմադրության հիման վրա։ Երրորդ աշխարհի երկրները, ազատագրման աստվածաբանությունը և, իհարկե, Ամերիկայի քաղաքացիական իրավունքների շարժումը Հիսուսի ուսմունքն օգտագործել են որպես հիմք և մոդել հավասարության ու արդարության ճանապարհին։ Ըստ Գանդիի՝ «Աչքն աչքի դիմաց սկզբունքը ամբողջ աշխարհը կդարձնի կույր», ինչին վերապատվելի Մարտին Լյութեր Քինգ կրտսերը հավելել է. «Եթե մենք առաջնորդվենք աչքն աչքի և ատամը ատամի դիմաց սկզբունքով, մենք կդառնանք կույր և անատամ ազգ»։
Մենք դեռ չենք ավարտել այս թեման։ Այն Հիսուսի կյանքի և ծառայության հիմքն է։ Այսօր եկեք աղոթենք վերապատվելի Մարտին Լյութեր Քինգ կրտսերի աղոթքով. Ո՛վ Աստված, դարձրու մեզ պատրաստակամ կատարելու Քո կամքը, ինչ էլ որ լինի։ Ավելացրու բարի կամք և բարոյական զգայունություն ունեցող մարդկանց թիվը։ Տուր մեզ նորոգված վստահություն ոչ բռնության և Քրիստոսի ուսուցանած սիրո ուղու հանդեպ։ Ամեն։
