Այս շաբաթ Հայոց եկեղեցին հիշատակում է սրբուհիների մի քույրության՝ Պեպրոնեի (կամ Ֆեբրոնիայի), Մարիանեի և Վարդան Մեծի դուստր Շուշանիկի հիշատակը։ Ժամանակով և իրադարձություններով իրարից բաժանված՝ նրանք միավորված են հավատքի քույրությամբ։ Այս սրբերից յուրաքանչյուրն ունի մի պատմություն, որտեղ նրանք վեր են բարձրացել իրենց մարդկային վիճակից և ցուցաբերել արտակարգ սեր Աստծո և մարդկանց հանդեպ։
Սուրբ Պեպրոնեն, Մարիանեն և Շուշանիկը եկեղեցու վաղ շրջանի ներկայացուցիչներ էին։ Նրանք այնպիսի կանայք էին, որոնք տեսնում էին չարիքը, հնարավորություն ունեին հնազանդվելու, սակայն ընտրեցին այլ ճանապարհ։ Այստեղ առանցքային բառը «ընտրեցին»-ն է. այսինքն՝ ունենալով ապրելու հնարավորություն՝ նրանք ընտրեցին հետևել անհնազանդության ուղուն և հավատարիմ մնալ իրենց սրտի թելադրանքին, քանի որ իրենց համոզմունքներին ու սկզբունքներին հակառակ ապրելը նրանց համար կյանք չէր համարվում։
Սրբերի հիշատակումը Հայոց եկեղեցու ավանդույթի կարևոր և էական մասն է։ Սրբերը Աստված կամ աստվածներ չեն, ամենևին։ Նրանք մարդիկ են՝ մարմնով ու արյունով, ինչպես Դուք և ես, իրենց խղճի համաձայն կամքը գործադրելու ազատությամբ։ Նրանք նրանք են, ովքեր ընտրում են հավատքով ապրելու դժվարին ուղին։ Մենք հիշատակում ենք նրանց, քանի որ որպես մարդիկ՝ մարդկային բոլոր տկարություններով հանդերձ, նրանք ցուցադրել են աստվածահաճո կյանքի դրսևորումներ։ Նրանք ցույց են տալիս որպես մարդ Աստծուն հաճելի կյանքով ապրելու հնարավորությունը, այդպիսով դառնալով մեզ համար ոգեշնչման և կյանքի օրինակներ։
Այս երեք կանանց՝ Պեպրոնեի, Մարիանեի և Շուշանիկի հիշատակման մեջ մենք գտնում ենք փոփոխություններ իրականացնելու իրական ուժի դրսևորումներ, ոչ թե ֆիզիկական ուժով, այլ հոգևոր շնորհով։
Սուրբգրային պարզ հատվածները նրանց ուղեցույցն ու ոգեշնչումն էին.
Առաջնորդվելով մեր Տիրոջ խոսքերով. Մատթեոս 16.26 – «Որովհետև ի՞նչ օգուտ կունենա մարդ, եթե շահի ամբողջ աշխարհը, բայց կորցնի իր հոգին»։
Հասկանալով Աստծո կամքը, ինչպես արտահայտված է Եսայի մարգարեի միջոցով. Եսայի 1.17 – «Սովորե՛ք բարիք գործել, փնտրե՛ք արդարություն, ուղղե՛ք բռնավորին…»։
Վստահելով Տիրոջը, ով մեզ հավաստիացնում է. Մատթեոս 6.19–21 – «Ձեզ համար գանձեր մի՛ դիզեք երկրի վրա… այլ ձեզ համար գանձեր դիզե՛ք երկնքում… Որովհետև որտեղ որ ձեր գանձն է, այնտեղ էլ կլինի ձեր սիրտը»։
Պեպրոնեն, Մարիանեն և Շուշանիկը երեք նվիրյալ երիտասարդ կանայք են, որոնք ոգեշնչում և սովորեցնում են մեզ հետևել Աստծո ուղուն, ինչպես այն արտահայտված է Հիսուս Քրիստոսի միջոցով։ Իմանալ Աստծո կամքը և վստահել Տիրոջը։
https://epostle.net/wp-content/uploads/2026/09/Febronia-Pepron-Icon.300.jpg21001560Վազգեն Մովսեսյանhttps://epostle.net/wp-content/uploads/2022/07/final_logo_large_for_epostle_web-300x189.pngՎազգեն Մովսեսյան2026-09-24 00:10:242026-09-23 21:52:32Պեպրոնե. փոքր, բայց մեծ
Այսօր աշնանային գիշերահավասարն է, ինչը նշանակում է, որ ցերեկվա և գիշերվա տևողությունը հավասար են, եթե Դուք բնակվում եք հասարակածում։ Մնացածներիս համար, և հատկապես մեր մոլորակի հյուսիսային կիսագնդում գտնվողների համար, սա աշնան առաջին օրն է։
Նոր տարին, և հատկապես Ամանորի օրը, առաջին տեղն է զբաղեցնում նոր տարվա խոստումների հարցում։ Սա հարմար ժամանակ է փոփոխությունների համար՝ հին սովորությունները թողնելու և ավելի առողջ ու լավ սովորություններ ձեռք բերելու համար։ Սակայն աշնան առաջին օրն ավելի լավ առիթ է։ Նախ՝ այստեղ չկա Ամանորին բնորոշ աղմուկը, և ավելին՝ ողջ եղանակը հիմնված է փոփոխության վրա։ Տերևները փոխում են գույնը, ծառերը թափում են դրանք, իսկ մյուսները ձմեռային ամիսներին վերածվում են հանգիստ վիճակի։ Սա կատարյալ օր է կյանքի ընթացքը փոխելու և նորովի սկսելու համար։
Սուրբ Պողոսը Եփեսացիներին գրում է. «Ձեզ ուսուցանվեց, որ ըստ ձեր նախկին կենցաղի՝ մերկանաք հին մարդուց, որ ապականվում է խաբեբայական ցանկություններով, նորոգվեք ձեր մտքի հոգով և հագնեք նոր մարդը, որ ստեղծված է ըստ Աստծու՝ ճշմարիտ արդարությամբ և սրբությամբ»։ (4:22-24)
Մենք աղոթում ենք. Տե՛ր մեր Աստված, Դու ամեն ինչ ստեղծում ես իմաստությամբ։ Եղանակները ձևավորվում են ըստ Քո կարգի՝ Արեգակի և մեր Երկրի հետ համադրությամբ։ Տարվա այս գեղեցիկ եղանակին թույլ տվեք, որ հին սովորությունները թափվեն, ինչպես ամառային տերևները, և պատրաստեք ինձ գալիք կյանքով լի օրերին։ Ամեն։
https://epostle.net/wp-content/uploads/2025/09/Fall-Leaves.jpg11251125Վազգեն Մովսեսյանhttps://epostle.net/wp-content/uploads/2022/07/final_logo_large_for_epostle_web-300x189.pngՎազգեն Մովսեսյան2026-09-23 00:10:302026-09-22 20:52:18Նոր էություն աշնան համար
Ի՞նչ է խավարը։ Շատ պարզ՝ այն լույսի բացակայությունն է։ Խավարը հնարավոր է սահմանել միայն լույսի առկայության դեպքում։
Ի՞նչ է չարիքը։ Շատ պարզ՝ այն բարու բացակայությունն է։ Չարիքը սահմանվում է բարու հետ հարաբերակցությամբ։
Ոմանք այս միտքն ավելի հեռուն են տանում՝ դժոխքը սահմանելով որպես Աստծո բացակայության վայր։ Այս պարզ սահմանմամբ հնարավոր է դժոխքը գտնել հենց այստեղ՝ Երկրի վրա, և ոչ թե ապագայում։ Այնուամենայնիվ, ուրիշները պնդում են, որ ըստ սահմանման՝ չի կարող լինել մի վայր, որտեղ Աստված գոյություն չունի։
Նման հարցերն ու խորհրդածությունները ավելին են, քան պարզապես մտավոր վարժանքներ. դրանք առաջնային են դառնում մեր մտքերում, երբ լույսը վտանգված է։ Դա մեր բնական պաշտպանական համակարգի մի մասն է, քանի որ մենք վախենում ենք խավարից։ Որպես մարդիկ՝ մենք ձգտում ենք մնալ լույսի մեջ, սակայն երբեմն խավարն այնքան ճնշող է լինում, որ մենք տրվում ենք դրա զորությանը։
Արեգակի զորությունն այնքան մեծ է, որ դրա լույսը լուսավորում և տաքացնում է մեր ամբողջ մոլորակը։ Նույն կերպ, Հիսուսի՝ որպես Աշխարհի Լույսի զորությունը այնքան մեծ է, որ Նրա Լույսը հաղթահարում է խավարը։
Հիսուսն իր քարոզչությունը սկսում է՝ հղում անելով մարգարեի խոսքերին. «…Խավարի մեջ նստող ժողովուրդը տեսավ մեծ լույս, և նրանց համար, ովքեր նստած էին մահվան ստվերի երկրում, լույս ծագեց»։
Ավետարանիչ Սուրբ Մատթեոսը շարունակում է պատմությունը (գլուխ 4). «Այդ ժամանակից Հիսուսը սկսեց քարոզել և ասել. «Ապաշխարե՛ք, որովհետև երկնքի արքայությունը մոտեցել է»։
Մենք աղոթում ենք. Քրիստոս, ճշմարիտ Լույս, արժանացրո՛ւ հոգիս ուրախությամբ հանդիպելու Քո աստվածային փառքի լույսին այն օրը, երբ Դու կկանչես ինձ, և հանգչելու բարի հույսով՝ արդարների օթևաններում, մինչև Քո գալստյան մեծ օրը։ Ողորմի՛ր Քո արարածներին և ինձ՝ մեղավորիս։ Ամեն։ (Սուրբ Ներսես Շնորհալի, «Հավատով խոստովանիմ»)
https://epostle.net/wp-content/uploads/2025/09/Self-portrait-395-e1758257499970.jpg680530Վազգեն Մովսեսյանhttps://epostle.net/wp-content/uploads/2022/07/final_logo_large_for_epostle_web-300x189.pngՎազգեն Մովսեսյան2026-09-22 00:10:572026-09-21 13:48:30Խավարի և լույսի հակադրությունը
Քրիստոսի Խաչը փառաբանող երկու տոների միջև ընկած է Հայաստանի անկախության տարեդարձը։ Անցյալ կիրակի Խաչվերացի տոնն էր, իսկ հաջորդ կիրակի Վարագա Սուրբ Խաչի տոնն է։
Հայաստանը ցամաքով շրջափակված երկիր է։ Այն շրջապատված է թշնամական հարևաններով, որոնցից ոմանք բացահայտ հայտարարում են Հայաստան երկիրը և նրա ժողովրդին վերացնելու իրենց ցանկության մասին։ Իր տարածքի և բնակչության չափերի համեմատ՝ Հայաստանն ունի լավ կազմակերպված սփյուռք, այնուամենայնիվ, երկրի բնակչությունը փոքր է՝ երեք միլիոնից պակաս։
Թեև Հայաստանը գուցե չունի ռազմական հզորություն կամ ռազմավարություն, այն գոյատևել է բոլոր դժվարությունների՝ վտանգի, բարբարոսության, աքսորի, կոտորածների և նույնիսկ ցեղասպանության դեմ հանդիման։ Նրա գոյատևման ռազմավարությունը արմատավորված է Խաչի մեջ։ «Եթե մեկը կամենում է հետևել Ինձ,- ասում է Հիսուսը,- թող ուրանա իր անձը, ամեն օր վերցնի իր խաչը և հետևի Ինձ»։ (Ղուկաս 9:23)
Խաչը զոհաբերության խորհրդանիշ է։ Խաչի պատգամի մեջ Դուք հասկանում եք, որ Աստված Ձեզ այնքան է սիրում, որ անընդհատ օրհնում է Ձեզ։
Պայքարը կյանքի մի մասն է, ուստի Խաչը լիարժեք կյանքի խորհրդանիշն է։ Ձեր քրիստոնեական ինքնությունը կրում է պատասխանատվություններ, որոնք հիմնված են զոհաբերության վրա։ Ուրիշների համար ապրած կյանքը ամենալիարժեք կյանքն է, քանի որ եսասիրությունը զսպված է։ Երբ եսասիրությունը ճանապարհից հեռանում է, Աստված գործելու տեղ է ունենում։ Աստծո օգնությամբ Դուք կարող եք հաղթահարել Ձեր բոլոր դժվարություններն ու մարտահրավերները։ Աստված Ձեզ չի լքի։ «Եթե Աստված մեզ հետ է, ո՞վ կարող է լինել մեր դեմ»,- գրում է Սուրբ Պողոսը։ (Հռոմեացիներին 8:31)
Քրիստոսին հագած քրիստոնյան չի կարող հրաժարվել դժվարություններից։ Հեգնանքն այն է, որ անկախության համատեքստում քրիստոնյան այլ ընտրություն չունի, քան օգնել տառապյալներին, հիվանդներին և կարիքավորներին։ Այստեղ է, որ քրիստոնյան հասկանում է ճշմարիտ անկախությունը՝ ուրիշներին ծառայելու մեջ։
Ռազմական ռազմավարությունները կարող են դասակարգվել որպես խիստ գաղտնի, սակայն ես կիսվում եմ գոյատևման այս ռազմավարությամբ, քանի որ այն երբեք գաղտնի պահելու համար չի նախատեսվել։ Ընդհակառակը, այն նախատեսված է ավետարանելու, այսինքն՝ տարածելու համար։
Մենք աղոթում ենք (Հայոց եկեղեցու Ժամագրքից). Քրիստոս, հավատացյալների պաշտպան և պահապան, պահպանիր և փրկիր մեզ Քո Սուրբ և Պատվական Խաչի հովանու ներքո խաղաղությամբ։ Ազատիր մեզ տեսանելի և անտեսանելի թշնամիներից։ Եվ մենք փառավորում ենք Քեզ Հոր և Սուրբ Հոգու հետ միասին։ Ամեն։
https://epostle.net/wp-content/uploads/2026/09/Sunset-over-a-church-and-cross.jpg15602100Վազգեն Մովսեսյանhttps://epostle.net/wp-content/uploads/2022/07/final_logo_large_for_epostle_web-300x189.pngՎազգեն Մովսեսյան2026-09-21 00:10:012026-09-21 13:47:42Երկիր երկու խաչերի արանքում
Հայկական ուղղափառությունը այսօր. ամեն ինչ փոխկապակցված է
Եթե ցանկանում եք խաղաղություն պահպանել ընտանիքում կամ ընկերների շրջանում, ապա վաղ տարիքից ձեզ սովորեցրել են խուսափել քաղաքականության և կրոնի մասին քննարկումներից: Նույնիսկ «Peanuts»-ի հերոս Լինուս Վան Պելտը՝ իր անբաժան ծածկոցը ձեռքին, գիտի. «Ես սովորել եմ, որ երբեք չպետք է մարդկանց հետ քննարկել երեք բան՝ կրոնը, քաղաքականությունը և Մեծ դդումը»:
18-րդ դարի երգիծաբան Ջոնաթան Սվիֆթն էր, որ մատնանշեց այս անհամատեղելի խառնուրդի պատճառը, երբ գրեց. «Դուք չեք կարող բանականությամբ մարդուն դուրս բերել մի բանից, որի մեջ նա չի մտել բանականության միջոցով»: Այո՛, մեծ մասամբ մենք «ծնվում ենք» մեր համոզմունքների մեջ՝ լինեն դրանք կրոնական թե քաղաքական, և դրանք ժառանգում ենք մեր ընտանիքից ու ընկերներից:
Սակայն «Արմոդոքսիում» (Armodoxy) մեր հիմնարար ըմբռնումն այն է, որ ամեն ինչ կապված է կյանքի համընդհանուր ցանցով: Տնտեսագիտությունը մեզ տալիս է Աստվածաշունչ գնելու միջոցներ, որը սահմանում է մեղքը, իսկ հոգեբանությունը փորձում է նվազեցնել այն: Ֆիզիկան բացատրում է այն շինանյութերի շարժը, որոնք քիմիան և կենսաբանությունը վերածում են ֆիզիկական իրողությունների, իսկ արվեստը դրանք ներկայացնում է այնպիսի ձևերով, որոնք արտահայտում են գաղափարներ, որոնք էլ ձևավորում են գաղափարախոսություններ, որոնք փիլիսոփայությունը վերլուծում և քննում է: Քաղաքականությունը ստեղծում է համակարգեր, որոնք կազմակերպում են այդ գաղափարախոսությունները, իսկ կրոնը կոչված է ապահովելու բաշխման արդարությունը՝ հավակնելով կապ ունենալ արդարության ավելի բարձր ըմբռնման հետ:
Մենք խնդիրների ենք բախվում, երբ պնդում ենք, թե բաշխման մեկ համակարգը մյուսից լավն է: Հին հնդկական մի ասացվածք ասում է. «Լեռը տանող հարյուրավոր ուղիներ կան, և բոլորն էլ տանում են նույն տեղը, ուստի կարևոր չէ, թե որ ուղին եք ընտրում: Միակ մարդը, որ ժամանակ է վատնում, նա է, ով վազում է լեռան շուրջը և բոլորին համոզում, որ նրանց ընտրած ուղին սխալ է»:
Հիսուսը խուսափում է այդ քննարկումից՝ պատասխանատվությունը դնելով անհատի վրա: Արդարությունը ձեռք է բերվում զոհաբերությամբ՝ ինքներդ ձեզ տալով: Նա սովորեցնում է սա, ապա ցույց տալիս իր իսկ կյանքով: Այստեղ վիճելու բան չկա, քանի որ երբ մենք տալիս ենք, դա մեր և Աստծո միջև է: Մենք չենք տալիս՝ ապացուցելու համար, որ մի համակարգը մյուսից լավն է, ոչ էլ տալիս ենք համակարգը արդարացնելու համար: Մենք տալիս ենք, որովհետև դա սիրո արտահայտությունն է, որն էլ Աստծո արտահայտությունն է: Սա քննարկման կամ բանավեճի ենթակա չէ: Եթե ցանկանում եք դավանել քրիստոնեությունը, ապա սիրեք և զոհաբերեք ինքներդ ձեզ: Պարզ է, որ կրոնը ոչ թե պետք է բանավիճել, այլ ապրել:
Հայ եկեղեցու սուրբ Հովհան Ոսկեբերանը (4-րդ դար) գրում է. «Եթե դու չես կարողանում Քրիստոսին գտնել եկեղեցու դռան մոտ նստած մուրացկանի մեջ, ապա Նրան չես գտնի նաև սուրբ հաղորդության բաժակի մեջ»:
Մենք ավարտում ենք Նրա աղոթքներից մեկով. «Ամենակարող Աստված, Դու Քո Որդու միջոցով խոստացել ես, որ երբ երկու կամ երեք հոգի հավաքվեն Նրա անունով, Դու կլինես նրանց մեջ. Կատարիր այժմ, Տե՛ր, մեր ցանկություններն ու խնդրանքները այնպես, ինչպես լավագույնն է մեզ համար. պարգևիր մեզ այս աշխարհում Քո ճշմարտության գիտությունը, իսկ գալիք աշխարհում՝ հավիտենական կյանք: Ամեն»:
Շապիկի լուսանկարը՝ Գրեգորի Բեյլերյան։ 2023
https://epostle.net/wp-content/uploads/2023/10/the_cascade_yerevan_photo_by_beylerian_studio.jpg6871037Վազգեն Մովսեսյանhttps://epostle.net/wp-content/uploads/2022/07/final_logo_large_for_epostle_web-300x189.pngՎազգեն Մովսեսյան2026-09-18 00:10:022026-09-17 21:48:59Քաղաքականություն և կրոն՝ հեռու մնացեք
Հիսուսի և Իր առաքյալ Թովմասի՝ Հարությունից հետո տեղի ունեցած հանդիպման ժամանակ շոշափելի հաստատումը ներկայացվում է որպես հետմահու գոյության անհրաժեշտ ապացույց։ Թովմասը հրաժարվում է հավատալ Հիսուսի հարությանը, քանի դեռ չի կարողանում շոշափել և զգալ Նրա վերքերը։ Նրանց հանդիպումից հետո Հիսուսն ասում է. «Թովմա՛, որովհետև տեսար Ինձ, հավատացիր. երանի՜ նրանց, որոնք չեն տեսել, բայց հավատացել են»։ Սա էլ դառնում է մարտահրավերը բոլոր քրիստոնյաների համար՝ սկզբից մինչև այսօր. հավատալ առանց տեսնելու։ Դժվարին առաջադրանք յուրաքանչյուրի համար, հատկապես մեզ՝ մի աշխարհում, որը սահմանվում է մեր զգայարանների միջոցով դրա հետ ունեցած փոխազդեցությամբ։
Հենց այս պատճառով էլ խորհրդանիշները կարևոր են։ Խորհրդանիշներն օգնում են մեզ հասկանալ այնպիսի երևույթներ ու հասկացություններ, որոնք դժվար է բացատրել։ Օրինակ՝ դրոշը խորհրդանշում է երկիրը և կարող է հայրենասիրության խորը զգացումներ արթնացնել։ Քրիստոնեության գլխավոր խորհրդանիշը խաչն է։ Իրար ուղղահայաց դրված երկու տախտակ, որոնք միացված են իրար, իսկ հորիզոնական տախտակը հատվում է կենտրոնում՝ կազմելով ձախ և աջ թևեր։ Փայտի երկու կտոր կարելի է կտրել, տաշել և օգտագործել որպես վառելափայտ կամ աստիճաններ կառուցել, բայց երբ դրանք ստանում են խաչի տեսք, դրանք այլևս ավելի խորը իմաստ են ձեռք բերում։
Հիսուսի Սուրբ Խաչի մասին բազմաթիվ պատմություններ ներառում են մարդկանց շոշափելի փոխազդեցությունը Խաչի կամ դրա մասունքների հետ՝ դրանք գտնելը, հավաքելը, զարդարելը և նույնիսկ դրանց համար պայքարելը։ Մարդիկ մեծ անձնական դժվարությունների են դիմում այդ մասունքները գտնելու և պահպանելու համար։ Փոխարենը նրանք հայտնաբերում են մի Զորություն, որը վեր է ամեն հասկացողությունից։ Նրանք պաշտպանություն և ապաստան են գտնում Խաչի հովանու ներքո։
Մեր պատմած պատմությունները կոչված են վկայելու այն Զորության մասին, որը բխում է փրկարար Խաչից։ Մարտահրավեր նետեք ինքներդ ձեզ՝ հաղորդակից դառնալու այդ զորությանը։
Մենք շարունակում ենք վաղը։
Շապիկ. 2019 թ. «Պահապանը մեկ ժամով». այս խաչը պահել են հոգևորականները, այդ թվում՝ Արցախի թեմի առաջնորդ արքեպիսկոպոս Պարգև Մարտիրոսյանը հակամարտությունների և պատերազմի տարիներին։ Ինձ համար պատիվ էր պահել այն և օրհնություններ փոխանցել Արցախ կատարած մեր կարճատև այցի ընթացքում։ – Հայր Վազգեն
Հիսուսի Սուրբ Խաչին նվիրված չորս մեծ տոներ կան, որոնցից ամենանշանակալին Խաչվերացն է՝ այն տոնը, որը մենք նշեցինք կիրակի օրը։ Խաչվերացը կամ Խաչի բարձրացումը ներառում է մյուս տոները, որոնք են՝ Խաչի գյուտը, Խաչի երևումը և Վարագա Սուրբ Խաչը։
Քրիստոսի Խաչը խորհրդավոր կերպով կապված է բժշկության զորության հետ։ Երեկ ես կիսվեցի իմ անձնական փորձառությունից մի պատմությամբ։ Դարերի ընթացքում հազարավոր նման դեպքեր են տեղի ունեցել, որոնք լավ փաստագրված են։ Առաջինը տեղի ունեցավ, երբ հայտնաբերվեց Քրիստոսի Սուրբ Խաչը։
Քրիստոսից հետո առաջին մի քանի դարերի ընթացքում քրիստոնեությունը գաղտնի կրոն էր։ Երբ քրիստոնեությունը ճանաչվեց Հռոմեական կայսրությունում, բազմաթիվ բարեպաշտ հավատացյալներ ուղևորվեցին՝ պահպանելու Քրիստոսի հետ կապված մասունքներն ու սրբությունները։ Դրանցից ամենամեծը Խաչն էր։
Կոստանդիանոս կայսեր մայրը՝ Հեղինե թագուհին, այդ բարեպաշտ անձանցից մեկն էր։ Նա մեկնեց Երուսաղեմ՝ գտնելու այնպիսի մասունքներ, որոնք իրեն ավելի կմոտեցնեն Քրիստոսին։ Երուսաղեմի եպիսկոպոս Սուրբ Մակարիոսի օգնությամբ նա հայտնաբերեց Խաչելության վայրը։ Այնտեղ նա գտավ երեք խաչ։ Ո՞րն էր Քրիստոսի ճշմարիտ Խաչը։ Պարզվում է՝ այնտեղ մի անբուժելի հիվանդ կին կար։ Սուրբ Մակարիոսն այս աղոթքը հղեց. «Տե՛ր, Խաչի վրա Քո միածին Որդու տառապանքների միջոցով Դու կամեցար փրկություն բերել մարդկությանը։ Եվ այժմ Դու Քո ծառա Հեղինեին դրդեցիր փնտրելու այն սուրբ փայտը, որի վրա խաչվեց մեր Փրկիչը։ Խնդրում եմ, հստակ բացահայտի՛ր, թե այս երեք խաչերից որն է բարձրացվել Քո փառքի համար։ Առանձնացրո՛ւ այն սովորական մահապատիժների համար օգտագործվածներից։ Թո՛ղ այս մահամերձ կինը կյանքի վերադառնա այն պահին, երբ հպվի փրկություն բերող Խաչին»։
Կինը բժշկվեց, երբ հպվեց Քրիստոսի Ճշմարիտ Խաչին։ Սուրբ Հեղինեն այդ վայրում մատուռ կառուցեց։ Հայ եկեղեցին Սուրբ Հարության տաճարի պահապաններից մեկն է։
Աղոթե՛ք այնպես, ինչպես Սուրբ Մակարիոսն էր աղոթում՝ ոչ թե Աստծո զորությունը փորձելու, այլ Աստծո առաջնորդությամբ այն զորությանը հասնելու համար, որը բժշկում և փրկություն է բերում Ձեզ։
Սուրբ Խաչի տոնին աշխարհի բոլոր հայկական եկեղեցիներում կատարվում է Անդաստանի կարգը: Այս բառը բառացիորեն նշանակում է հողակտոր կամ հողամաս: Արարողության ընթացքում օրհնվում են աշխարհի չորս կողմերը՝ արևմուտքը, արևելքը, հարավը և հյուսիսը: Խաչը զարդարվում է ռեհանով և պտտեցվում եկեղեցու շուրջ: Ռեհանի նշանակությունը բացատրվել է Armodoxy-ի՝ Սուրբ Խաչի տոնին նվիրված ամենօրյա ուղերձներից մեկում:
Այսօր իմ հովվական փորձից մի փոքրիկ պատմություն եմ ներկայացնում Ձեր ուշադրությանը:
Դա տեղի ունեցավ Կալիֆոռնիայի Սան Խոսե քաղաքի մերձակայքում իմ հովվական ծառայության սկզբնական շրջանում։ Պատանի մի երիտասարդ տառապում էր խորհրդավոր հիվանդությամբ, որը նրան կոմայի նման վիճակի էր հասցրել։ Նա ոչինչ չէր կարողանում ընդունել բերանով և սնվում էր երակային ճանապարհով։ Բժիշկները շփոթված էին։ Ծնողները կանչեցին ինձ՝ աղոթելու։ Ես նույնպես երիտասարդ էի, նոր էի ձեռնադրվել քահանա և լի էի հարցերով։ Մի քանի անգամ այցելեցի նրան, բայց վստահ չէի, թե արդյոք նա գիտակցում էր իմ ներկայությունը սենյակում։ Մենք աղոթեցինք նրա ծնողների հետ միասին։
Երկու շաբաթ անց՝ Սուրբ Խաչի տոնին, օրհնեցի աշխարհի չորս կողմերը և ռեհանից մի քիչ տուն տարա։ Այդ կիրակի զանգահարեցի տատիկիս։ Նա ապրում էր Լոս Անջելեսում, և ես գիտեի, որ այդ տոնը կարևոր էր նրա կյանքում։ Մեր զրույցի ընթացքում հիշատակեցի երիտասարդ Արմենի ծանր վիճակի մասին։ Նա առանց վարանելու հրահանգեց ինձ եռացնել ջուրը օրհնված ռեհանի տերևներով և այդ «թեյը» տանել տղային։ Նա ասաց, որ դա կօգնի։
Ես կողմնակից եմ գիտությանն ու բժշկությանը։ Իրականում պատրաստ չէի տնական պատրաստուկ տանել ժամանակակից հիվանդանոց։ Տղայի հիվանդությունը բժիշկների համար դեռևս առեղծված էր, բայց տատիկիս և նրա իմաստության հանդեպ իմ հարգանքից ու սիրուց դրդված՝ թերմոսով այդ պատրաստուկը տարա հիվանդանոց, անհարմարությունից խուսափելու համար այն թաքցրեցի վերարկուսի տակ և հասցրեցի սենյակ։
Ծնողները ռեհանի թեյը հպեցին Արմենի շուրթերին։ Եթե դա տեղի չունենար իմ ներկայությամբ, ես չէի հավատա։ Նա արձագանքեց։ Նա շարժվեց։ Հաջորդ օրը նրանք զանգահարեցին ինձ և ասացին, որ նա արթնացել և խմել է թեյը։ Մի քանի օր անց նա արդեն ոտքի էր կանգնել, ուտում և խմում էր սովորականի պես։ Նրանք երբեք չիմացան, թե ինչն էր հիվանդության պատճառը, միայն գիտեին, որ նա ապաքինվեց։ Այժմ՝ ավելի քան 40 տարի անց, ես հիշում եմ այդ դեպքը, հատկապես Սուրբ Խաչի վերացման տոնի օրերին։
Ինչպես նշվեց ավելի վաղ, ես այն ներկայացնում եմ այստեղ Ձեր դիտարկմանը և խնդրում եմ, որ վաղը շարունակենք խոսել խաչի խորհրդի մասին։
Խաչվերացի պատմությունը գալիս է յոթերորդ դարից, երբ Քրիստոսի Խաչն ազատագրվեց այն պղծողների ձեռքից։ Ազատագրումից հետո այն բարձրացվեց, երկրպագվեց և փառաբանվեց ողջ քրիստոնյա աշխարհում։ Սուրբ Խաչի տոնը նշվում է Արևելքի և Արևմուտքի ավանդական առաքելական եկեղեցիներում։ Հայ եկեղեցում ծիսակատարության ժամանակ օգտագործվում է ռեհան, որն այնուհետև բաժանվում է հավատացյալներին։
Ռեհանով տոնելու ավանդույթը մեզ է հասել Կոստանդինի ժամանակներից և նրա կողմից քրիստոնեության ընդունումից՝ Հայաստանի քրիստոնեացումից տասներկու տարի անց։ Կոստանդինի մայրը՝ Հեղինե թագուհին, իր դարձից հետո մեկնեց Քրիստոսի Կենաց Խաչը որոնելու և գտավ այն աղբանոցում։ Խաչի ստորոտում գեղեցիկ մանուշակագույն-կանաչ ռեհանի տերևներ էին աճել՝ լցնելով նրա աչքերը գեղեցկությամբ, իսկ օդը՝ արքայական բույրով, որը տարածում է այդ բույսը։ Աղբի ու կեղտի մեջ աճել էր այս կենսունակ բուսականությունը հենց այն վայրում, որտեղ ատելության տգեղությունը խլեց մեր Տիրոջ կյանքը։ Հենց այնտեղ, որտեղ Քրիստոսի Սուրբ Արյունը կաթեց գետնին և խառնվեց Նրա մոր՝ օրհնյալ Աստվածածնի արցունքներին, աճեց ռեհանը։
Ես ձեզ հետ կիսվել եմ, թե ինչպես է Քրիստոսը Խաչը տանջանքի գործիքից վերածում հաղթանակի խորհրդանիշի։ Հայկական խաչի ամեն մի դրսևորում արտացոլում է Քրիստոսի Հարության մեջ գտնվող վերջնական հաղթանակը՝ սովորեցնելով մեզ, որ նեղություններից այն կողմ կա ապահով հանգրվան, չարից այն կողմ՝ բարիք, իսկ խաչելությունից հետո՝ հարություն։ Հավատացեք։ Ռեհան բույսի գեղեցկությունն ու բույրը Քրիստոսի փոխակերպող զորության հիշեցումն են՝ «ամեն ինչ նոր դարձնելու» համար։
Այսօր մենք աղոթում ենք՝ օգտագործելով Սուրբ Գրիգոր Նարեկացու խոսքերը. «… Տիրոջ խաչը՝ բարեբախտության նշան, փառավոր և լուսավոր, անսասան՝ իր վեհ լույսի մեջ, անհաղթելի՝ վերին զորությամբ, կանգնած որպես անպարտելի հաղթող, հավերժ անշարժ՝ սատանայական բռնակալության անբարոյական ճանապարհների դեմ։ Խորաթափանց հոգու համար այն հոգևոր բարիքների գանձարան է, որ ցույց է տալիս մահվան պարտությունը և մեղքերի թողությունը, գումարած կրկնակի հույսեր յուրաքանչյուրի համար՝ այժմ և հավիտյան։ (Աղոթք 51)
1941 թվականին՝ ճապոնացիների կողմից Փերլ Հարբորի վրա հարձակումից հետո, ԱՄՆ այն ժամանակվա նախագահ Ֆրանկլին Ռուզվելտը դեկտեմբերի 7-ը բնորոշեց որպես «ամոթալի մի օր»։ Դա մի օր էր, որը սահմանեց մի ամբողջ սերունդ։
Ինձ և իմ սերնդի համար 1963 թվականի նոյեմբերի 22-ը նույնպիսի օր էր: Այդ օրը Դալլասում գնդակահարեցին նախագահ Քենեդիին: Ես հստակ հիշում եմ, թե որտեղ էի, երբ լսեցինք այդ լուրը Լոքվուդի տարրական դպրոցի երրորդ դասարանում: Ինչպես ուսուցիչը մտավ դասարան և խնդրեց մեզ. «Տղաներ և աղջիկներ, գլուխները դրեք սեղանին և աղոթեք: Նախագահին գնդակահարել են»:
Հաջորդ սերնդի համար «Չելենջեր» տիեզերանավի կործանումը՝ արձակումից 73 վայրկյան անց, երբ այն պայթեց և վերածվեց ծխի ամպի, դարձավ ևս մեկ նշաձող՝ 1986 թվականի հունվարի 28-ը:
Քսանհինգ տարի առաջ Նյու Յորքի Համաշխարհային առևտրի կենտրոնի վրա կատարված հարձակումը մեզ տվեց անարգանքի մեջ ապրող մի օրվա նոր մարմնավորում, սակայն այս անգամ այդ օրը կրճատվեց մինչև թվային արժեքի՝ 9/11: Այն ամենը, ինչ մենք այսօր համարում ենք նորմալ, ձևավորվել է այդ հարձակման հետևանքով: Օդանավակայանների անվտանգության ստուգումները, Հայրենիքի անվտանգության նախարարությունը մեր այսօրվա կյանքի անբաժանելի մասն են, մինչդեռ մեր բառապաշարը հարստացավ իսլամաֆոբիա, թալիբան, Ալ-Քաիդա և արմատականություն բառերով:
Հարձակումներից մի քանի ամիս անց ես այցելեցի Նյու Յորք և հարձակման վայր, որտեղ երկվորյակ աշտարակների փլուզման հետևանքով ավելի քան 3000 մարդ զոհվեց: Զարմացած էի՝ տեսնելով ավերակների մեջ դեռևս ծխացող օջախներ՝ աղետից ուղիղ երկու ամիս անց, ինչը ևս մեկ հիշեցում էր, որ ատելության նման դրսևորումներն իսկապես ապրում են անարգանքի և իրականության մեջ: Մարդկային կյանքերի և ազգի հավաքական հոգեբանության վրա թողած ավերածությունն այնքան մեծ էր, որ դժվար է հավատալ, թե անցած 25 տարիների ընթացքում ձևավորվել է մի սերունդ, որը սեպտեմբերի 11-ի մասին պատկերացում չունի՝ բացի YouTube-յան տեսանյութերից և սոցիալական ցանցերի հոլովակներից քաղած արագ դասերից, որոնք նրանց գրավում են երկնաքերերի տպավորիչ պայթյուններով:
Այս կիրակի Հայ Առաքելական եկեղեցու օրացույցով Սուրբ Խաչի վերացման տոնն է: Սուրբ Խաչը մահվան և կործանման խորհրդանիշ է: Այն մատնանշում է Հիսուս Քրիստոսի խաչելությունը, որը վճռորոշ պահ էր ոչ միայն մեկ սերնդի, այլև ողջ մարդկության համար: Իրականում, մեր ժամանակակից աշխարհի մեծ մասը ժամանակը՝ մեր ընդհանուր օրացույցը, բաժանում է Քրիստոսից առաջ և Քրիստոսից հետո ժամանակաշրջանների՝ Տիրոջ տարվա: Խաչելությունն ապրում է անարգանքի մեջ, սակայն Հարության լույսի ներքո այն դիտվում է որպես հաղթանակի խորհրդանիշ և, հետևաբար, փառքով է ապրում:
Մեր Տեր Հիսուսը մեզ ասում է. «Աշխարհում նեղություն պիտի ունենաք, բայց քաջալերվե՛ք, ես հաղթեցի աշխարհին» (Հովհաննես 16:33):
Մենք հիշում ենք սեպտեմբերի 11-ի զոհերին: Մենք ակնածանքով հիշում ենք ատելության, անհանդուրժողականության և թյուրիմացության հետևանքով կորցրած բոլոր կյանքերը: Այսօր վեր բարձրացրեք և մեծարեք Քրիստոսի Սուրբ Խաչը, քանի որ այն մարդկության համար հույսի նշան է և մարդկանց միջև փոխըմբռնման հույս:
https://epostle.net/wp-content/uploads/2026/09/Hands-on-Khatchkar-911.jpg10501050Վազգեն Մովսեսյանhttps://epostle.net/wp-content/uploads/2022/07/final_logo_large_for_epostle_web-300x189.pngՎազգեն Մովսեսյան2026-09-11 00:10:502026-09-11 06:26:02911, անարգանք և Սուրբ Խաչ