Արմոդոքսիան այսօր. ոչ թե օքսիմորոն

Զգուշացում. հաջորդող հաղորդագրությունը կարող է պարունակել պատկերավոր և/կամ հուզող բովանդակություն, որը նախատեսված է պատմական նպատակների համար։

Օքսիմորոնը խոսքի պատկերավոր միջոց է, որը միավորում է հակադիր իմաստ ունեցող հասկացություններ մեկ բառի կամ արտահայտության մեջ, որն ինքնին հակասական է։ Օրինակ՝ «բնական կերպով գործելը» օքսիմորոն է, քանի որ եթե Դուք խաղում եք, ապա բնական չեք։ «Սարսափելի լավ» արտահայտությունը հաճախ օգտագործվում է գերազանց որակի մասին խոսելիս, թեև եթե ինչ-որ բան սարսափելի է, ապա այն հաստատ լավը լինել չի կարող։ Կան բազմաթիվ օքսիմորոններ, որոնք մեր առօրյա խոսակցությունների մասն են կազմում։ «Հսկա ծովախեցգետին», «քաղաքացիական պատերազմ», «հին նորություններ», «քաղցր-դառը»՝ բոլորն էլ հակադիր իմաստ ունեցող բառերի զուգակցման օրինակներ են։

Ես գտել եմ նույն կամ նմանատիպ իմաստ ունեցող բառերի մի շարք, որոնք զուգակցված են այնպիսի պատրանք ստեղծելու համար, թե դրանք հակադիր են։ Եվ թեև դրանք ներթափանցել են մեր առօրյա խոսակցությունների մեջ, դրանց զուգակցումը ինձ չի խաբում։ Խոսքը «ռազմական հանցագործություններ» բառերի մասին է։ Մենք խոսում ենք այն մասին, որ մարդիկ մեղավոր են ռազմական հանցագործությունների մեջ, կարծես պատերազմն ինքնին հանցագործություն չէ. կարծես հնարավոր է պատերազմ վարել՝ առանց հանցագործություն կատարելու։ Մի փոքր ավելի խորանալով՝ մենք տեսնում ենք, որ գոյություն ունեն պատերազմը կարգավորող կանոններ և նորմեր։ Քանի որ մենք մեր հասարակությունը դասակարգել ենք որպես քաղաքակիրթ, մենք պատերազմի համար կանոններ ենք հորինել։ Զինվորը համարվում է օրինական թիրախ, իսկ խաղաղ բնակիչը՝ ոչ։ Սա խելահեղ է հնչում, բայց մի երիտասարդ, ով կրում է զինվորի համազգեստ, այլևս չի համարվում մեկը, ով ունի մայր կամ հայր, որոնք կկործանվեն նրա մահվան լուրից։

Տարօրինակ և նույնիսկ զզվելի է, երբ մենք փորձում ենք համոզել մեզ, որ քաղաքակիրթ ենք, որ մեր հակամարտությունները լուծվում են նրանց գնդակահարությամբ, խեղման, վիրավորման և սպանության միջոցով, ովքեր ընդդիմանում են մեզ։ Ռուանդայի Կիգալի քաղաքում ես կանգնեցի ցեղասպանության թանգարանում։ Այնտեղ ցուցադրված էին 20-րդ դարի բոլոր ցեղասպանությունները։ Ես կանգնած էի որպես 20-րդ դարի առաջին ցեղասպանությունը վերապրածների զավակ՝ 20-րդ դարի վերջին ցեղասպանության վայրում։ Մեկ ոտքս Հայաստանում, մյուսը՝ Ռուանդայում, ես նայում էի 100 տարվա ընթացքին և այն բոլոր ցեղասպանություններին, որոնք տեղի են ունեցել դրանց միջև։ Հոլոքոստը, Կամբոջան, Եթովպիան, Բոսնիան բոլորն էլ այնտեղ էին՝ այլոց հետ միասին, որոնք ինչ-որ կերպ դուրս էին մնացել երեկոյան լուրերից։ Սթափեցնող է, երբ նայում ես դրանց բոլորին և մտածում՝ արդյո՞ք սա է լավագույնը, որ կարող ենք անել հակամարտությունները լուծելու համար։

Ռազմական հանցագործություններ։ Մենք նույնիսկ ունենք մահապատիժները կարգավորող կանոններ, այսինքն՝ պետության կողմից հաստատված սպանություններ։ Քրիստոսի ժամանակ մենք գիտենք, որ խաչելությունը հանցագործներին մահապատժի ենթարկելու ձևն էր։ Այն, ինչ մենք գուցե չգիտենք, այն է, որ խաչվածների մահվան պատճառը շնչահեղձությունն էր։ Խաչված անձը դանդաղ մահ էր ապրում՝ հազիվ շունչ քաշելով, և յուրաքանչյուր շնչառության հետ նրա օրգանիզմում ավելի ու ավելի քիչ թթվածին էր մնում։ Դա դաժան և անսովոր էր։ Դա մահապատժի գործընթացն էր երկու հազարամյակ առաջ։ Մենք «զարգացանք», և այժմ մենք մարդասիրաբար ենք սպանում։ «Նկատեցի՞ք այդ օքսիմորոնը»։ Արագ գնդակ՝ գնդակահարող ջոկատի կողմից, էլեկտրահարում, գազի խցիկ և մահացու ներարկում։ Իսկ հետո 2020 թվականին մենք իմացանք Ջորջ Ֆլոյդի մասին, ով ո՛չ դատվել է, ո՛չ էլ դատապարտվել, մահացավ շնչահեղձությունից, երբ նրան թթվածնից զրկեցին Մինեապոլիսի փողոցներում։

Հիսուսի ժամանակ նրանք ունեին մահապատիժը կարգավորող կանոններ և նորմեր։ Բայց դա մարդասիրական մեթոդների մասին չէր, այլ մարդու կողմից ստեղծված օրենքների։ Սուրբ Հովհաննեսի Ավետարանում մենք կարդում ենք, որ այն բանից հետո, երբ Հիսուսը Խաչի վրա ավանդեց Իր հոգին, (19:31-35) «...Քանի որ Պատրաստության օրն էր, որպեսզի մարմինները շաբաթ օրը խաչի վրա չմնան (քանի որ այդ շաբաթը մեծ օր էր), հրեաները Պիղատոսից խնդրեցին, որ նրանց սրունքները ջարդեն և տանեն։ Այն ժամանակ զինվորները եկան և ջարդեցին առաջինի և նրա հետ խաչված մյուսի սրունքները։ Բայց երբ եկան Հիսուսի մոտ և տեսան, որ Նա արդեն մեռած է, Նրա սրունքները չջարդեցին։ Բայց զինվորներից մեկը նիզակով խոցեց Նրա կողը, և անմիջապես արյուն ու ջուր դուրս եկավ»։

Շատ նման «ռազմական հանցագործություններ» ժամանակակից արտահայտությանը, հրեաներն ունեին կանոններ և նորմեր, որոնք թույլ էին տալիս մահ՝ նույնիսկ դաժան մահ, քանի դեռ կանոնները պահպանվում էին։

Այդ նիզակը, որը հայտնի է որպես Սուրբ Գեղարդ, այժմ պահվում է Հայ Եկեղեցում։ Հայերենում այն կոչվում է Սուրբ Գեղարդ, և մեր վանքերից մեկը, որտեղ այն պահվել է, կրում է այդ գործիքի անունը։ Այն օգտագործվում է Սուրբ Մյուռոնի օրհնության ժամանակ՝ սրբազան յուղը խառնելու և օրհնելու համար։ Երբ այդ նիզակը մտավ մեր Տեր Հիսուսի անշունչ մարմնի մեջ Խաչի վրա, այն սրբագործվեց այնպես, ինչպես Խաչելության Խաչը դարձավ Փրկության Խաչ՝ Խաչելությունից հետո։

Չկա այնպիսի բան, ինչպիսին ռազմական հանցագործությունն է։ Բոլոր պատերազմները հանցագործություններ են։ Մենք պետք է դադարենք խաբել ինքներս մեզ։ Հակամարտությունները պետք է լուծվեն քաղաքակիրթ ճանապարհով։ Եթե Քրիստոսը սպանության գործիքները վերածեց կյանքի գործիքների, մենք կարող ենք նույնն անել մեր լեզվի և արտահայտությունների մեջ։ Մենք կարող ենք «ռազմական հանցագործությունները» վերածել «խաղաղության գործողությունների»։

Աղոթենք Հայ Եկեղեցու Ժամագրքից. «Բարերար և բազմողորմ Աստված, Քո թողության և մարդկության հանդեպ անսահման սիրո միջոցով հիշիր բոլոր նրանց, ովքեր հավատում են Քեզ և ողորմիր բոլորին։ Օգնիր մեզ և փրկիր մեզ մեր բազմաթիվ վտանգներից ու փորձություններից։ Արժանացրու մեզ շնորհակալություն հայտնելու և փառաբանելու Քեզ՝ Հորը, Որդուն և Սուրբ Հոգուն, այժմ և միշտ։ Ամեն։»