On this day in 1969 Apollo 11 landed on the moon and Neil Armstrong took his memorable small step for a man and giant step for mankind on the surface of our closest celestial neighbor.
The moon has inspired poets and romantics, mystics and philosophers since the beginning of time. Men of old imagined light beyond the night sky and moon and stars as holes in that dark blanket giving us a glimpse of the light beyond. Scientists pursuing the origins of the universe have been intrigued by the Moon.- Some say it is the same size as the Pacific Ocean — that maybe it was thrown out of Earth during the early formation of the planetary system. Characters in stories, such as Moonstruck’s Cosmo Castorini used the size of the moon as a romance meter, Whether the size of his daughter Loretta’s head, or Frank Bigalow, the moon made for a nice love gauge. Kids have looked up, and seeing the circular marks of crashed meteors imagined the Moon to be made of Swiss cheese.
The Moon, much like the saints of our Church, are located above our heads, beckoning us to look up, to wonder, to discover brightness in the darkness.
Today’s one-minute for Summertime.
https://epostle.net/wp-content/uploads/2026/07/Cabin-Moon.jpg600404Վազգեն Մովսեսյանhttps://epostle.net/wp-content/uploads/2022/07/final_logo_large_for_epostle_web-300x189.pngՎազգեն Մովսեսյան2026-07-21 00:10:282026-07-20 16:56:16Վերընթաց. Լուսին և սրբեր
Armodoxy for Today: 1000 Word Pictures of St. Sarkis
Over the weekend we commemorated St. Sarkis, in the Armenian Church. Throughout the year there are several saints that are remembered on the Church calendar. St. Sarkis is one of the more revered saints. He is a fourth century personality who served as a warrior in the Roman army at a time when Christianity was spreading through the Empire.
Yesterday I shared with you the story of St. Sarkis, as the Armodoxy message of the Day. Instead of covering the episode with a picture of St. Sarkis the warrior, donning the battle gear and weaponry, I placed a picture of a couple looking into the “fantasy” mirror, imagining themselves decked out in elegant clothing standing before a high-end car.
Every now and then I like to provide an explanation, especially to those new to Armodoxy and just as a reminder to those who may think we erred in finding a cover picture. The messaging we refer to as Armodoxy, takes the form of stories and imagery that point to expressions of the ancient stories articulated in our lives today. St. Sarkis, or any of the saints we commemorate, is a character in history. They have biographies that can be search and discovered in books, pages on-line, virtual queries and in just about every church weekly bulletin. The challenge for us has been and continues to be, how to raise the historical figure off of the pages of the history book in such a way that his or her life becomes a model of living today.
As I mentioned yesterday, Christians are being persecuted daily for their beliefs. We may not see the swords of the emperors or outright proclamations by Kings, but the weapons that strike us are just as deadly. We succumb to the lure of materialism, believing that our possessions define us and growing indifferent to the plight of others. With a contempt for Christ’s call to love, we sign our own death sentence.
Saints are the expression of life lived for Christ. Armodoxy is the witness to the relevancy of that expression in our life today.
We end with St. Nersess Shnorhali’s prayer of the fourth hour, where in the same spirit he refers to the thief on the cross next to Christ’s as one to touches us today. Son of God, true God, who descended from the bosom of the Father, and took flesh of the Holy Virgin Mary for our salvation, who was crucified and buried, and rose from the dead, and ascended to the Father, I have sinned against Heaven and before You; remember me like the robber, when You come in Your kingdom. Amen.
https://epostle.net/wp-content/uploads/2026/02/St.-Sarkis-holding-materialist-mirror.jpg789789Վազգեն Մովսեսյանhttps://epostle.net/wp-content/uploads/2022/07/final_logo_large_for_epostle_web-300x189.pngՎազգեն Մովսեսյան2026-02-02 00:01:402026-02-01 20:35:31Հազար բառ արժեցող կենդանի պատկերներ
Հաճախ եմ մտածում, թե ինչու ենք մենք բարդացնում ամեն ինչ: Ինչո՞ւ են երեխաները ճկուն և ինչո՞ւ են հեշտությամբ հաղթահարում դժվարությունները: Ինչո՞ւ է Հիսուսը մատնանշում երեխային՝ մարտահրավեր նետելով մեզ հասկանալու, որ Աստծո արքայությունը պատկանում է հենց նրանց՝ փոքրիկ երեխաների՞ն:
Հելոուինը այն ժամանակներից է, երբ չեմ կարողանում չմտածել այն անմեղության մասին, որը կորչում է, երբ մեծահասակները ներխուժում են երեխաների կյանք: Հելոուինը եկեղեցական տոն է: Սա «Ամենայն Սրբոց տոնի» նախորդող գիշերն է, որը հայտնի է որպես «All Hallow’s Eve», որը հնչյունափոխվելով դարձել է Հելոուին: Այո՛, արմատները հեթանոսական են, բայց գրեթե ամեն ինչի արմատներն էլ այդպիսին են: Քրիստոնյաները վերցրել են սրբերին հիշելու և նրանց մեծարելու ավանդույթը: Արևմուտքում Ամենայն Սրբոց տոնը նշվում է նոյեմբերի 1-ին, ուստի հոկտեմբերի 31-ը Ամենայն Սրբոց տոնի նախատոնակն է: Հայ Առաքելական եկեղեցում Ամենայն Սրբոց տոնը նշվում է նոյեմբերի 1-ին ամենամոտ շաբաթ օրը, ուստի նախատոնակը ուրբաթ երեկոյան է: Հայերենում մենք երեկոյան տոնակատարությունը անվանում ենք նախատոնակ:
Սրբերը մեր կյանքում շատ հատուկ մարդիկ են: Նրանք աստվածներ չեն, այլ մեզ նման մարդիկ՝ իրենց թուլություններով ու թերություններով: Նրանք ևս մեղանչել են, կասկածել, դավաճանել և անկեղծ չեն եղել: Այնուամենայնիվ, չնայած իրենց թերություններին, նրանք վեր են բարձրացել իրենց մարդկային էությունից՝ հպվելով աստվածայինին: Այլ կերպ ասած, քանի որ նրանք մեզ նման են, բացվում է մեզանից յուրաքանչյուրի համար կատարելության ձգտելու և գերազանցելու հնարավորության դուռը:
Քանի որ մենք հավատում ենք կյանքի շարունակականությանը, հավատում ենք նաև, որ սրբերն ապրում են իրենց երկրային գոյությունից այն կողմ: Բարեխոսական աղոթքի ավանդույթը պարզապես սրբերին խնդրելն է, որ հիշեն մեզ իրենց աղոթքներում, ճիշտ այնպես, ինչպես դուք կխնդրեիք ձեր ընկերներին, քահանային կամ հովվին աղոթել ձեզ համար: Քանի որ սրբերն արդեն անցել են հավերժություն, գերեզմանում գտնվողի հետ կապ հաստատելու գաղափարը սարսափելի մտքեր ու արտահայտություններ է առաջացնում: Ավելացրեք սրան նաև շահույթի դրդապատճառը, և կստանաք այն բանաձևը, որն այսօր տիրում է Հելոուինին՝ սարսափ ֆիլմերով, զոմբիներով, արյունոտ դիմակներով և այլանդակ կերպարանքներով:
Here’s a challenge that comes straight out of the Armodoxy playbook, take back Halloween. What a beautiful way to share the traditions of the Church with your children, but to have them dressed up as the saints of the Church! Each saint brings a story of devotion, dedication and challenges us to overcome. Halloween can be a means of learning and celebrating your religious heritage.
Երբ հագնում եք ձեր սիրելի սրբի զգեստը, լսեք մեր սրբերին ուղղված բարեխոսական աղոթքը:
O Christ our God, you crown your saints with triumph, and you do the will of all who fear you, looking after your creatures with love and kindness. Hear us from your holy and heavenly realm by the intercession of the Holy Mother of God and by the prayers of all your saints. Hear us Lord, and show us your mercy. Forgive, redeem and pardon our sins. Make us worthy thankfully to glorify you with the Father, and with the Holy Spirit. Now and always and unto the ages of ages. Amen.
The remembrance of saints is an important and essential part of Armenian Church Tradition. Saints are not God or gods, far from it. They are people – flesh and blood, like you and me, with the freedom to exercise their will according to their conscience. They are the ones who opt for the difficult path of life with faith. We commemorate them because as humans, with all the frailties that come with being human, they demonstrated godly expressions of living.
Saints days are interspersed on the calendar throughout the year. Today, the Armenian Church remembers St. Peprone (or Phebronia), Mariana, and Shoushan, the daughter of Vartan the Great. Each of these saints has a story in which they rose from their human condition and demonstrated an extra ordinary love for God and people.
In remembering the saintly stories from yesteryears, we can’t ignore the stories of today. A few days ago, at a nationally televised funeral of Charlie Kirk, his wife, Erika in reflecting on their life together and the faith they shared, went on to forgive her husband’s assassin.
In tears she said, “…on the cross, our Savior said, “I forgive them for they know not what they do.” That man, that young man, I forgive him. I forgive him for they know not what they do. I forgive him because it was what Christ did and is what Charlie would do. The answer to hate is not hate. The answer we know from the Gospel is love and always love. Love for our enemies and love for those who persecute us.”
In a country that is divided, in an atmosphere of volitivity, amid the incomprehensible acts of violence, and against the backdrop of an ignored genocide on the other side of the globe, these words were a welcome and needed expression for the world. If only we have ears to hear.
For all we do and say at Epostle, and for every sermon and advice I have given, had I not remembered this small expression from this weekend, the saints and lives of the past would not shine.
Forgiveness. It is the hallmark of Christianity. It is the higher and divine grace that saves us from our past and from ourselves. Forgive us our trespasses as we forgive those who trespass against us. Amen.
When discussing saints, and in light of yesterday’s meditation on St. Gregory of Narek and his prayer, the question inevitably is asked, why do we need saints when we have Jesus as the ultimate example of living? And, in terms of intercessory prayer, why not pray directly to Jesus?
The questions are logical, indeed, but they are built on the assumption that the one excludes the other. Certainly, you can and should use Jesus as your guide. Certainly, you should pray directly to Jesus.
When we look at Jesus, we see the perfection of the Father. In Jesus, we see life lived without sin, without obstacles. In Richard Bach 1977 novel, Illusions: The Adventures of a Reluctant Messiah, the main character flies his airplane and his windshield remains clean. That is, he avoids the need to scrape bugs off of the glass. Anyone who has driven any sizable number of hours knows that hitting bugs is inevitable. Gas-stops on the highways windshield cleaning fluids that are “effective on smashed bugs.” Imagine, being so perfect that you would miss the bugs completely. Or imagine an archer who could not help but hit the bullseye of a target. Each arrow she shot would hit the one she shot earlier and split right down the center. Now, that’s perfection! That’s part of the definition of the Divine.
Saints are people. They are not God, nor does the Church claim them to be. Pattern your life after Jesus’ life. You should. That’s what the saints did. They patterned their lives after Jesus, and with all of their frailties and imperfections they were able to rise above their humanity. They present a reachable goal and, for people in search of their own spiritual equilibrium, the stories of the saints offer hope.
Split the arrows, if you can. Don’t give up, if you can’t. The saints didn’t.
Your act of charity is to arrive at one hopeful event or occurrence in our world today. Fast from discouragement.
For roasted potato fans, we have a treat in today’s Lenten recipe (below).
Our prayer is from St. Gregory of Narek, If a pure hand lifts incense to you, may my voice join with the sound and sighs of prayers and reach you. If others’ petitions labor to be born with mine, may mine, thus multiplied, be rededicated to you. If this offering of the words of my soul be pleasing, may they be offered to you with those who have gone before… If the thread of hope is severed by the sword of transgression, may it be restored by the goodness of your almighty will. Amen. (Translated by Thomas J. Samuelian)
Jesus invites us to perfection. The invitation in itself is overwhelming. The definition of being human implies imperfection. How, then, can we strive for something that is unattainable? What is this unrealistic expectation all about?
In the same passage that we’ve been looking at this week, read on the Sunday of Expulsion, Jesus says, “Unless your righteousness exceeds the righteousness of the scribes and Pharisees, you will by no means enter the kingdom of heaven.” The scribes and Pharisees were learned men of the law, who knew scripture by heart, what we may call deep-dive details, and the intricacies of the Law. Definitely Final Jeopardy would be a sinch. Yet, Jesus was not satisfied with their approach to their Faith. For them, Faith had become a ritual without meaning. As the saying goes, familiarity breeds contempt and it seemed they were all too familiar with the rule of the law to the point that it lost meaning.
The Armenian Church identifies saints as human who have risen to the challenge of life. As such, they are models – examples – for our life. Today, I offer this one prayer/meditation from St. Gregory of Narek for our focus and to ask the hard question about our faith – your faith – how do you describe your relationship with God?
From St. Gregory of Narek
Faith, that happy and favored word, which lasts forever untarnished and unbounded,
honored together with charity and hope brings the rewards of truly clear vision, perfect wisdom, acquaintance with God and familiarity with the Exalted. For if the faith of a mustard seed can cast a great mountain into the depths of the sea, then truly we should accept it as the first step toward eternal life. Faith, this simple and clear form of worship,
means setting aside doubt to see the future and hidden with the eye of the soul. Faith is honored in a glorious trinity with charity and hope. For if you view these three as distinct aspects of one and the same mystery, you shall forever be magnified in God. And if you believe, you shall love and through love have hope in his unseen rewards. Glory to him forever. Amen. (Translated by Thomas J. Samuelian)
Today, engage in one act that demonstrates your Faith. And fast or abstain from that which ritualizes your Faith to the point of meaninglessness.
Red cabbage slaw is on the menu today. Enjoy and we’ll continue tomorrow.
https://epostle.net/wp-content/uploads/2025/03/Model-646.jpg11251125Վազգեն Մովսեսյանhttps://epostle.net/wp-content/uploads/2022/07/final_logo_large_for_epostle_web-300x189.pngՎազգեն Մովսեսյան2025-03-12 00:01:252025-03-11 18:33:20Մոդել – 40 օրից 10-րդ օրը
Սրբերը տարբեր են լինում։ Հնարավոր է՝ սա տարօրինակ հնչի Եկեղեցու ընտրանու մասին խոսելիս, սակայն յուրաքանչյուր սուրբ ունի իր յուրահատուկ պատմությունը, որն օգնում է մեզ կյանքի մեր քրիստոնեական ուղու վրա։
Անդրեասը Քրիստոսի առաջին կոչեցյալ աշակերտն էր, որին հայերենում անվանում են Նախակոչ։ Նա այն անձն էր, ով ընդունեց Հիսուսի կոչը։ Սուրբ Գրքում մենք կարդում ենք, որ նա ուրիշներին ևս հրավիրում էր հետևել Տիրոջը, որոնցից ամենանշանավորը նրա ավագ եղբայրն էր՝ Պետրոսը, ով հետագայում դարձավ առաքյալ և Հռոմի առաջին եպիսկոպոսը։
Առաջինը լինելը պահանջում է հատուկ և խորին քաջություն, որը կապված է ոչ միայն ներքին ուժի, այլև այն համոզմունքի ու հավատի հետ, որ ձեր ընտրած ուղին միանշանակ և անվերապահորեն ճիշտ է։
Այս շաբաթավերջին Հայոց եկեղեցին նշում է Քրիստոսի աշակերտ և առաքյալ Սուրբ Անդրեաս Նախակոչի հիշատակը՝ այն առաջին օղակը մի շարժման, որը փոխեց աշխարհը։
Աղոթք Հայոց եկեղեցու Ժամագրքից. Լույսով Քո, Քրիստոս, ամենքս լուսավորվեցինք, և Սուրբ Խաչով Քո, Փրկիչ, ապավինեցինք։ Սուրբ Անդրեաս առաքյալի բարեխոսությամբ լսիր մեզ, ո՛վ Աստված մեր Փրկիչ, շնորհիր մեզ խաղաղություն և ցույց տուր Քո ողորմությունը, Բարի՛ Տեր։ Ամեն։
Պատկերում՝ Սուրբ Անդրեասի սրբապատկերը Ղազանչեցոց եկեղեցում՝ մինչ ադրբեջանցիների կողմից պատկերի ոչնչացումն ու պղծումը։
Սրբերը թերևս Եկեղեցու ամենաթյուրիմացաբար ընկալվող երևույթներից են։ Սրբերը Աստված չեն։ Մենք սրբերին չենք երկրպագում։ Սրբերը մարդիկ են՝ հենց այնպիսին, ինչպիսին Դուք և ես։ Մեզ նման նրանք ևս ունեն ազատ կամք։ Նրանք ունեն կասկածներ, ավելին՝ ոմանք կասկածներ են ունեցել թե՛ Աստծո, թե՛ հավատքի հարցերի վերաբերյալ։
Հիսուսն ասում է. «Քաջալերվե՛ք, հաղթանակն իմն է։ Ես հաղթեցի աշխարհին»։ Սրբերն այն մարդիկ են, ովքեր հավատացին Հիսուսի խոսքին, քաջությամբ դիմակայեցին աշխարհի մարտահրավերներին, հաղթահարեցին իրենց վիճակը և, հետևաբար, մասնակից դարձան Քրիստոսի հաղթանակին։
Հայ Առաքելական Եկեղեցում Սրբոց տոնը նշվում է նոյեմբեր ամսվա շաբաթ օրերից մեկին։ Արևմուտքում Սրբոց տոնը անշարժ է, այսինքն՝ նշվում է նոյեմբերի առաջին օրը։ Սրբոց տոնի նախորդ գիշերը պատշաճ կերպով կոչվում է Սրբոց նախատոնակ, կամ Hallows Eve, որը ժամանակի ընթացքում աղավաղվելով վերածվել է Հելոուինի։ Հայ Եկեղեցում տոնին նախորդող երեկոյի ավանդույթը կոչվում է Նախատոնակ։
Սրբերն անցել են իրենց ֆիզիկական կյանքից և, ինչպես Սուրբ Գիրքն է նշում, ննջել են Քրիստոսով։ Մարդիկ միշտ փորձել են ըմբռնել ֆիզիկական գոյության ավարտի գաղափարը և խորհել են ուրվականների հավանականության մասին, ինչն էլ հանգեցրել է Հելոուինի շուրջ ձևավորված այն հանրահայտ սովորույթներին, որոնք շեշտադրում են մահը և անդրշիրիմյան աշխարհի սարսափազդու դրսևորումները։ Զուգորդվելով տարազների, դիմակների, ֆիլմերի և սարսափ պատմությունների վաճառքից ստացվող հսկայական շահույթի հետ՝ սրբերի հետ կապված սկզբնական նպատակն ու կապը մոռացության են մատնվել։
Սրբերը մեզ կյանքի օրինակներ են տալիս։ Եթե Դուք կամ ես փորձենք (կամ համարձակվենք) համեմատել մեր կյանքը Հիսուս Քրիստոսի հետ, ապա դատապարտված ենք ձախողման, քանի որ Հիսուս կատարյալ է։ Մենք միշտ թերանալու ենք կատարելության հարցում։ Սակայն սրբերին նայելով՝ մենք ունենք մոդել։ Նրանք մարդկային են, հետևաբար ապրել են տկարություններով և անկատարություններով, սակայն իրենց կյանքում կարողացել են վեր բարձրանալ մարդկային վիճակից, և այսօր նրանք մեզ համար կյանքի մոդել և օրինակ են հանդիսանում։
Սուրբ Ներսեսի աղոթքից (#7). Ամենակալ, մեղանչել եմ Քեզ դեմ՝ մտքով, խոսքով և գործով։ Ջնջի՛ր իմ հանցանքների ձեռագիրը և գրի՛ր անունս Կենաց գրքում։ Ամեն։
Հայկական ուղղափառությունն այսօր. Ուժը մարդկության մեջ
The Beatles խմբի «Let it Be» երգը մի քանի պատճառով ջերմ ու հոգևոր երանգ ունի։ Ներածական ակորդները սահմանում են երգի տրամադրությունը։ «Let it Be» կրկներգի բառերը «Ամեն» բառի սահմանումն են։ Երգում կան Սուրբ Մարիամ Աստվածածնին վերաբերող մի քանի հղումներ։ Երգի համաձայն՝ Նա «գալիս է ինձ մոտ» և արտասանում «իմաստության խոսքեր»։ Օրհնյալ Մոր հետ կապը հեշտ է պատկերացնել, սակայն մենք հասկանում ենք, որ դա մի կապ է, որը մենք ենթադրում ենք մեր նախապաշարմունքների պատճառով։ Երգի հեղինակի՝ սըր Փոլ Մաքքարթնիի խոսքով՝ Մարիամ Աստվածածնի մասին այս հղումը վերաբերում է իր սեփական մորը՝ Մերի Պատրիսիա Մաքքարթնիին, որին նա կորցրել է վաղ տարիքում։ Երգը գրվել է մի երազի մասին, որում մայրը գալիս է նրա մոտ՝ իմաստության խոսքերով։
Մեր կրոնական նախապաշարմունքները մեծ դեր են խաղում այն հարցում, թե ինչպես ենք մենք ընկալում աշխարհը և փոխազդում նրա հետ։ Քանի որ Սուրբ Մարիամը՝ Աստվածածինը, պատմության մեջ առանձնացվել է Քրիստոս Մանուկին կրելու համար, մենք իրավամբ նշում ենք նրա տոներն ու հիշատակի օրերը՝ կենտրոնանալով նրա սրբության վրա։ Սակայն Սուրբ Մարիամի, ինչպես և բոլոր սրբերի ուժը, նրանց մարդկային էության մեջ է։
Սրբերը, այդ թվում՝ Սուրբ Մարիամը, աստվածներ չեն։ Հայ եկեղեցում նրանք չեն երկրպագվում։ Փոխարենը՝ նրանք մեծարվում են, այսինքն՝ նրանց նկատմամբ մեծ հարգանք ու ակնածանք է տածվում։ Քանի որ նրանք մարդ են, մենք կարող ենք նրանց դիտարկել որպես մեր կյանքի օրինակներ։ Սա սրբերի շատ կարևոր գործառույթ է։ Որպես մարդիկ՝ նրանք ունեցել են այն բոլոր թուլություններն ու դժվարությունները, որոնք ունեն մարդիկ։ Նրանք ունեցել են նույն գայթակղություններն ու կասկածները, որոնք ունենք բոլորս։ Տարբերությունն այն է, որ նրանք իրենց մարդկային էությունից վեր են բարձրացել՝ հպվելու աստվածայինին։ Այդպիսով նրանք մեզ հույս են տալիս, որ մենք նույնպես կարող ենք վեր բարձրանալ մեր մարդկային էությունից և հպվել կամ մասնակից լինել աստվածային ոլորտին։
Նրան խնդրեցին ծննդաբերել առանց ամուսնության։ Այն գիշեր, երբ Նա լույս աշխարհ բերեց Հիսուս Մանկանը, ոչ իջևանատանը, ոչ էլ աշխարհում Նրա համար տեղ չգտնվեց։ Նա ականատես եղավ անմեղների սպանությանը։ Նա իր սրտում պահեց Հիսուսի մանկության բոլոր մանրամասները։ Նա Խաչի մոտ էր, երբ իր Որդուն գամեցին Խաչին և ոչնչացրեցին Իր իսկ արարածները։
Վերափոխման տոնին մենք հրավիրված ենք խորհելու Օրհնյալ Մայր Մարիամի, նրա պայքարի ու դժվարությունների մասին, և թե ինչպես նա հաղթահարեց դրանցից յուրաքանչյուրը՝ դառնալու «օրհնյալ կանանց մեջ»։ (Ղուկաս 1:42)
Մենք աղոթում ենք Եկեղեցու աղոթքով. «Աղաչում ենք Քեզ, Սուրբ Մարիամ, փառքով լի և Աստծո ծնող՝ Աստվածածին, բարձրացրու մեր աղոթքները դեպի Քո սիրելի Որդին, որպեսզի Նա ներողամիտ լինի մեր մեղքերին։ Ամեն»։
https://epostle.net/wp-content/uploads/2024/08/ECUAD054.jpg900600Վազգեն Մովսեսյանhttps://epostle.net/wp-content/uploads/2022/07/final_logo_large_for_epostle_web-300x189.pngՎազգեն Մովսեսյան2024-08-16 00:01:072024-08-15 19:59:27Ուժը մարդկության մեջ
2015 թվականի ապրիլի 19-ին ես կատարեցի Հայոց ցեղասպանության նահատակների վերջին հոգեհանգստյան կարգը։ Այդ տարին Օսմանյան կայսրությունում հայ բնակչության համակարգված ոչնչացման ծրագրի 100-րդ տարելիցն էր։ Հայ եկեղեցին հայտարարեց, որ 2015 թվականի ապրիլի 24-ին Ցեղասպանության նահատակներին կդասի եկեղեցու սրբերի շարքին։ Ապրիլի 24-ի ամսաթիվը միշտ օգտագործվել է որպես Ցեղասպանության հիշատակի օր, քանի որ 1915 թվականի այդ օրը Կոստանդնուպոլսում՝ այսօրվա Ստամբուլում, հայ ղեկավարները ձերբակալվեցին, սպանվեցին կամ տեղահանվեցին։
Նահատակներին սրբերի շարքին դասելը 100-րդ տարելիցին արդեն իսկ ուշացած էր։ Նահատակությունը ենթադրում էր, որ նրանց կյանքը տրվել է վեհ սկզբունքների, այս դեպքում՝ Քրիստոսի և ազգի համար։ Բայց ավելին, սրբադասումը հայ ժողովրդի մտածելակերպի փոփոխություն էր։ Որպես սրբեր՝ նահատակները դասակարգվում են որպես «Քրիստոսով հաղթողներ» և, հետևաբար, զոհեր չեն։
«Եթե մեկը կամենում է հետևել Ինձ,- ասում է Հիսուսը,- թող ուրանա իր անձը, վերցնի իր խաչը և գա Իմ հետևից։ Ով կամենա փրկել իր կյանքը, կկորցնի այն, իսկ ով Իմ պատճառով կորցնի իր կյանքը, կգտնի այն»։ (Մատթեոս 16)
Հոգեհանգստյան կարգերը, որոնք Հայ եկեղեցում սխալմամբ անվանում են հոգեհանգիստ, չեն կատարվում սրբերի համար։ Նրանք արդեն իսկ պսակված են Քրիստոսով։
Այդ կիրակի՝ 2015 թվականին, ես ունեցա Արևմտյան թեմի Սուրբ Ղևոնդյանց հայկական տաճարում Սուրբ Պատարագ մատուցելու մեծ պատիվը։ Այն ամենաարևմտյան հայկական եկեղեցին էր, և օրվա ուշ ժամը ստիպեց ինձ վերջին անգամ հոգեհանգստյան աղոթքում հիշատակել Հայոց ցեղասպանության նահատակներին։ Մեծանալով Ցեղասպանությունը վերապրածների (իմ տատիկ-պապիկների) հետ՝ սա պատմության մեջ ամենասրբազան պահերից մեկն էր։
Հաջորդող օրերին զրույցի ընթացքը փոխվեց այնպես, ինչպես միայն Քրիստոսը կարող է փոխել։ Քրիստոսը, որը դրախտում դատապարտման «առե՛ք, կերե՛ք» խոսքերը վերածեց փրկության խոսքերի, այժմ հայ ժողովրդին առաջնորդում էր դեպի հաղթանակ։ Մտածելակերպը փոխվել էր։
Աղոթենք. Տե՛ր, մեր Աստված, Դուք մեզ հետ եք ամեն մի անցումային շրջանում և փոփոխության մեջ։ Բացե՛ք մեր սրտերը զոհից հաղթողի վերածվելու մեծ փոփոխության համար, որը Դուք ցույց տվեցիք Ձեր փառահեղ Հարությամբ։ Օգնե՛ք ինձ ընդունել այդ փոփոխությունը և ողջունել այդ հաղթանակի նորությունը։ Ամեն։
