Արմոդոքսիան այսօր. Չարիքը լուսնի փոխաբերության միջոցով
Աստծո հրավերը՝ մասնակից լինելու կյանքի լիությանը, հաճախ կասկածի է ենթարկվում չարիքի առկայության պայմաններում։ «Չարիքի հիմնախնդիրը» «Ինչո՞ւ գոյություն ունի չարիքը» հարցն է, հատկապես բարի և ամենակարող Աստծո մասին ավանդույթի համատեքստում։ Թեև կրոնը չարիքի հիմնախնդրի լուծման բազմազան տարբերակներ է առաջարկել, որոնք հայտնի են որպես թեոդիցիաներ, ցավոք, այն նաև մղել է մարդկանց մեղադրական մատով ցույց տալու ուրիշներին՝ որպես չարիքի հեղինակների։
Պարզ գիշերվա ընթացքում լուսնին արագ հայացք նետելը կարող է օգնել պատասխան գտնելու հարցում։ Լուսնի խառնարաններով պատված մակերեսը պայմանավորված է մթնոլորտի բացակայությամբ։ Տիեզերական մարմինները հարվածել են դրա մակերեսին, և արդյունքը ակնհայտ է։ Ինչ վերաբերում է Երկրին, ապա մենք ունենք մթնոլորտ, որը պաշտպանում է մեզ ժայռերից և քարաբեկորներից, որոնք քայքայվում են դեպի ներքև ընթանալիս։ Այս պաշտպանության գինն այն է, որ մենք ստիպված ենք բախվել մթնոլորտային աղետների, ինչպիսիք են փոթորիկները, մրրիկները, տորնադոները և այլն։ Այս ամենը գործարքի մի մասն է։
Արմոդոքսին այսօր. Բանականությունից վեր, Ապրիլի 24, կամ դիտարկման մեկ այլ եղանակ
Ծանոթացեք Տեր Խորեն Համբարձումյանի հետ։ Նա մի հոգևորական էր, որը ծառայում էր Արևմտյան Հայաստանի Սեբաստիա քաղաքի հայոց եկեղեցում։ Հայոց ցեղասպանության ժամանակ թուրքերը ծաղրում և նվաստացնում էին նրան իր քրիստոնեական հավատքի համար։ Նրան քարշ տվեցին եկեղեցու բակ, որտեղ նրա գրկին շուն դրեցին և հրամայեցին «մկրտել» այն՝ ի ցույց դնելով իրենց արհամարհանքը Քրիստոսի և Տեր Խորենի քարոզած քրիստոնեական հավատքի հանդեպ։ Երբ բարեպաշտ հոգևորականը հրաժարվեց կատարել այդ հրամանը, նրանք հրապարակային մահապատժի ենթարկեցին նրան՝ մորթազերծ անելով՝ այսինքն՝ մաշկը քերթելով ոսկորներից։
Տեր Խորենը Հայոց ցեղասպանության մեկուկես միլիոն նահատակներից մեկն է, որոնց Հայոց եկեղեցին դասել է սրբերի շարքին։ Ապրիլի 24-ին մենք հիշում ենք սրբերին և մեր աղոթքներում հայցում նրանց բարեխոսությունը։ Սուրբ Խորենը ավելի քան 1200 սրբերից մեկն է, որոնց նահատակությունը Թեոդիկ անունով մի գրչի կողմից արձանագրվել է 1922 թվականին հրատարակված «Գողգոթա հայ հոգևորականության» գրքում։ Այս բարբարոսական պատմությունները պարզապես սպանություններ չեն, դրանք ատելության և անհանդուրժողականության բարձրագույն դրսևորումներ են, որոնք մարմնավորվում են Ցեղասպանություն կոչվող երևույթի մեջ։
2006 թվականին ես այցելեցի Ռուանդայում այրիների և որբերի համար ստեղծված մի ճամբար։ Հանդիպեցի 200 այրիների, որոնք մեկ տասնամյակ առաջ վերապրել էին Ռուանդայի ցեղասպանությունը։ Երբ հարցրեցի, թե ինչպես են նրանք ողջ մնացել, ինձ ասացին, որ իրենց թույլ են տվել ապրել, քանի որ վարակված են եղել ՄԻԱՎ-ՁԻԱՀ-ով, և որպես այդպիսին՝ նրանք կենսական նշանակություն են ունեցել ոչնչացման գործում՝ վարակելով ուրիշներին։ Ես հասկացա, և վստահ եմ՝ հիմա դուք էլ եք հասկանում, թե ինչու են ցեղասպանությունը անվանում մարդկության դեմ ուղղված հանցագործություն։ Սա պարզապես ատելություն չէ, սա երևակայությունից վեր ուժգնացած չարիք է։
Այսօր Արցախում, որը հայտնի է նաև Լեռնային Ղարաբաղ անունով՝ Հայաստանի մի փոքր հատվածում, որը բռնի ուժով գրավվել է Ադրբեջանի կողմից, եկեղեցիներն ու տաճարները՝ սրբազան վայրերը, որտեղ Քրիստոսի թանկագին մարմինն ու արյունը բաշխվում են փրկության համար, ավերվում, պայթեցվում և քանդվում են։
Այս օրինակները՝ լինի Տեր Խորենը, ռուանդացի այրիները, թե Արցախի եկեղեցիները, ես կիսեցի Ձեզ հետ՝ ընդգծելու ատելության և անհանդուրժողականության ծայրահեղ աստիճանը։ Այս օրինակները անհավատալի են։ Դրանք մաքուր չարիքի դրսևորումներ են՝ ատելության, անհանդուրժողականության, արհամարհանքի և թշնամանքի ծայրահեղ օրինակներ, որոնք ուժգնացել և բազմապատկվել են մարդկային բանականության սահմաններից դուրս։
Այս հանցագործությունների պատասխանը նույնպես պետք է լինի մարդկային բանականությունից վեր։ Այդ պատասխանը պետք է հակասի մարդկային տրամաբանությանը։ Հենց սա է «Արմոդոքսի»-ի էությունը, և հենց սա ենք մենք ուսուցանում։ Հետևեք Հիսուս Քրիստոսի ուսուցանած Սիրո և Ներողամտության ծայրահեղ օրինակին։
«Լսել եք, որ ասվել է՝ սիրի՛ր ընկերոջդ և ատի՛ր թշնամուդ։ Իսկ Ես ասում եմ ձեզ՝ սիրե՛ք ձեր թշնամիներին և աղոթե՛ք ձեզ հալածողների համար, որպեսզի լինեք որդիները ձեր Հոր, որ երկնքում է, որովհետև Նա իր արեգակը ծագեցնում է չարերի ու բարիների վրա և անձրև է տեղում արդարների ու անիրավների վրա»։
Ճիշտ է։ Սա տրամաբանությունից վեր է, բայց քաղաքակրթության համար սա մեր միակ հույսն է։ Ոչ թե զենքերը, քաղաքական գործիչները կամ բանակցողները, այլ այն գիտակցումը, որ մենք բոլորս Մեկ Աստծո զավակներն ենք, և որ Աստված սահմանվում է Սիրով։
Մեր Տեր Հիսուս Քրիստոսից,
3 «Երանի՜ հոգով աղքատներին, որովհետև նրանցն է երկնքի արքայությունը։
4 «Երանի՜ սգավորներին, որովհետև նրանք մխիթարվելու են։
5 «Երանի՜ հեզերին, որովհետև նրանք երկիրը ժառանգելու են։
6 «Երանի՜ նրանց, որ քաղցն ու ծարավն ունեն արդարության, որովհետև նրանք հագենալու են։
7 «Երանի՜ ողորմածներին, որովհետև նրանք ողորմություն են գտնելու։
8 «Երանի՜ սրտով մաքուրներին, որովհետև նրանք Աստծուն են տեսնելու։
9 «Երանի՜ խաղաղարարներին, որովհետև նրանք Աստծո որդիներ են կոչվելու։
10 «Երանի՜ նրանց, որ հալածվում են արդարության համար, որովհետև նրանցն է երկնքի արքայությունը։
11 «Երանի՜ ձեզ, երբ ձեզ նախատեն, հալածեն և իմ պատճառով ձեր դեմ ամեն տեսակ չար խոսք ասեն ստելով։ 12 Ցնծացե՛ք և ուրախացե՛ք, որովհետև երկնքում ձեր վարձը շատ է. չէ՞ որ այսպես հալածեցին ձեզնից առաջ ապրած մարգարեներին»։ (Մատթեոս 5)
https://epostle.net/wp-content/uploads/2026/04/Beyond-Reason-and-Beyond-Belief-April-24.jpg540375Վազգեն Մովսեսյանhttps://epostle.net/wp-content/uploads/2022/07/final_logo_large_for_epostle_web-300x189.pngՎազգեն Մովսեսյան2026-04-24 00:09:142026-04-23 22:46:04Հավատից անդին. Ապրիլի 24
Եթե երբևէ նայել եք լուսավորված լուսնին կամ ուսումնասիրել եք դրա մակերեսի մանրամասն լուսանկարները, ապա անհնար է չնկատել դրա խառնարաններով պատված տեսքը։ Մեծ ու փոքր խառնարանները վկայում են երկնաքարերի, մոլորակների բեկորների, տիեզերական աղբի, քարերի և սառույցի՝ դարեր շարունակ մակերեսին հարվածելու մասին։ Լուսնի մակերեսի յուրաքանչյուր հատվածում խառնարաններ կան։ Այնտեղ հնարավոր չէ խուսափել տիեզերական մարմինների կործանարար ազդեցությունից։
Լուսինը մեր ամենամոտ աստղագիտական հարևանն է։ Այն պատկանում է Երկիր մոլորակին՝ պտտվելով մեր շուրջը որպես Երկրի ամենամեծ բնական արբանյակ։ Այնուամենայնիվ, Երկրի և Լուսնի մակերեսները բոլորովին նման չեն միմյանց։
Երկիրը պտտվում է Արեգակի շուրջ՝ իր ուղեծրով, այլ մոլորակների և բազմաթիվ բեկորների, քարերի, սառույցի ու տիեզերական այլ մարմինների հետ միասին։ Երբ նյութի այս փոքր մասնիկները մտնում են Երկրի մթնոլորտ, դրանք լուսարձակում են, և մենք դրանք պայմանականորեն անվանում ենք երկնաքարեր։ Դրանք սլանում են երկնքով, և մենք դրանց «ընկնող աստղեր» ենք կոչում։ Իրականում դրանք պարզապես նյութեր են, որոնք շփման արդյունքում շիկանում են։ Շնորհիվ մեր մթնոլորտի՝ այս մարմինների մեծ մասը այրվում է կամ այնքան է դանդաղում, որ դրանց կործանարար ազդեցությունը նվազագույն է լինում։ Մեր մթնոլորտի շնորհիվ Երկրի մակերեսը կտրուկ տարբերվում է Լուսնի մակերեսից։ Մենք ոչ միայն խառնարաններ չունենք, այլև ունենք փարթամ անտառներ, բուսականություն, օվկիանոսներ, ջուր, և հետևաբար՝ ունենք կյանք։ Իհարկե, մթնոլորտը պատասխանատու է նաև մեր եղանակային պայմանների համար, որոնք ներառում են ինչպես հաճելի, մեղմ եղանակ, այնպես էլ փոթորիկներ ու տորնադոներ։ Փոթորիկներն ու մուսսոնները հեղեղումներ են առաջացնում, և երբեմն դաժան պայմանների պատճառով մարդկային կյանքեր են կորչում։ Մթնոլորտը պատասխանատու է թե՛ կյանքի, թե՛ կյանքի կորստի համար։
Բնական աղետները կյանքի նախագծի անբաժանելի մասն են։ Երկրաշարժը տեղի է ունենում, քանի որ Երկրի մակերեսի խորքում գտնվող տեկտոնական սալերը, որոնց վրա մենք կառուցում ենք մեր քաղաքակրթությունները, նստում և տեղաշարժվում են։ Ինչպես մթնոլորտը, որը մեզ փրկում է երկնաքարերից, այնպես էլ մեր ոտքերի տակ գտնվող երկիրը մեզ միջավայր է տալիս կյանք կառուցելու և ստեղծագործելու համար։
Այսօր մենք ավարտում ենք Սուրբ Ղուկասի Ավետարանի (գլուխ 13) մի կարճ հատվածով, որտեղ մեր Տեր Հիսուս Քրիստոսը բացատրում է, որ բնական աղետները պայմանավորված չեն մեր մեղքերով, մեր կամ մեր հայրերի մեղսագործությամբ։
«Մի՞թե կարծում եք, որ այդ գալիլեացիները բոլոր մյուս գալիլեացիներից ավելի մեղավոր էին, որովհետև նրանք նման չարչարանքներ կրեցին։ Ո՛չ, ասում եմ ձեզ, այլ եթե չապաշխարեք, բոլորդ էլ նույնպես կկորչեք։ Կամ նրանք տասնութ հոգին, որոնց վրա Սիլովամի աշտարակը փլվեց և սպանեց նրանց, կարծո՞ւմ եք, որ նրանք Երուսաղեմում բնակվող բոլոր մյուս մարդկանցից ավելի մեղավոր էին։ Ո՛չ, ասում եմ ձեզ, այլ եթե չապաշխարեք, բոլորդ էլ նույնպես կկորչեք»։
https://epostle.net/wp-content/uploads/2024/12/meteor-on-moon.jpg11251125Վազգեն Մովսեսյանhttps://epostle.net/wp-content/uploads/2022/07/final_logo_large_for_epostle_web-300x189.pngՎազգեն Մովսեսյան2026-02-05 00:01:402026-02-04 15:29:48Մթնոլորտը, որ փրկում է մեզ
Արմոդոքսիան այսօր. Խաղաղություն առանց չարիքի ավելացման
Հիսուսի պատվիրանների հետ մեր հանդիպման ժամանակ մեկը հատկապես առանձնանում է մյուսներից՝ չարին չհակառակվելու պատվիրանը։ Մենք պետք է հասկանանք, որ չարի դեմ պայքարը չի կարող իրականանալ չարիք ավելացնելու միջոցով։ Չարիքը գումարած չարիք երբեք չի հանգեցնի չարիքի բացակայության։ Մենք չենք կարող կրակը հանգցնել կրակով, երբ միայն խելամիտ (և նախընտրելի) է այն հանգցնել ջրով։
«Ով ապտակի քո աջ այտին,- հրահանգում է Հիսուսը,- դարձրո՛ւ նրան նաև մյուսը: Եվ եթե մեկը ուզենա դատի տալ քեզ ու քո վերնազգեստը վերցնել, թո՛ղ նրան նաև քո պատմուճանը: Եվ ով ստիպի քեզ մեկ մղոն գնալ, գնա՛ նրա հետ երկուսը: Տո՛ւր նրան, ով խնդրում է քեզնից, և նրան, ով ուզում է փոխ առնել քեզնից, երես մի՛ դարձրու» (Մատթեոս 5:39-41):
Չարի բացակայությունը սերն է, ուստի «սիրեցե՛ք ձեր թշնամիներին» պատվիրանը բնական հաջորդ քայլն է և խաղաղության ճանապարհին անհրաժեշտ մի քայլ:
Հայ եկեղեցում «Խաղաղություն ամենեցուն» արտահայտությունը հաճախ է կրկնվում ժամերգությունների ընթացքում, և հատկապես՝ Սուրբ Պատարագի ժամանակ: Պատկերացրեք՝ մի ժողովուրդ, որը չի ճանաչել խաղաղություն, միաժամանակ չի ունեցել ռազմական հզորություն կամ բարդ ռազմական ռազմավարություն, և այնուամենայնիվ, հռչակում և առաջարկում է խաղաղություն:
Մենք այսօր կանգ ենք առնում հրավերով և Գալստյան մարտահրավերով. Սուրբ Ծննդյանը նախապատրաստվելիս կարո՞ղ եք պատկերացնել չարին հակադրվող այլընտրանք՝ չարը լուծելու համար: Հիսուսի «Կատարյալ եղեք, ինչպես որ ձեր երկնավոր Հայրն է կատարյալ» (Մատթեոս 5:48) կոչը ենթադրում է, որ կան միջոցներ, որոնք պահանջում են օգտագործել Աստծո կողմից մեզ տրված տաղանդները՝ հաղթահարելու այն ողբերգությունները, որոնք մենք չար ենք անվանում:
Գալստյան ուղևորությունը նպատակ ունի պատրաստելու մեզ մեծ Աստվածահայտնությանը՝ Աստծո Հայտնությանը: Այդ պատրաստությունը տեղի է ունենում հասկանալու պայքարի միջոցով՝ «պատկերացնելով», եթե կուզեք, մեր գոյությունը որպես Աստծո զավակներ: Երանի՜ խաղաղարարներին, որովհետև նրանք Աստծո որդիներ պիտի կոչվեն:
Մենք աղոթում ենք Խաղաղության Նոբելյան մրցանակակիր, վերապատվելի Մարտին Լյութեր Քինգ կրտսերի աղոթքով. «Ո՛վ Աստված, Արարիչ և Պահապան ամենայն մարդկության, ում մեջ բնակվելը նշանակում է գտնել խաղաղություն և ապահովություն, ում դիմելը նշանակում է գտնել կյանք և հավերժական կյանք, մենք խոնարհաբար աղաչում ենք Քեզ բոլոր տեսակի և վիճակի մարդկանց համար. թող Քեզ հաճելի լինի Քո ճանապարհները հայտնի դարձնել նրանց, Քո փրկարար առողջությունը՝ բոլոր ազգերին: Մենք աղոթում ենք նաև Քո սուրբ տիեզերական Եկեղեցու համար, որպեսզի այն առաջնորդվի և կառավարվի Քո Հոգով, որպեսզի բոլոր նրանք, ովքեր դավանում և իրենց քրիստոնյա են անվանում, առաջնորդվեն դեպի ճշմարտության ուղին և պահեն հավատքը հոգու միասնությամբ, խաղաղության կապով և կյանքի արդարությամբ: Վերջապես, Քո հայրական բարությանն ենք հանձնում բոլոր նրանց, ովքեր որևէ կերպ տառապում են կամ վշտացած են մտքով կամ մարմնով: Տո՛ւր նրանց համբերություն տառապանքի մեջ և տոկունության ուժ: Այս խնդրում ենք Հիսուսի անունով: Ամեն»:
https://epostle.net/wp-content/uploads/2025/12/Pastoral-Peace-855-e1766036886758.jpg765768Վազգեն Մովսեսյանhttps://epostle.net/wp-content/uploads/2022/07/final_logo_large_for_epostle_web-300x189.pngՎազգեն Մովսեսյան2025-12-18 00:01:042025-12-18 03:24:05Խաղաղություն առանց չարիքի
Դեկտեմբերի 7-ին երկիրը ցնցվեց Հայաստանի Սպիտակ քաղաքում՝ ալիքներ տարածելով կես աշխարհ հեռու։ Մենք զգացինք ցնցումները մեր հոգիներում և մտքում, երբ սկսեցին ստացվել վիճակագրական տվյալները։
1988 թվականն էր, Խորհրդային Միությունը դեռ գոյություն ուներ։ Նրա նախագահ Միխայիլ Գորբաչովը այցելում էր Միացյալ Նահանգներ՝ բարձր մակարդակի բանակցություններ վարելով այն ժամանակվա նախագահ Ռոնալդ Ռեյգանի հետ՝ խթանելով «Գլասնոստը» և «Պերեստրոյկան»։ Լուրն առնելով՝ Գորբաչովը ընդհատեց իր այցը և վերադարձավ տուն՝ Հայաստան՝ վնասները գնահատելու համար։ Ենթադրվում էր, որ 25,000-ից 50,000 մարդ է զոհվել, իսկ հազարավորները՝ վիրավորվել։ Թեև այս թիվը մեծ է ցանկացած չափանիշով, այն հատկապես նշանակալի է փոքր բնակչություն ունեցող փոքր երկրի համար։ Այդ օրը Հայաստանի բնակչության երկու տոկոսը զոհվեց, իսկ տարածքի մեկ երրորդը հողին հավասարվեց։ Համեմատության համար նշենք, որ եթե Միացյալ Նահանգներում երկրաշարժից բնակչության 2%-ը մահանար, մենք կկորցնեինք մոտ 7,000,000 մարդ, իսկ Միացյալ Նահանգների մեկ երրորդի ավերումը կնշանակեր Ժայռոտ լեռներից մինչև արևմտյան ափ ընկած տարածքը։
Նման ավերածությունների առջև կանգնելիս բնական է հարցնել՝ ինչո՞ւ։ Ավելին, ինչո՞ւ Աստված չխնայեց բարի հայ ժողովրդին։ Ինչո՞ւ Նա չմիջամտեց։ Ինչո՞ւ հենց հայ ժողովրդին։ Նույն այն ժողովրդին, որն առաջինն ընդունեց քրիստոնեությունը, որը դարեր շարունակ այնքան բարեպաշտորեն է պահպանել հավատքը, որը մինչև մահ պաշտպանել է այն, ինչո՞ւ հենց նրանց։ Երբ մի ժողովրդի պատմությունը, ինչպիսին հայերինն է, լի է ավերածություններով և ողբերգություններով, հարցադրումն ավելի խորն է դառնում. ինչո՞ւ հավատալ մի Աստծո, որը չի կարող մեզ փրկել այս վտանգներից։
Ծառայությանս տարիների ընթացքում ես լսել եմ բազմաթիվ տարբեր պատասխաններ՝ աստվածարդարացումներ, մարդկանցից, ովքեր փորձում են իմաստավորել այս ամենը։ Ոմանք կարծում են, որ Աստված լքել է հայերին ինչ-որ աստվածային նպատակի և ծրագրի համար։ Աշխարհի վերջի որոշ կանխատեսողներ պնդում են, որ երկրաշարժը «ժամանակների նշանների» մասն էր։ Ուրիշներն էլ հավատում են, որ դա «Աստծո կամքն» էր՝ որպես պատիժ կամ ինչ-որ այլ աստվածային ծրագրի մաս։
Ինչ վերաբերում է ինձ… ես չեմ խուսափում երկրաշարժերի գիտությունից։ Ինչո՞ւ տեղի ունեցավ երկրաշարժը։ Որովհետև երկրակեղևը տեղաշարժվում է։ Ինչո՞ւ մարդիկ մահացան։ Որովհետև մարդիկ թակարդում էին հայտնվել վատ կառուցված շենքերի փլատակների տակ։ Ինչո՞ւ Աստված չմիջամտեց և չփրկեց հայ ժողովրդին։ Ես չգիտեմ, բայց համարձակվում եմ ասել, որ իրերը պարզապես այդպես չեն աշխատում։
Այսպիսով, ավելի կարևոր հարցն այն է դառնում, թե ինչո՞ւ հավատալ մի աստծո, որը չի կարող ձեզ փրկել այս աշխարհի վտանգներից ու սպառնալիքներից։ Իսկ մեր Գալստյան ճամփորդության համար հարցն այն է, թե ինչո՞ւ տոնել մի աստծո հայտնությունն ու ծնունդը, որն անզոր է բնության դեմ։
Մենք այդ պատասխանին կանդրադառնանք վաղը, և պատասխանը կարող է զարմացնել Ձեզ՝ պարզելով, որ առանց Աստծո մենք գուցե չկարողանայինք գոյատևել։
Մենք աղոթում ենք Սաղմոս 27-ը. Տերն իմ լույսն է և իմ փրկությունը, ումի՞ց վախենամ։ Տերն իմ կյանքի ամրոցն է, ումի՞ց սարսափեմ։ Մի բան խնդրեցի Տիրոջից, և միայն դա կփնտրեմ, որպեսզի իմ կյանքի բոլոր օրերին բնակվեմ Տիրոջ տանը, տեսնեմ Տիրոջ գեղեցկությունը և հարցում անեմ Նրա տաճարում։ Ամեն։
https://epostle.net/wp-content/uploads/2025/12/Spitak-Directions-to-Theodicy-844.jpg1140765Վազգեն Մովսեսյանhttps://epostle.net/wp-content/uploads/2022/07/final_logo_large_for_epostle_web-300x189.pngՎազգեն Մովսեսյան2025-12-03 00:01:212025-12-02 22:43:52Երկրաշարժը ցնցում է թեոդիցեան
Արմոդոքսիան այսօր. Գալուստ – Բոլոր մատներն էլ արյունահոսում են
Գալստյան մեր ճանապարհորդության ընթացքում մենք անդրադառնում ենք «Չարիքի խնդրին», որը թելադրված է այս շաբաթվա Ղուկասի ավետարանի 13-րդ գլխի կիրակնօրյա ընթերցմամբ։ Թեոդիցիան խնդրի պատասխանն է, որը սահմանվում է այն հակասությամբ, որ Աստված բարի է, Աստված ամենակարող է, և այնուամենայնիվ, չարիքը գոյություն ունի։ Ավետարանական պատգամում Հիսուսը հստակ նշում է, որ չարիքը Աստծո կողմից մեր մեղքերի և սխալների համար տրված պատիժ չէ։
Այնուամենայնիվ, մենք մարդիկ ենք և հարցեր ենք բարձրացնում, երբ նկատում ենք կյանքի կարգուկանոնի անհամապատասխանություններ, ուստի հարցնում ենք. եթե Աստված ամենակարող է, ինչո՞ւ Նա պարզապես վերջնականապես չի վերացնում չարիքը։ Եվ եթե Աստված բարի է, ինչո՞ւ Նա չպետք է ցանկանա վերացնել չարիքը։
Մեր հարցադրումն այսօր սկսվում է նրանից, թե ինչ ենք մենք հավատում։ Որո՞նք են մեր հավատքի սահմանումները։ Աստծո մասին մեր պատկերացումների մեծ մասը գալիս է այն պատկերներից և հասկացություններից, որոնք մեզ են հասնում Հոլիվուդի միջոցով։ Եվ այդ գաղափարների մեծ մասը ձևավորված է Հին Կտակարանի պատմությունների սխալ ընթերցման և սխալ մեկնաբանության հիման վրա։ Հիսուսը եկավ պարզ պատգամով՝ ասելու, որ մենք բոլորս Աստծո զավակներն ենք, և Աստծո համար նախընտրելի մարդիկ չկան։ Հայկական բանահյուսության մեջ երեխաները մորը հարցնում են, թե ում է նա ավելի շատ սիրում, ինչին մայրը պատասխանում է. «Իմ մատներից ո՞րը կտրեմ, որ չարյունահոսի»։ Բոլորն էլ հավասարապես են արյունահոսում, և այդպիսին է մոր սերը իր զավակների հանդեպ՝ հավասար բոլորի համար։ Ավելին, մեր Երկնային Հայրը, ինչպես Հիսուսն է ասում, «Իր արեգակը ծագեցնում է չարերի և բարիների վրա, և անձրև է տեղում արդարների և անարդարների վրա»։ Այսպիսով, մենք պետք է զգույշ լինենք որևէ մեկին չար կամ նույնիսկ բարի որակելիս, քանի որ մենք չունենք Աստծո տեսանկյունը։
Մենք հաճախ Աստծուն շփոթում ենք տարվա այս եղանակին հայտնվող կերպարի հետ, որը պարգևատրում է բարիներին և պատժում չարերին։ Մենք նրա շուրջ բանահյուսություն ենք ստեղծել և նույնիսկ երգեր գրել այն մասին, թե ինչպես է նա ցուցակ կազմում, ստուգում այն երկու անգամ և «գիտի՝ դուք չարաճճի եք եղել, թե բարի»։ Նվերներ՝ բարի տղաներին ու աղջիկներին, և ածուխի կտոր՝ վատերին։ Դա Սանտա Կլաուսն է։ Մինչ Սանտա Կլաուսը կարող է օգնել մեզ արդարադատություն իրականացնելու մեր ընկալման հարցում, Աստծո արդարադատությունը Նրա սեփականն է։
Օրերս մի հայտնի մարդ, որի անցյալը կարող է անհարմար զգացողություններ առաջացնել, նվիրատվություն կատարեց բարեգործական հիմնադրամին։ Ինչ-որ մեկը մեկնաբանեց. «Մեզ պետք չէ քո կեղտոտ փողը»։ Որքա՜ն ամբարտավանություն։ Նախ՝ որ Դուք իրավունք ունեք մերժելու ուրիշի բարությունը, և երկրորդ՝ որ գոյություն ունի «ոչ կեղտոտ» փող։ Հիսուսը հստակորեն սահմանում է քրիստոնեական դիրքորոշումը, երբ ասում է. «Մի՛ դատեք, որպեսզի չդատվեք, որովհետև ինչ դատաստանով որ դատում եք, նրանով պիտի դատվեք, և ինչ չափով որ չափում եք, նրանով պիտի չափվի ձեզ»։
Աստծո դատաստանն ունի իր ժամանակը և իրականացման իր մեթոդը։ Ինչո՞ւ Աստված չի ոչնչացնում չար մարդկանց և վերջնականապես չի վերացնում չարիքը. սա այն քայլն է, որը մենք կատարում ենք վաղը՝ մեր Գալստյան ճանապարհորդության ընթացքում։
Մենք աղոթում ենք. Երկնային Հա՛յր, Դուք մեր կարիքները գիտեք ավելի լավ, քան մենք երբևէ կարող ենք իմանալ կամ հասկանալ։ Հանգստացրե՛ք իմ սիրտն ու իմ հոգին, որպեսզի ես մխիթարություն գտնեմ Ձեր խնամքի մեջ, և օգնե՛ք ինձ չանցնել այն սահմանները, որոնք իմ պատասխանատվությունն են այս աշխարհում։ Ամեն։
https://epostle.net/wp-content/uploads/2025/12/Five-Fingers-Bleed-Equality-843.jpg1140765Վազգեն Մովսեսյանhttps://epostle.net/wp-content/uploads/2022/07/final_logo_large_for_epostle_web-300x189.pngՎազգեն Մովսեսյան2025-12-02 00:01:502025-12-01 21:42:18Բոլոր մատները արյունոտ են
Գալստյան ճամփորդության այս շաբաթը նվիրված է այն թեմային, որը աստվածաբաններն անվանում են «չարի խնդիր»։ Պարզ ասած՝ դա բարի և ամենակարող Աստծո հանդեպ հավատի և աշխարհում գոյություն ունեցող չարիքի իրականության միջև առկա անհամապատասխանությունն է։ Այլ կերպ ասած, քանի որ չարիքն իրական է՝ քաղցկեղի, պատերազմների, բռնությունների, երկրաշարժերի և սովի տեսքով, ապա կամ Աստված բարի չէ, կամ էլ՝ ամենակարող։ Ինչո՞ւ պետք է բարի և ամենակարող Աստված թույլ տա, որ չարիքը գոյություն ունենա։
Չարիքը մի խնդիր է, որը հուզել է մարդկանց դեռ այն ժամանակներից, երբ առաջին գյուղացիները ստիպված էին հաղթահարել ավերիչ երկրաշարժի հետևանքները, կամ երբ կայծակը անտառային հրդեհ էր առաջացնում՝ աղետ բերելով մարդկանց և կենդանական աշխարհի բոլոր ներկայացուցիչների համար։ Մեր օրերում, երբ մենք հասկանում ենք, որ երկրաշարժերը տեղի են ունենում տեկտոնական սալերի տեղաշարժման պատճառով, իսկ կայծակը լիցքավորված ամպերի հողակցման արդյունք է, Աստծո կարիքը հավասարման մեջ չկա։ Այնուամենայնիվ, աստվածաբանների և հոգևորականների համար, ովքեր պաշտպանում են բարի և ամենակարող Աստծո գաղափարը, պատասխան ձևակերպելը կոչվում է թեոդիցեա։ Հետևաբար, եթե Աստված թույլ է տալիս այս չարիքը, ապա հնարավո՞ր է, որ չարիքը Աստծուց եկող պատիժ է։ Բարեպաշտ մարդիկ հեշտությամբ կարող են հանգել այս եզրակացությանը և մտածել, որ հիվանդությունը կամ մահը Աստծո կողմից հատուցում են ձեր գործած մեղքերի համար։ Եվ այսպես, հարցը ներկայացվեց Հիսուսին։
Գալստյան այս կիրակի օրը Եկեղեցին առաջարկում է Ղուկասի ավետարանի 13:1-9 հատվածի ընթերցումը։ Այստեղ հիշատակվում են երկու դեպքեր, որոնք մարդիկ ընկալում էին որպես Աստծո կողմից ուղարկված պատիժներ։ Պատմությունները՝ մեկը գալիլեացիների մասին, որոնց արյունը Պիղատոսը խառնել էր նրանց զոհաբերություններին, և մյուսը՝ Սիլովամում փլված աշտարակի մասին, որը 18 մարդու մահվան պատճառ դարձավ, Հիսուսին ուղղված այս հարցադրման առանցքում էին։ Մերօրյա չափանիշներով դա նման կլիներ նրան, որ մենք Հիսուսին հարցնեինք՝ արդյո՞ք անցյալ ամիս երկրաշարժից զոհված ինդոնեզացիները մահացան, որովհետև մեղավոր էին։ Կամ արդյո՞ք ուկրաինացիների մեղքերի պատճառով էին ռումբեր ընկնում նրանց քաղաքների վրա։
Այս հատվածում Հիսուսը պատասխանում է. «Կարծո՞ւմ եք, որ նրանք ավելի մեծ մեղավորներ էին, քան մյուս բոլորը, որովհետև նրանք այսպես տառապեցին։ Ես ձեզ ասում եմ՝ ոչ։ Բայց եթե չապաշխարեք, դուք էլ բոլորդ նույնպես կկորչեք»։
Հիսուսը հստակ և աներկբա պատասխանում է, որ չարիքը Աստծո կողմից մեզ ուղարկված պատիժ չէ։ Այն գաղափարը, թե Աստված երկնքում նստած սպասում է, որ մենք սխալ քայլ անենք, որպեսզի կարողանա մեզ կայծակով հարվածել, այնքան անհեթեթ է, որքան հնչում է։ Եվ Հիսուսը վճռականորեն մեզ ասում է՝ Ո՛Չ։
Ուրեմն ինչո՞ւ կա չարիք։ Աստված չի՞ կարող վերացնել ամբողջ չարիքը, թե՞ պարզապես չի ցանկանում։ Մենք կշարունակենք այս հարցերի քննարկումը վաղը՝ Գալստյան մեր ճամփորդության ընթացքում։
Մենք աղոթում ենք Շնորհալու 15-րդ ժամերգությունը. Քրիստոս, պահապան ամենեցուն, թող Քո աջը պաշտպանի և հովանի լինի ինձ օր ու գիշեր, տանը և ճանապարհին, քնած և արթուն ժամանակ, որպեսզի երբեք չընկնեմ մեղքի մեջ։ Ամեն։
https://epostle.net/wp-content/uploads/2025/11/Hurricane-from-space-Theodicy-842-e1764568736625.jpg765773Վազգեն Մովսեսյանhttps://epostle.net/wp-content/uploads/2022/07/final_logo_large_for_epostle_web-300x189.pngՎազգեն Մովսեսյան2025-12-01 07:00:032025-12-01 08:45:23Շարունակելով Գալուստը չարիքի հետ
Ի՞նչ է խավարը։ Շատ պարզ՝ այն լույսի բացակայությունն է։ Խավարը հնարավոր է սահմանել միայն լույսի առկայության դեպքում։
Ի՞նչ է չարիքը։ Շատ պարզ՝ այն բարու բացակայությունն է։ Չարիքը սահմանվում է բարու հետ հարաբերակցությամբ։
Ոմանք այս միտքն ավելի հեռուն են տանում՝ դժոխքը սահմանելով որպես Աստծո բացակայության վայր։ Այս պարզ սահմանմամբ հնարավոր է դժոխքը գտնել հենց այստեղ՝ Երկրի վրա, և ոչ թե ապագայում։ Այնուամենայնիվ, ուրիշները պնդում են, որ ըստ սահմանման՝ չի կարող լինել մի վայր, որտեղ Աստված գոյություն չունի։
Նման հարցերն ու խորհրդածությունները ավելին են, քան պարզապես մտավոր վարժանքներ. դրանք առաջնային են դառնում մեր մտքերում, երբ լույսը վտանգված է։ Դա մեր բնական պաշտպանական համակարգի մի մասն է, քանի որ մենք վախենում ենք խավարից։ Որպես մարդիկ՝ մենք ձգտում ենք մնալ լույսի մեջ, սակայն երբեմն խավարն այնքան ճնշող է լինում, որ մենք տրվում ենք դրա զորությանը։
Արեգակի զորությունն այնքան մեծ է, որ դրա լույսը լուսավորում և տաքացնում է մեր ամբողջ մոլորակը։ Նույն կերպ, Հիսուսի՝ որպես Աշխարհի Լույսի զորությունը այնքան մեծ է, որ Նրա Լույսը հաղթահարում է խավարը։
Հիսուսն իր քարոզչությունը սկսում է՝ հղում անելով մարգարեի խոսքերին. «…Խավարի մեջ նստող ժողովուրդը տեսավ մեծ լույս, և նրանց համար, ովքեր նստած էին մահվան ստվերի երկրում, լույս ծագեց»։
Ավետարանիչ Սուրբ Մատթեոսը շարունակում է պատմությունը (գլուխ 4). «Այդ ժամանակից Հիսուսը սկսեց քարոզել և ասել. «Ապաշխարե՛ք, որովհետև երկնքի արքայությունը մոտեցել է»։
Մենք աղոթում ենք. Քրիստոս, ճշմարիտ Լույս, արժանացրո՛ւ հոգիս ուրախությամբ հանդիպելու Քո աստվածային փառքի լույսին այն օրը, երբ Դու կկանչես ինձ, և հանգչելու բարի հույսով՝ արդարների օթևաններում, մինչև Քո գալստյան մեծ օրը։ Ողորմի՛ր Քո արարածներին և ինձ՝ մեղավորիս։ Ամեն։ (Սուրբ Ներսես Շնորհալի, «Հավատով խոստովանիմ»)
Արմոդոքսիան այսօր. Չարիքը լուսնի փոխաբերության միջոցով
Աստծո հրավերը՝ մասնակից լինելու կյանքի լիությանը, հաճախ կասկածի է ենթարկվում չարիքի առկայության պայմաններում։ «Չարիքի հիմնախնդիրը» «Ինչո՞ւ գոյություն ունի չարիքը» հարցն է, հատկապես բարի և ամենակարող Աստծո մասին ավանդույթի համատեքստում։ Թեև կրոնը չարիքի հիմնախնդրի լուծման բազմազան տարբերակներ է առաջարկել, որոնք հայտնի են որպես թեոդիցիաներ, ցավոք, այն նաև մղել է մարդկանց մեղադրական մատով ցույց տալու ուրիշներին՝ որպես չարիքի հեղինակների։
Պարզ գիշերվա ընթացքում լուսնին արագ հայացք նետելը կարող է օգնել պատասխան գտնելու հարցում։ Լուսնի խառնարաններով պատված մակերեսը պայմանավորված է մթնոլորտի բացակայությամբ։ Տիեզերական մարմինները հարվածել են դրա մակերեսին, և արդյունքը ակնհայտ է։ Ինչ վերաբերում է Երկրին, ապա մենք ունենք մթնոլորտ, որը պաշտպանում է մեզ ժայռերից և քարաբեկորներից, որոնք քայքայվում են դեպի ներքև ընթանալիս։ Այս պաշտպանության գինն այն է, որ մենք ստիպված ենք բախվել մթնոլորտային աղետների, ինչպիսիք են փոթորիկները, մրրիկները, տորնադոները և այլն։ Այս ամենը գործարքի մի մասն է։
Այսօրվա մեկ րոպեն՝ ամառային ժամանակի համար։
https://epostle.net/wp-content/uploads/2025/08/Earth-and-Moon.jpg11251125Վազգեն Մովսեսյանhttps://epostle.net/wp-content/uploads/2022/07/final_logo_large_for_epostle_web-300x189.pngՎազգեն Մովսեսյան2025-08-28 00:01:302026-08-30 17:56:15Չարիքը լուսնային փոխաբերության միջոցով
Արմոդոքսի՝ այսօրվա համար. Տերունական աղոթքի 10 մեկրոպեանոց մասեր, մաս 10 - Փրկություն չարից
Աստված տրամադրում է անհրաժեշտ գործիքները՝ համբերություն, ուժ և կամք, որպեսզի պաշտպանի Ձեզ փորձություններից, ուստի բնական հետևանքն է խնդրանքը՝ փրկել չարից։ Հին հեղինակները գրում էին «չարից», սակայն ցանկացած դեպքում պարզ է, որ Ձեր պարտքն է խուսափել չարից կամ պարզապես այն ամենից, ինչ բարի չէ։
Վերջին 10 օրվա ընթացքում Դուք մաս առ մաս ուսումնասիրեցիք մեր Տեր Հիսուսի կողմից մեզ տրված աղոթքը։ Եզրափակելով՝ կարող ենք ասել, որ այն Աստծո հանդեպ Ձեր հավատքի հաստատումն է, հանձնառություն՝ տոնելու այն կյանքն ու աշխարհը, որում ապրում եք, և ընդունումն այն պատասխանատվության, որ ունեք ուրիշների, աշխարհի և հենց կյանքի հանդեպ։ Որին կարող եք պատշաճ կերպով ավելացնել՝ «Ամեն»։
Այսօրվա մեկ րոպեն Տերունական աղոթքի մասին՝ ամառային շրջանի համար։
